Mbrëmje përkujtimore për Dhimitër Anagnostin, mirënjohje për një trashëgimi që vazhdon të flasë me gjuhën e filmit

Nga Albert Vataj

Me rastin e 90-vjetorit të lindjes së regjisorit Dhimitër Anagnosti, në Sallën e Koncerteve të Universitetit të Arteve u organizua një mbrëmje përkujtimore kushtuar jetës dhe veprës së një prej figurave më themelore të kinematografisë shqiptare. Një mbrëmje jo thjesht ceremoniale, por e mbushur me emocion, kujtesë dhe ndërgjegjësim për një trashëgimi artistike që vijon të formësojë mënyrën se si kinemaja shqiptare e ka parë dhe e sheh ende veten.

Dhimitër Anagnosti, i ndarë nga jeta më 1 shtator 2025, mbetet një nga ata krijues të rrallë që nuk e përdori filmin vetëm si mjet rrëfimi, por si hapësirë mendimi, ndjeshmërie dhe etike qytetare. I cilësuar shpesh si “poeti i filmit”, ai ndërtoi një gjuhë kinematografike të qetë, të përmbajtur dhe thellësisht humane, ku heshtja, drita, fytyra njerëzore dhe ritmi i brendshëm i jetës merrnin po aq peshë sa fjala apo ngjarja.

Mbrëmja u shoqërua nga muzika e filmave të tij – një element që riktheu menjëherë atmosferën emocionale të veprave që kanë shënjuar dekada të tëra të kujtesës kolektive shqiptare. Muzika, si një memorie e padukshme, i bashkoi imazhet dhe përjetimet, duke dëshmuar se kinemaja e Anagnostit nuk ishte vetëm vizuale, por edhe thellësisht shpirtërore.

Në ekran u shfaqën edhe fotografi nga arkivi familjar i Dhimitër dhe Roza Anagnostit, duke krijuar një dialog intim mes jetës private dhe asaj artistike. Ishte një rikujtim i qartë se pas çdo filmi qëndron një njeri, një rrugëtim, një përkushtim i heshtur dhe shpesh i dhimbshëm ndaj artit.

Ky aktivitet u shndërrua në një moment mirënjohjeje për një artist që formësoi breza të tërë, jo vetëm përmes filmave të tij, por përmes një qëndrimi të palëkundur estetik dhe moral ndaj realitetit. Miq, kolegë, bashkëpunëtorë dhe familjarë rikujtuan rrugëtimin krijues të Anagnostit dhe ndikimin e jashtëzakonshëm që vepra e tij ka pasur në ndërtimin e identitetit të kinemasë shqiptare.

Një moment veçanërisht prekës ishte fjala e bashkëshortes së tij, aktores së mirënjohur Roza Anagnosti, e cila solli në vëmendje dimensionet e shumta të krijimtarisë së regjisorit, duke theksuar se arti i filmit është gjithmonë fryt i një pune kolektive dhe i sakrificës së shumë krijuesve – disa të pranishëm, disa tashmë të munguar.

Duke shprehur mirënjohjen në emër të saj dhe të vajzave, Juna dhe Era, ajo e përshkroi rrugëtimin e Dhimitër Anagnostit si “të dhimbshëm dhe të bukur”, një formulim që përmbledh në mënyrë të saktë fatin e shumë artistëve të mëdhenj.
“Dhimitri mbeti gjithmonë mirënjohës ndaj dashurisë që mori nga publiku dhe nga kolegët për punën e tij të jashtëzakonshme në dobi të kulturës, si artist, si intelektual dhe si qytetar,” u shpreh ajo, duke nënvizuar edhe fisnikërinë, modestinë dhe dinjitetin me të cilin ai përballoi vitet e fundit të jetës.
“Ka qenë një privilegj për mua që kam rrugëtuar me të 61 vjet… e kam në mendje dhe në zemër përjetësisht.”

Me një karrierë më shumë se 40-vjeçare, Dhimitër Anagnosti ka realizuar 14 filma artistikë, 10 dokumentarë dhe është vlerësuar me një sërë çmimesh kombëtare dhe ndërkombëtare. Filma si “Komisari i dritës”, “Dueli i heshtur”, “Kthimi i ushtrisë së vdekur”, “Përrallë nga e kaluara”, “Gurët e shtëpisë sime”, “Në shtëpinë tonë”, “Lulëkuqet mbi mure”, “Gjoleka, djali i Abazit” dhe të tjerë, mbeten gurë themeli të kinemasë shqiptare, jo vetëm për vlerat artistike, por për mënyrën se si kanë ndërtuar kujtesën, identitetin dhe ndërgjegjen shoqërore.

Mbrëmja u organizua nga familja Anagnosti, me mbështetjen e Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Universitetit të Arteve dhe Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit, duke u shndërruar në një akt simbolik respekti ndaj një krijuesi që e pa kinemanë si shërbim ndaj njeriut dhe shoqërisë.

Në fund, kjo mbrëmje dëshmoi se Dhimitër Anagnosti nuk i përket vetëm historisë së filmit shqiptar, por një pranie të vazhdueshme kulturore, ku arti mbetet dëshmi, kujtesë dhe përgjegjësi. Trashëgimia e tij nuk qëndron vetëm në filmat që la pas, por në mënyrën se si na mësoi të shohim, të dëgjojmë dhe të kuptojmë jetën përmes kinemasë.