SHBA dhe Rusia pa kufizime bërthamore: Një situatë e rrezikshme dhe e paparashikueshme

Kemi hyrë në një botë pa kontroll të armëve bërthamore, pasi traktati i fundit i mbetur që kufizonte arsenalet e Rusisë dhe SHBA-së skadoi sot. Për herë të parë në më shumë se gjysmë shekulli, nuk do të ketë kufizime ligjore për raketat dhe kokat e tyre luftarake, duke ngjallur frikën se jemi në prag të një gare të re armatimi. Kjo situatë shënon një pikë kthese të rëndësishme në stabilitetin strategjik global, me pasoja të paparashikueshme për sigurinë ndërkombëtare.

Vasily Kashin, një studiues në Shkollën e Lartë të Ekonomisë në Moskë, e përshkroi situatën si “serioze” për Sky News. Ai theksoi se “ndoshta tani mund të dëshmojmë shumë zhvillime, veçanërisht në politikën bërthamore të SHBA-së, dhe situata do të jetë mjaft e paparashikueshme.” Kashin paralajmëroi për “një rrezik real të një gare armatimi bërthamor në vitet e ardhshme,” duke nënvizuar urgjencën dhe seriozitetin e mungesës së një kuadri rregullator.

Marrëveshja e parë për kontrollin e armëve midis superfuqive bërthamore të botës u nënshkrua në vitin 1972 nga presidenti amerikan Richard Nixon dhe udhëheqësi sovjetik Leonid Brezhnev. Qëllimi ishte ngadalësimi i garës së armëve dhe parandalimi i keqkuptimeve katastrofike, një objektiv që u arrit edhe në kulmin e Luftës së Ftohtë. Në vitin 1991, me rënien e Bashkimit Sovjetik, George Bush i vjetër dhe Mikhail Gorbachev nënshkruan traktatin START, i cili shënoi herën e parë që të dyja palët duhej të reduktonin arsenalet e tyre dhe vendosi një kuadër inspektimi për të siguruar pajtueshmërinë.

Traktati më i fundit, New START, u nënshkrua në vitin 2010 nga Barack Obama dhe Dmitry Medvedev, dhe u zgjat për pesë vjet në vitin 2021. Ky traktat kufizonte numrin e kokave strategjike të vendosura në 1,550 dhe numrin e mjeteve transportuese në 700 për secilën palë. Edhe pse ky numër ishte më shumë se i mjaftueshëm për Rusinë dhe SHBA-në për të shkatërruar njëra-tjetrën, ai përbënte një kufizim thelbësor. Me skadimin e tij, ky kufizim nuk ekziston më, duke i dhënë fund dekadave të bashkëpunimit në kontrollin e armëve.

Arsyeja kryesore për arritjen e kësaj pike është pushtimi i Ukrainës nga Kremlini në vitin 2022, i cili shkaktoi një përkeqësim të marrëdhënieve Rusi-SHBA deri në atë pikë sa bisedimet për negociimin e një traktati të ri nuk u caktuan kurrë. Kushtet e traktatit aktual lejonin vetëm një zgjatje formale. Vladimir Putin ka propozuar një zgjatje joformale për 12 muaj, por Donald Trump deri më tani nuk ka rënë dakord. Kjo mungesë marrëveshjeje ka lënë një boshllëk të rrezikshëm në arkitekturën e sigurisë globale.

Disa besojnë se mosmarrëveshja e Trumpit është një veprim i pamend, duke frikësuar se SHBA do të jetë ajo që do të humbasë nëse shpërthen një garë armatimi. Megjithatë, të tjerë mendojnë se është një lëvizje e mirë, duke i lënë Amerikës lirinë të konkurrojë me ndërtimin bërthamor të vendeve të tjera si Kina. Është e qartë se Kina është në mendjen e presidentit amerikan, i cili shpreh dëshirën për një traktat të ri trepalësh që përfshin Pekinin.

Por ekspertët që kanë punuar në këto çështje paralajmërojnë se kjo është thjesht një dëshirë. Nikolai Sokov, një ish-negociator sovjetik dhe rus për kontrollin e armëve, i tha Sky News se “ne nuk kemi provuar kurrë bisedime trepalëshe në të vërtetë.” Ai shtoi se pozicioni zyrtar rus dhe kinez është që negociatat mund të jenë dypalëshe midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, ose mund të jenë pesëpalëshe, duke përfshirë Mbretërinë e Bashkuar dhe Francën. Kjo tregon kompleksitetin dhe sfidat e mëtejshme në gjetjen e një zgjidhjeje.

Pra, në mungesë të ndonjë marrëveshjeje të minutës së fundit, po hyjmë në një territor të paeksploruar dhe askush nuk e di për sa kohë. Stabiliteti strategjik nuk do të ndryshojë brenda natës, por mungesa e çdo marrëveshjeje tregon se sa larg kanë rënë marrëdhëniet SHBA-Rusi. Kjo situatë mund ta bëjë botën një vend shumë më të rrezikshëm, duke rritur pasigurinë dhe potencialin për konflikte.

Marrë nga Sky News