Procesverbali/ Ristani: Ekspertët të kapur nga maxhoranca e mos të them edhe nga bandat e krimit – Debati i plotë

Zbardhet procesverbali i mbledhjes që opozita do ta braktiste komisionin. PD, akuza ekspertëve të PS-së, Bylykbashi: Po krijoni precedentë të rrezikshëm duke mbrojtur këto ligje

Nga Herion Mesi

Projektligji i maxhorancës për organet e qeverisjes së sistemit të drejtësisë është bërë objekt debatesh në mbledhjet e fundit të Komisionit të Posaçëm për Reformën në Drejtësi, debate që do të detyronin më pas opozitën të bojkotojë punimet e këtij komisioni me argumentin se opozita nuk mund të bëhet pjesë e një procesi, ku Kushtetuta shkelet hapur dhe vërejtjet e opozitës nuk merren parasysh.  Një debat i tillë është zhvilluar edhe në mbledhjen me dyer të mbyllura të komisionit të 19 shtatorit, konkretisht për nenin 3 të projektligjit që parashikon përbërjen e Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe mandatin e anëtarëve, debati i së cilës detyroi opozitën që të largohej përfundimisht nga komisioni i posaçëm parlamentar. Duke iu referuar procesverbalit të mbledhjes së fjalë, mësohet se nënkryetari demokrat Oerd Bylykbashi ka qenë protagonist i këtij debati, i cili nuk i ka kursyer akuzat edhe ndaj Grupit të Ekspertëve të Nivelit të Lartë (GENL) se përmes projektligjeve, ata po i hapin rrugë jo vetëm shkeljes së Kushtetutës dhe shkeljes së marrëveshjes politike të 21 korrikut, por sipas Bylykbashit, ekspertët po krijojnë një precedent të rrezikshëm, atë të kapjes politike të sistemit të drejtësisë përmes procesit të përzgjedhjes së kandidaturave jashtë Kuvendit. “Kjo është prova më e madhe ndoshta pas ligjit të vetingut që vërteton se ajo marrëveshje është thyer, ai konsensusi i 21 korrikut është thyer. Kjo në mënyrë jo vetëm duke shkelur frymën e dispozitave kushtetuese, por dhe germën e dispozitave kushtetuese”- shprehet Bylykbashi. Por më i ashpër në qëndrim është shfaqur Sekretari i Përgjithshëm i PD-së, Arben Ristani, i cili theksoi se me draftin e propozuar nga maxhoranca, ekspertët “që mbrojnë gjëra të tilla, për mua janë të kapur nga maxhoranca, politika dhe mos të them edhe nga bandat e krimit”,- deklaroi Ristani.

Debati i plotë në mbledhjen e komisionit

Bylykbashi: Haptazi shkelet konsensusi politik, ai që mbajti Kushtetutën më datë 22 korrik dhe përplasen ballas me nenet si në germë dhe në frymë. Nuk mund të ketë sistem që t’i bëjë ballë një keqbesimi të këtillë në një proces kaq të rëndësishëm. Është një ligj i cili nëse nuk bëhet mirë do të na japë probleme në funksionim, aq më tepër kur shkeljet kushtetuese janë kaq flagrante dhe kaq të shumta. Sigurisht që kjo do të çojë në kolaps të procesit. Këto janë komentet  përgjithshme. Në diskutimin për dispozita konkrete do të bëj ndërhyrjet e veçanta.

Fatmir Xhafaj: Ajo që dëshiroja të mos ishte përmendur shpesh në fjalën tuaj është një lloj kërcënimi politik që do të shkojë në Gjykatën Kushtetuese. Kjo është normale, nuk ka asgjë të keqe, është e drejta juaj kushtetuese. Ushtrojeni të drejtën dhe nuk ka asnjë problem. E keni thënë për të gjitha ligjet deri tani. Gjykata Kushtetuese prandaj është aty.

Arben Ristani: E mira është që ne të vazhdojmë ta gjejmë konsensusin me njëri-tjetrin dhe të mos ndeshemi me arrogancën që është kështu, siç e thotë maxhoranca, dhe nuk ka ku shkon. Pra, unë mendoj që parashtresa juaj duke thënë se të gjitha vërejtjet që ne bëmë nuk qëndrojnë, sepse ju jeni të bindur që drafti është konform Kushtetutës, tregon për një orientim të debatit drejt arrogancës dhe refraktarizmit.

