Balle per balle, shkrirja e KQZ

Kryetari i Komisionit te Ligjeve, nenkryetari i Parlamentit Fatos Beja dhe nenkryetari i komisionit te Ligjeve, deputeti socialist Fatmir Xhafaj, shprehin qendrimin e tyre pro kthimit te Komisionit Qendror te Zgjedhjeve nga i perhershem ne provizor, vetem ne rastin e zgjedhjeve. Ndryshimi mes tyre, per kohen e marrjes se ketij vendimi



Sa i pavarur ka qene Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ne vendimet qe jane marre deri tani?

Fatos Beja - Ne, se fundi kemi kaluar ne Parlament raportin vjetor per veprimtarine e KQZ-se gjate vitit 2006, dhe ne vijim te ketij raporti, kemi pasur nje debat te gjate ne Parlament. Pas ketij debati, kemi hartuar nje rezolute e cila do te kaloje ne nje nga mbledhjet e ardhshme te seances plenare, ne te cilen midis te tjerash, flasim edhe per kete shqetesim qe ju ngrini, problemet qe ka pasur KQZ-ja me politiken. Une besoj se kur ju flisni per pavaresine e KQZ-se, keni parasysh pavaresine nga politika. Keshtu qe flasim edhe per kete aspekt. Arsyeja ka qene se megjithese raporti yne eshte per 2006, gjate vitit 2006, sidomos gjate gjysmes se dyte te vitit 2006, KQZ-ja ka pasur detyra konkrete ne pergatitjen e zgjedhjeve te fundit vendore. Detyra te cilat nuk ka mundur t'i permbushe ne perputhje me ligjin, me Kodin edhe per shkak, le te themi presioneve politike. Ne kete kuptim, KQZ-ja nuk ka qene aq e pavarur sa duhet te jete, sepse ne qofte se Kodi e detyron KQZ-ne qe te organizoje nje short midis dy partive per te percaktuar se kush do te jete kryetari i KZQV-se ne numrin tek te tyre ne tere Shqiperine, si dhe kush do te jete ne numrin cift ne te tere Shqiperine. Dhe nje nga forcat politike qe e kane te drejte me ligj, refuzojne t'i shkojne KQZ-se, atehere KQZ-ja ngelet ne pamundesi per te zbatuar kodin. Pra, ne kete kuptim KQZ-ja ka qene e varur nga veprimi politik i kesaj force politike, qe ka qene konkretisht opozita dhe KQZ-ja nuk e ka zbatuar dot ligjin. Keshtu qe ne kete kuptim, KQZ-ja nuk i ka shpetuar dot presioneve politike. Une besoj se ka ende per te permiresuar, flas si vend, qe ky institucion kushtetues te jete me te vertete nje institucion kushtetues i besueshem dhe t'i shpetoje presioneve te ndryshme te subjekteve elektorale, te cilat jane konkurrues ne gare. Ne nje gare ku KQZ-ja eshte arbiter.

Me kete perberje, a eshte nje institucion kushtetues?

Ne te vertete, kushtetuta kerkon nje institucion i cili edhe pse ky qe ekziston nga pikepamja formale, eshte ne perputhje me Kushtetuten, ne fakt nuk eshte arritur ajo qe kerkojne dispozitat kushtetuese. Dhe konkretisht, neni 153 dhe 154. Kushtetuta parashikon ne keto dy nene zgjedhjen e tyre nga Kuvendi, nga Presidenti dhe nga Keshilli i Larte i Drejtesise dhe ne asnje rast me motive politike. Ndersa subjekteve elektorale, u jep te drejte qe te kene perfaqesuesit e tyre prane komisionit. Gjithsesi, une besoj qe te tere ne i kemi parasysh ato skenat qe ndodhen ne Parlament ne korrikun e kaluar dhe vendimet politike qe moren partite politike per te ndryshuar nenin kushtetues, ne menyre qe te hapet nje hapesire per te shtuar propozime qe vinin nga nje krah i caktuar i politikes shqiptare. Eshte gjithmone pjese e asaj qe ju thate, ndervaresise se subjekteve lokale, interesave te partive te ndryshme, interesave te zbatimit te kodit ndaj institucionit te KQZ-se dhe kushtezimet e ndervarura nga njeri-tjetri.

A duhet te pushoje se ekzistuari si institucion i perhershem dhe te jete provizor?

