Jane dashur kater vite per t'i perfunduar lufterat okupuese me cmim te larte te periudhes se Bushit. Do te jete tragjedi te lejohet Romni dhe keshilltaret e tij neo-konservatore te na kthejne prapa te politikat e deshtuara te se kaluares.

Sikur njeriu i shpellave i ngrire ne akullnaje, Mit Romni eshte i bllokuar ne kohe - nga qendrimi i tij arkaik per te drejtat e femrave, e deri ne besimin e tij ne ekonomite e Herbet Hoover-it. Tash, duket se politika e tij e jashtme, po ashtu eshte e mberthyer ne te kaluaren. Kete jave, Mit Romni, eshte ne turneun e tij gjashte ditesh me vizite ne tre vende. Ky udhetim u be disa dite pasi ne nje fjalim per ceshtjet e jashtme ai premtoi se do te drejtoje ne tjeter "shekull amerikan". Por shtrohet pyetja se si duket shekulli amerikan i Mit Romnit? Bota e Romnit eshte nje bote e marredhenieve speciale, vecanerisht me Britanine, Izraelin dhe Polonine, tre vende qe ai i vizitoi ne turneun e tij. Eshte po ashtu, bote e armiqesive speciale kunder Iranit dhe dyshimeve te pafund per Kinen dhe Rusine.

Per Romnin, ekzistojne tre lloje te shteteve: ato qe jane me ne, vendet qe jane kunder nesh dhe vendet qe do te jene kunder nesh, heret ose vone. Nese kjo duket sikur politike e librit te historise se shekullit 20, ose si skenar i neo-konservatorizmit te Xhorxh Bushit te riut, ajo duket ashtu pasi e tille eshte. Presidenti Romni nuk do ta sjelle "nje shekull tjeter amerikan". Me sakte, ai do te na ktheje ne disa nga politikat me te keqija te shekullit te kaluar. Pikepamja e tij boterore kthehet ne vitet e para te Reganit, para se me liderin sovjetik, Mihail Gorbacov, te gjendej terren i perbashket per carmatimin berthamor, dhe shume kohe para se sekretari i shtetit, Xhejms Bejker, e drejtoi presidentin Xhorxh Bush i vjetri dhe vendin, duke iu shmangur marredhenieve speciale me Izraelin, sipas te cilave Shtetet e Bashkuara duhej te merreshin me te gjithe armiqte e Izraelit. Kjo ndodhi ne ato vitet e para te pamatura, ne te cilat politikat e Reganit e sollen boten afer konfrontimin atomik dhe forcat e Shteteve te Bashkuara i cuan ne kurthin vdekjeprures te konfrontimit me Hezbollahun ne Liban. Politika e jashtme e Romnit na i perkujton vitet e para te mandatit te pare te Bushit, me perzierjen e tij te paranojes, arrogances dhe besimit ne forcen amerikane, qe na i dha "akset e se keqes" dhe luften ne Irak. Te perkujtojme se ishin miqte special te Amerikes, Britania dhe Polonia, qe ishin ne krye te listes se "koalicionit te vullnetit" te Bushit dhe i dhane nje lustrim mbeshtetjes nderkombetare per ate katastrofe. Per Romnin djalli eshte Irani. A do te jemi edhe njehere te involvuar ne nje lufte shkaterruese ne Gjirin Persik? Ndoshta Romni mund ta akuzoje presidentin Barak Obama per ushtrim te politikave humbese dhe pranimin e renies amerikane. Por, eshte i nominuari i sigurt i Partise Republikane dhe keshilltaret e tij, perspektivat dhe politikat e se cileve jane shume me te vogla dhe qe shkojne shume prapa per Shtetet e Bashkuara te shekullit 21. Fjalimi i Romnit dhe udhetimi i tij zbulojne se ai nuk ka pergjigje per pyetjet kritike te politikes se jashtme: Si te parandalohet vendi si Siria, qe te mos zhytet ne lufte edhe me te pergjakshme sektare, derisa te mbahet shpresa per demokraci dhe zhvillim ekonomik atje? Si munden Shtetet e Bashkuara te punojne me fuqite aktuale boterore dhe ato ne rritje - sic jane Rusia, Kina, Brazili dhe India - per ta ndertuar nje forme te qeverisjes nderkombetare, qe e balancon respektin per dinjitetin njerezor me respektin per rendin nderkombetar? Si munden Shtetet e Bashkuara t'i angazhojne keto shtete ne menaxhimin e kercenimeve transnacionale, nga papunesia masive e deri te ndryshimi global klimatik, qe me gjase do ta definojne dekaden e ardhshme? Ne fund, si do t'i sjelle presidenti se bashku kombet udheheqese per ta ndale rreshqitjen kah nje Depresion i Ri?

Bile nuk eshte e qarte se Romni i di se cilat jane keto pyetje. Per, te mire ose te keq, Obama i kupton keto pyetje kryesore. Per te qene i sinqert, ai i ka bere dukshem disa vendime te gabueshme, sic eshte pershkallezimi i luftes me aeroplane pa ekuipazh, programet e tij te fshehta kunder-terroriste dhe pervetesimi i fshehtesise shteterore ne rritje. Por, fakti se presidenti e ka perfunduar nje lufte, ate ne Irak, dhe ka filluar ta perfundoje tjetren, Afganistanin, eshte nje mundesi per te levizur ne nje qendrim te ri te politikes se jashtme, ne nje internacionalizem te ri. Jane dashur kater vite per t'i perfunduar lufterat okupuese me cmim te larte te periudhes se Bushit. Do te jete tragjedi te lejohet Romni dhe keshilltaret e tij neo-konservatore te na kthejne prapa te politikat e deshtuara te se kaluares.

* "The Washington Post"