Fatmir Xhafaj: Zoti Ristani, e gjitha kjo që më adresuat mendoj se ishte e gabuar. Nuk ishte kjo qasja ime. Përkundrazi, kam mbajtur të njëjtin qëndrim ashtu dhe maxhoranca dhe në ligjet e tjera ku ne kemi qenë të hapur për të diskutuar. Ne nuk mund biem dakord ndoshta për të gjitha çështjet dhe kjo nuk është ndonjë çudi e madhe. Nuk ka se si të jetë kështu që në gjithçka të jemi dakord. Ka gjë nga kolegët e tjerë? Nuk ka. Neni 3. Përbërja e Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe mandati i anëtarëve.

Vasilika Hysi – Zoti kryetar, kjo dispozitë ishte lënë e hapur në mbledhje, për shkak se do të reflektoheshin ndryshimet që u bënë në Kushtetutë. Ka përmirësime të projektit nga ana e ekspertëve. Pra, janë rregulluar disa gjëra.

Fatmir Xhafaj – Besoj se biem dakord me këtë gjë që kur janë saktësime të teknikës, të gjuhës.

Vasilika Hysi – Shkallë, nivele të tilla… Do të vijmë dhe te komenti juaj.

Fatmir Xhafaj – Zoti Bylykbashi, thotë që ne nuk na intereson çështja e detajeve teknike.

Oerd Bylykbashi – Zoti kryetar, po ndërhyj që të mos flasësh për mua pa folur unë. Komentet në lidhje me detaje të një karakteri teknik të rëndësishëm janë të bëra këtu, komente të karakterit të teknikës legjislative. Meqë keni marrë përsipër që të bëni gjëra më të mëdha në kundërshtim me germën e Kushtetutës merrini përsipër t’i zgjidhni vetë.

Fatmir Xhafaj – Dakord. Ju nuk doni të përfshiheni. Dakord, zonja Hysi. Dakord me ndryshimet. Neni 3.

Oerd Bylykbashi – Pyetja për ekspertët është: a konstatoni shkeljen e germës dhe të frymës të dispozitës kushtetuese në momentin kur propozohet që Kuvendit të Shqipërisë t’i merret kompetenca ekskluzive që ka për t’ua dhënë organeve që nuk ekzistojnë në Kushtetutë?

Gent Ibrahimi – Natyrisht që ne nuk e shohim si shkelje të urdhërimit të Kushtetutës përderisa e kemi shkruar në këtë mënyrë. Po ta kishim këtë dyshim nuk do ta kishim shkruar. Ne nuk besojmë se marrëveshja politike ka pasur për qëllim të mos respektojë objektivin strategjik të kësaj reforme, njërin nga objektivat strategjike të kësaj reforme, që është depolitizimi i procesit të përzgjedhjes.

Agnes Bernhard (Euralius)– (flet përkthyesi) Unë nuk shoh ndonjë kontradiktë me Kushtetutën. Kjo procedurë do të siguronte që parlamenti të bënte një emërim të këtyre anëtarëve në mënyrë më të përzgjedhur dhe larg influencës politike.

Oerd Bylykbashi – Në fakt dëgjova komente nga ekspertët të cilët ndoshta do të përbëjnë sot precedentë për mënyrën se si ekspertët kanë ndërhyrë në këtë proces kushtetues. . Anëtarët jo gjyqtarë dhe jo prokurorë përfaqësojnë interesin publik dhe nuk përfaqësojnë organet, apo fushat përkatëse, nuk përfaqësojnë interesin e tyre në këtë proces, por përfaqësojnë interesin publik me vestiturë nga parlamenti. Dhe për një arsye specifike që ne kërkojmë persona të cilët kanë karakteristika të caktuara të një formimi profesional, që i përshtaten sistemit, 16 kemi parashikuar që kandidaturat, ndryshe siç ishin më parë, që vinin për shembull nga Dhoma e Avokatisë, apo nga sajesa të tjera, vijnë nga fusha e avokatisë, nga fusha e profesorëve të drejtës, nga shoqëria civile, sepse mendohen se janë fusha nga ku mund të marrim profesionistët që na duhen për këtë sistem, por për interes të publikut me kandidim të hapur. Dhe ndryshe nga çfarë ishte parashikuar më parë nga ju, ndoshta dhe për shkak të objektivave të reformës, Kushtetuta, në fazën e negocimit të diskutimit, është mirë t’u referoheni atyre që kanë qenë garantët e negociatës që janë dhe eprorët tuaj ditën e fundit të ndryshimeve kushtetuese. Ka qenë hapja e procesit për një kandidim të lirë për këdo, edhe për atë që mendon se i përputh, por nuk i kap kriteret. Është një e drejtë që parashikohet në të dyja dhe nuk bëjmë përjashtim ne me Kushtetutën tonë. Ky është objektivi që vendosi Kushtetuta dhe jo ai që ndoshta dikur keni diskutuar dhe e përsërisni sot në mënyrë të paarsyeshme, në kundërshtim me atë që thotë Kushtetuta.