Perderisa eshte ne Kushtetute, ajo do te jete bashke me Kushtetuten. Nuk ka qene nje vendim i arsyeshem qe KQZ-ja eshte futur ne Kushtetute, per mendimin tim. Nuk e gjejme ne vende te tjera, nuk eshte nje organ kushtetues, eshte nje organ qe krijohet me ligj. Se dyti, eshte nje institucion qe nuk ekziston ne vendet anetare te Bashkimit Evropian. Nuk ekziston ne vende me demokraci tradicionale te konsoliduar. Nuk ekziston as ne Itali, France, Gjermani, Spanje, qe ta kuptojme. Ne te gjitha keto vende, eshte Ministria e Brendshme e qeverise se radhes, nuk ka rendesi e ciles ngjyre eshte ajo qeveri, e cila ka detyren ligjore per te organizuar zgjedhjet. Qytetaret marrin pjese ne zgjedhje, rezultatet pasqyrohen nga Ministria e Brendshme, e cila organizon listat, te gjithe problematiken ne pjesemarrjen ne zgjedhje dhe deri ne rezultatet e tyre. Kurrkujt nuk i shkon mendja qe ne keto vende, Ministria e Brendshme e nje qeverie te caktuar te mund te ndryshoje vullnetin e zgjedhesve meqe ajo qeveri ka pushtetin. KQZ-ja eshte krijuar ne disa vende te Evropes Juglindore, menjehere pas ndryshimeve te viteve '89 ne kete pjese te Evropes, si nje instrument i cili do te mund t'i shpetonte ndikimeve te politikes, ne ato vende ku monopartizmi kishte dominuar per nje periudhe shume te gjate dhe ekzistonte mundesia reale, qe qeveria te ndikonte ne rezultatin e votimit. Perderisa per dekada te tera, ne keto vende nuk ishte respektuar vullneti i zgjedhesve, por ishte krijuar nje sistem demagogjik per te krijuar idene sikur beheshin votime te lira, ne nje kohe qe votimet ishin te kontrolluara. U krijua instrumenti i Komisioneve Qendrore te Zgjedhjeve, si me deshiren per te pasur nje institucion te pavarur nga qeveria e radhes, kjo ka qene dhe arsyeja qe u fut edhe ne Shqiperi. Eshte nje institucion, i cili do te shkrihet me kalimin e kohes. Qe do te thote, kur ne Shqiperi te zbatohen teresisht standardet e ketyre vendeve te Evropes Perendimore ku ne duam te hyjme. Qe do te thote, kur ne Shqiperi mos te kete me dyshime per mundesine e deformimit te votes se qytetareve shqiptare dhe ky eshte kushti i pare. Kushti i dyte, kur forcat politike nuk do te pretendojne me, qe Ministria e Brendshme eshte ministri qe ne shkelje te ligjit organizon zgjedhje ne interes te asaj partie, qe ka ne ate moment pushtetin. Doemos ketu ka nje rendesi te madhe besueshmerie dhe per fat te keq, ne Shqiperi dhe zgjedhjet e fundit, kemi pasur disa manifestime te cilat ne menyre te politizuar, i jane kundervene veprimeve administrative te Ministrise se Brendshme me detyrat ligjore qe ka kjo ministri nga Kodi i miratuar nga te tera forcat politike ne funksion te administrimit te zgjedhjeve ne Shqiperi.



Sa i pavarur ka qene Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ne vendimet qe jane marre deri tani?

Fatmir Xhafa - Nese ju i referoheni Komisionit Qendror te Zgjedhjeve, i cili ka administruar zgjedhjet e fundit per organet e qeverisjes vendore te 18 shkurtit, apo edhe zgjedhjet e pjesshme per Kuvendin e Shqiperise ne zonen zgjedhore 26, e them pa hezitim dhe pa pasur asnje medyshje, se mund te gaboje, se ka qene trupa me e varur politikisht gjate jetes se shkurter 7-vjecare te ketij institucioni, si nje institucion i perhershem kushtetues. Kur shprehem pa rezerva lidhur me kete ceshtje, e bej sepse i referohem jo thjesht bindjes sime personale dhe mundesise qe kam pasur per te ndjekur ne detaje veprimtarine e ketij komisioni, por nje bindjeje dhe nje perceptimi te gjere publik, te ngritur mbi menyren se si ky institucion ka organizuar, menaxhuar dhe vendosur per te gjitha ceshtjet zgjedhore. Ka qene mjaft e qarte, qysh ne hapat e para te pergatitjeve per zgjedhjet e fundit vendore, se Komisioni Qendror i Zgjedhjeve do te funksiononte nepermjet kartoneve te urdheruar, ashtu sic per fat te keq ndodhi. Vendimet e KQZ, ne shumicen e tyre jane cilesuar si te pasakta, qofte nga pikepamja ligjore, ku autoriteti i vetem gjykues eshte Kolegji Zgjedhor, qofte edhe ne interpretime jo zyrtare te individeve, profesionisteve te ndryshem, apo edhe publikut. Une mendoj se kjo mund te kete ardhur per dy arsye, qe ne fakt perjashtojne njera-tjetren: ose KQZ ka ne perberje te saj anetare qe kane treguar nje mungese te theksuar profesionalizmi, ose KQZ ka ne perberje te saj anetare te cilet u binden kokeulur urdhrave politike. Pavaresisht se permenda keto dy mundesi, une i qendroj mendimit se KQZ ka qene gjate gjithe kesaj periudhe nen urdhra politike. Dua qe te me mirekuptoni, kur them se anetaret e KQZ te emeruar ne ato funksione nga Partia Demokratike, por ne menyre te vecante kryetari i KQZ-se z.Gjata, kane mbajtur nje qendrim jo profesional, qendrim i cili ne nje numer te konsiderueshem rastesh, i referohem ketu periudhes se shqyrtimit te ankimeve pas zgjedhore, ka qene pertej kufijve te ligjit. Me kete qendrim te mbajtur, ata kane treguar se nuk jane ne gjendje te ushtrojne funksionet e tyre kushtetuese ne perputhje me kete Kushtetute. Ajo qe do te doja te risillja ne vemendjen tuaj, eshte se tendencat e para qe paralajmeruan nje menyre te tille organizimi dhe menaxhimi te zgjedhjeve, u vune re ne menyre fare te qarte me zgjedhjen nga Kuvendi te z.Arben Ristani si anetar i KQZ, nepermjet nje shkelje flagrante te ligjit. Dhe kjo ndodhi vetem e vetem sepse Partia Demokratike donte te kishte ne dore KQZ-ne nepermjet kartoneve, per ta urdheruar kete institucion sipas orekseve te veta. Rastet me flagrante, si per zgjedhjet vendore te shkurtit (tipike rastet e Elbasanit, Njesise Bashkiake Nr. 10 etj), si per zgjedhjet ne Shijak, une nuk kam pse t'ua permend, sepse tashme ato jane te njohura per te gjithe. Kjo situate ka ardhur pas shkaterrimit te asaj administrate dhe klime te shendetshme pune, per te cilen shquhej ky institucion. Vete z.Gjata ka qene promotor i shkarkimit te punonjesve me eksperience te KQZ, duke i zevendesuar me militante.

