Antarktida, fushëbetejë e re gjeopolitike mes SHBA-së dhe rivalëve

Ndërsa Donald Trump fokusohet te Groenlanda, a po humbet Amerika ndikimin në Antarktidë, duke e lënë atë të hapur për rivalë si Kina? Ndryshe nga planet e qëllimshme për Groenlandën, tërheqja e ndikimit amerikan në Antarktidë duket aksidentale.

Shkurtimet e propozuara në kërkimet lidhur me klimën, të cilat janë thelbësore për Antarktidën që po shkrin, janë “katastrofike”, sipas Prof. Ted Scambos, një glaciolog dhe veteran i kërkimeve amerikane. Këto shkurtime kanë implikime të gjera, pasi kërkimi shkencor është mjeti kryesor me të cilin kombet ruajnë praninë dhe ndikimin e tyre në kontinent.

Traktati i Antarktidës i vitit 1959 ndalon aktivitetet ushtarake dhe tregtare, duke lejuar vetëm kërkimet shkencore. Pretendimet territoriale të vendeve si Mbretëria e Bashkuar, Argjentina dhe të tjera janë pezulluar nën këtë traktat. Kombet ruajnë praninë e tyre përmes shkencëtarëve, stacioneve kërkimore dhe pajisjeve mbështetëse si anijet thyerëse të akullit. Mbretëria e Bashkuar, me bazat e saj në Rothera dhe Halley VI, e përdor praninë shkencore si një mjet për të kontribuar në traktat dhe për të ruajtur ndikimin e saj, siç thekson Prof. Dame Jane Francis, drejtoresha e Sondazhit Britanik të Antarktidës.

Amerika ka qenë historikisht një lojtar dominues, me Stacionin e saj të Polit të Jugut si një nga më të mëdhenjtë dhe më të financuarit, i vendosur strategjikisht në pikën e konvergjencës së pretendimeve territoriale. Megjithatë, këtë vit, për shkak të shkurtimeve të administratës Trump dhe mosrinovimit të qirasë për anijen e saj të vetme thyerëse të akullit, SHBA-ja ka mbetur pa një anije të dedikuar dhe me më pak shkencëtarë. Kjo e ka detyruar Amerikën të marrë me qira një anije ukrainase për operacionet e saj, një situatë që tregon një ndryshim në balancën e fuqisë dhe ka hapur mundësi për partneritete të reja kërkimore, siç vëren Prof. Francis.

Kina ka zgjeruar me shpejtësi praninë e saj, me agjencinë CHINARE që ka pesë baza dhe ka porositur anije të reja thyerëse akulli. Edhe pse Kina kryen kërkime në përputhje me traktatin, ka shenja se ajo, si dhe Rusia, mund të kenë interesa përtej tij.

Kina ka rezistuar mbrojtjen e peshkimit në Oqeanin Jugor, ndërsa Rusia njoftoi në vitin 2020 zbulimin e një rezerve të madhe nafte pranë Antarktidës, duke këmbëngulur se ishte një zbulim shkencor. Prof. Scambos paralajmëron se vendet, ndërsa bëjnë kërkime, kanë një sy nga e ardhmja e Antarktidës, qoftë për të ruajtur traktatin apo për ta rishqyrtuar atë për shfrytëzim.

Me Antarktidën që po ngrohet dhe akujt po shkrijnë, dhe me administratën Trump që sfidon konventat territoriale, mbetet e paqartë sa gjatë do të mbetet ky kontinent i paprekur.

Marrë nga Sky News