Por ajo që ju mendoni se është në tagrin qoftë dhe të ekspertëve për të menduar çfarë është më e mira, ndryshe nga çfarë ka miratuar Kuvendi, ndryshe nga çfarë ka përbërë bazën e konsensusit që është kthyer në germë, është unike. Kjo nuk ka ndodhur. Sigurisht edhe ekspertiza më e mirë që mund t’i vijë këtij komisioni nuk i qëndron dot përballë asaj që po ndodh kësaj radhe. Dhe me idenë se me ligj mund të shtohen shumë gjëra që nuk i parashikon Kushtetuta unë besoj se duhet të bëjmë kujdes se ndoshta shkojmë shumë larg. Sigurisht një qëllim politik për të miratuar ligjin në mënyrë të caktuar, që mund të jemi dhe ne bashkë, nuk autorizon askënd qoftë dhe ekspertët që të miratojnë një ligj ndryshe nga çfarë është shkruar në Kushtetutë. Unë nuk dëgjova argumente, për fat të keq, të na thonë se pse. Unë e kuptoj e keni shkruar ju, e mbështesni ju edhe pse formalisht. Këto janë dispozita të paraqitura nga një grup deputetësh, por ata nuk janë sot këtu. Vetëm ky fakt që është 17 shkruar ndryshe në Kushtetutë duhet t’ju bëj të mendoheni, të nderuar ekspertë, që nuk mund të kapërcehet në mënyrë kaq flagrante. Edhe një herë do të ishte mirë të konsultoheni me persona të cilët kanë qenë garantët e ndryshimit kushtetues në momentin e fundit, sepse përtej asaj sigurisht jeni përpara një gjëje që do ta bëjë vurnerabël këtë për shkak se shkelet germa, shkelet fryma, shkelet konsensusi i 21 korrikut.

Arben Ristani – Dakord, bëjmë debat nëse nuk ka qenë, por unë di që ishte mbi bazën e propozimeve nga radhët e avokatëve dhe më pas thuhet që për çdo vend vakant, organet propozuese… Pra, ka organe propozuese, kështu ishte në variantin e parë të Kushtetutës. Pas debatit që ne bëmë, e hoqëm dhe e lamë që u takon direkt avokatëve që të sjellin propozim të lirë, kurse ne të përpunojmë kriteret. Ai që nuk i plotëson kriteret nuk shkon në Kuvend për t’u përzgjedhur, kurse ai që i plotëson kriteret shkon në Kuvend për t’u përzgjedhur. Pra, ne nuk mund ta bëjmë këtë gjë pa iu referuar debatit kushtetues që të shikojmë si ishte dhe si e bëmë me Kushtetutën, për të ditur se çfarë donim të thoshim me 18 atë. Sepse ka një gjë. Pse duhet që pedagogët neve të na i zgjedhin krerët e institucioneve universitare? Sipas variantit që ju paraqisni, është parlamenti ai që do të zgjedhë mbi bazën e propozimeve që do të bëjnë krerët e institucioneve universitare? Pse të mos e lëmë, që pedagogët që plotësojnë kriteret të përzgjidhen nga parlamenti? Pse duhet të na diktojnë krerët e institucioneve universitare se kë duhet të përzgjedhim? Pse duhet që krerët e Dhomës së Avokatisë të na diktojnë se kë duhet të zgjedhim? A ka qenë e tillë praktika në Shqipëri, që pushteti ka arritur t’i kapë kur formulat kanë qenë të tilla, sepse kanë qenë edhe herë të tjera të tilla dhe ka rezultuar që të gjitha ishin të kapura nga pushteti, pikërisht sepse kaloi nëpërmjet filtrit të organit propozues?

