Shqipëria duhet të dëshmojë se mund të hetojë dhe të gjykojë edhe njerëzit më të fuqishëm të politikës. Por duhet të dëshmojë njëkohësisht se respekton të drejtat e tyre. Pikërisht këtu qëndron prova e vështirë e drejtësisë: të mos trembet nga pushteti dhe të mos e zëvendësojë gjykimin me mbajtjen e zgjatur në paraburgim.
Rastet e Ilir Metës dhe Erion Veliajt e vendosin këtë debat në qendër të vëmendjes. Ish-presidenti Meta ndodhet në paraburgim që prej tetorit 2024, ndërsa Veliaj prej shkurtit 2025. Deri më sot gjykatat kanë rrëzuar kërkesat e tyre për ndryshimin e masës së sigurisë, ndërkohë që çështjet kanë kaluar në gjykim. Akuzat duhet të provohen nga prokuroria dhe të vlerësohen nga gjykata. Deri në një vendim përfundimtar fajësie, prezumimi i pafajësisë vlen edhe për ta. Por pyetja që kërkon përgjigje publike është konkrete: çfarë e bën ende të domosdoshëm qëndrimin e secilit në qeli? Përgjigjja duhet të gjendet në arsyetimin individual të vendimeve gjyqësore. Pesha politike e të akuzuarit dhe jehona publike e dosjes nuk e zëvendësojnë këtë arsyetim.
Në rastin e Erion Veliajt, debati për proporcionalitetin e masës ka mbërritur deri në Gjykatën Kushtetuese. Sipas raportimeve mbi vendimin e saj, Kushtetuesja kërkoi rishqyrtim dhe arsyetim më të plotë nga Gjykata e Lartë. Kjo tregon se pyetjet për paraburgimin janë pjesë e kontrollit kushtetues të drejtësisë, jo thjesht pretendime të mbrojtjes. Mbajtja e mandatit nga Veliaj nuk provon se ai e administron përditë institucionin nga qelia. Raportimet dallojnë statusin e tij juridik si kryebashkiak nga drejtimi praktik i bashkisë. Një Bashki e madhe si Tirana nuk drejtohet dot nga burgu! Aq më tepër se kryeqyteti ka afro 1.2 milionë banorë. Analistët thonë se mbajtja në qeli është si “kokë turku”, ashtu si ish-presidenti Meta do t’i thoshte Bashkimit Evropian se “drejtësia arreston edhe të fuqishëm”.
Mbi këto raste ngrihet edhe një dyshim politik: a po shndërrohen Meta dhe Veliaj në dy emra që i paraqiten Brukselit si dëshmi e luftës kundër korrupsionit?!
Ky është një shqetësim që meriton debat, por nuk ka prova të verifikuara se mbajtja e tyre në burg është kusht i Bashkimit Evropian. Ndonëse dyshimet janë reale.
Megjithatë, rreziku i shfrytëzimit politik ekziston. Një qeveri mund të përfitojë nga arrestimi i një ish-presidenti apo i një kryebashkiaku të dalë nga radhët e saj. Mund t’i paraqesë këto çështje si provë se institucionet veprojnë pa dallim.
Por me këtë rast mund që Rama dhe Berisha të kenë qenë në ujdi të fshehtë që “t’ia japim SPAK-ut nga një prej radhëve tona dhe ruajmë edhe veten me këtë rast”. Gjithçka është e mundur!
Pikërisht për të mos ushqyer dyshime të tilla, drejtësia duhet të flasë me vendime bindëse dhe me procese që ecin. Sa më gjatë zgjat paraburgimi, aq më e fortë bëhet kërkesa publike për një shpjegim të qartë mbi domosdoshmërinë e tij.
Meta dhe Veliaj duhet t’i përgjigjen akuzave përpara gjykatës. Institucionet, nga ana e tyre, duhet t’i përgjigjen për mënyrën se si ua kufizojnë lirinë. Këto dy përgjegjësi nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën.
Shqipëria fiton besueshmëri europiane kur provon fajësinë me prova, garanton mbrojtjen dhe jep vendime të arsyetuara. Nëse të dy paraburgimet përdoren si reklamë politike për integrimin, publiku ka të drejtë ta kundërshtojë këtë përdorim. Liria e njeriut nuk mund të bëhet monedhë propagande, ndërsa integrimi europian nuk mund të matet me numrin e politikanëve në paraburgim. Pavarësisht se pas arrestimit të Ilir Metës dhe Erion Veliajt, qeveria shqiptare e ka luajtur kartën e ndëshkimit nga drejtësia të “të paprekshmëve”. Por duhet pranuar se edhe BE-ja i ka tundur këto arrestime, se në Shqipëri po luftohet korrupsioni!