Me kete perberje, a eshte nje institucion kushtetues?

Kjo pyetje ne fakt ka kohe qe qarkullon, jo vetem ne ambientet politike, por edhe ne ato profesioniste. Me kete dua te them, qe gjithnje ka pasur dilema nese anetaret e KQZ-se duhet te jene te propozuar, te emeruar, apo te lidhur me nje lloj procedure me politiken, apo duhet te caktohen nepermjet procedurave qe sigurojne perjashtimin e pjesemarrjes politike ne kete proces. Per te dyja keto rruge, ka mendimet pro dhe kunder. Gjithsesi, per te mos iu larguar thelbit te pyetjes suaj, mendoj se kjo KQZ ka pushuar se qeni kushtetuese prej disa kohesh. E them kete, per disa arsye qe po i rendis me poshte. Se pari, kjo KQZ, ka ne perberje te saj nje anetar te zgjedhur nga Kuvendi ne menyre te kunderligjshme, qe eshte z.Arben Ristani. Se dyti, kjo KQZ, ka kaluar neper nje proces organizimi te zgjedhjeve vendore, gjate te cilit jane verejtur mangesi teknike dhe ligjore te panumerta, duke filluar qysh me coroditjen per numrin e fleteve te votimit dhe menyren e prodhimit te tyre, nderhyrjen ne caktimin e qendrave te votimit, e per te arritur tek pjesa me serioze, qe lidhet me shqyrtimin e ankimeve zgjedhore. Se treti, kjo KQZ, ka qene e dominuar politikisht. Me kete dua te them, se votimi ne KQZ ka qene i urdheruar, sipas interesit te PD-se. E them kete jo per t'u treguar i njeanshem, por sepse eshte fakt, se kjo KQZ, nuk ka ditur te mbaje nje qendrim konstant ne shqyrtimin e ankimeve.

A duhet te pushoje se ekzistuari si institucion i perhershem dhe te jete provizor?

KQZ eshte percaktuar si institucion i perhershem ne Kushtetuten e Shqiperise. Kjo eshte bere me arsyen e krijimit te nje institucioni, i cili do te kishte disa garanci minimale, qe do te conin ne ushtrimin e funksioneve ne menyre te pavarur prej tij. Zgjedhjet e fundit, vertetuan mjaft qarte, se kjo mase nuk eshte e efektshme kur mungon nje vullnet i mirefillte politik per te respektuar pavaresine e institucioneve kushtetuese. Ne kete pikepamje, mendoj se nuk ka ndonje arsye per te cilen ky Komision, duhet te vazhdoje te jete i perhershem. KQZ mund te percaktohet si nje institucion i perkohshem, i ngritur me rastin e zgjedhjeve, sigurisht ne baze te procedurave te mirepercaktuara me ligj. Nje zgjidhje mund te ishte, caktimi i nje personi te vetem te perhershem dhe ne fushate zgjedhore te emeroheshin edhe anetare te tjere te ketij Komisioni, te perkohshem vetem per administrimin e zgjedhjeve te radhes. Per sa i takon menyres se perzgjedhjes se anetareve te KQZ-se, mendoj se ka mjaft alternativa te mira, te cilat do te siguronin nje perberje profesionale te KQZ-se. Gjithsesi, mendoj se theksi duhet te vendoset tek nevoja per ngritjen e nje KQZ-je, qe ne radhe te pare te jete profesionale, pasi kjo eshte evidentuar si pike e dobet ne zgjedhjet e fundit. Mendoj se nje alternative tjeter e mire, do te ishte caktimi i gjyqtareve ne funksionin e anetareve te KQZ, per periudhen e nevojshme per administrimin e zgjedhjeve.

Pergatiti: Denis Dedej