Vasilika Hysi – Kolegë të opozitës, më vjen shumë keq, që, meqenëse ju nuk keni marrë pjesë në mbledhjet e komisionit, sot flisni pa pasur parasysh se si ka qenë projektligji i depozituar nga grupi i ekspertëve dhe si ka ardhur formulimi sot, pas miratimit të Kushtetutës. Për këtë nen, ju keni pasur një vërejtje thelbësore lidhur me Këshillin e Lartë të Emërimeve. E para kjo. Së dyti, lidhur me faktin se anëtari që do përfaqësonte avokatinë, noterinë që ka qenë atëherë, pedagogët, përzgjidhej direkt dhe i kalonte Kuvendit. Pra, neni 3, që ju diskutoni sot dhe që unë kam draftin si ka qenë, për të cilin ka reflektime bazuar në formulë, është i ndryshëm dhe tashmë përputhet me Kushtetutën.

Fatmir Xhafaj – Zonja Hysi, ju lutem mbylleni mikrofonin! Zoti Ristani, a ka mundësi të lutem!

Vasilika Hysi – Ta mbaroj fjalën unë.

Fatmir Xhafaj – Do ta ndjekësh debatin apo do të bësh zhurmuesin?

Vasilika Hysi – Pra, në variantin siç ka qenë neni 3, propozimi nga këto institucione i shkonte direkt seancës plenare, kurse tani kandidatët e përzgjedhur nuk I shkojnë seancës plenare, sepse ne kemi futur komisionet at hoc.

Ndërhyrje pa mikrofon.

Ju keni ardhur për të bërë zhurmuesin, kurse unë kam ardhur këtu për….

Ndërhyrje pa mikrofon.

Atëherë, ju lutem dëgjojeni!

Çfarë solli formula? Solli një rritje të rolit të parlamentit, duke futur pozicionin e sekretarit të përgjithshëm, ka futur komisionin, një nënkomision, ka sjellë një grup që përbëhet nga deputetë të shumicës dhe të pakicës parlamentare, thotë Kushtetuta. Këto janë risitë e kompromisit të datës 21 qershor. Gjithashtu, ju keni hequr Këshillin e Emërimeve në Drejtësi dhe kjo është pranuar kur ka qenë pjesë e negociatave politike, por ju nuk keni goditur…

Debate pa mikrofon.

Keltis Kruja – Kemi nene të detajuara nga fillimi deri në fund me procedurën me të cilën zgjidhen tashmë kandidatët, avokatë dhe pedagogë. Nuk përzgjidhen, por zgjidhen, dhe këtë e thotë edhe ligji që kemi përpara, që edhe nga ana formale këto janë zgjedhje, jo përzgjedhje. Tani vijmë te fakti tjetër që ju, ekspertët, thoni, që meqë Kushtetuta nuk ka qenë eksplicite, neve na lind e drejta të ndërhyjmë dhe ta rregullojmë me ligj, por jo ta deformojmë atë. Në fakt, Kushtetuta është shumë eksplicite te kjo procedurë, sepse parashikon edhe kush i përzgjedh kandidaturat, që është sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit i futur në Kushtetutë, pikërisht se është pozicion administrativ, jo politik.

Në qoftë se ne do të themi që meqë Kushtetuta, për ju, nuk e paska përcaktuar në germë këtë, neve na lind e drejta të ndërhyjmë dhe ta deformojmë totalisht, sepse unë nuk di se si mundet që atë që ia ka dhënë Kushtetuta sekretarit të Përgjithshëm të Kuvendit dhe komisionit at hoc, ne t’ia marrim nëpërmjet disa procedurave zgjedhore dhe jo përzgjedhëse. E keni rregulluar dhe keni dhjetë nene në të cilat flisni vetëm për zgjedhje, jo për përzgjedhje. Në qoftë se kjo juve ju duket kushtetuese në germë, mua më duket edhe në frymë, edhe në germë antikushtetuese, sepse kështu e keni shkruar dhe ne këtë po themi.

Ulsi Manja – Natyrisht, që përzgjedhja është një proces seleksionimi nga radhët e profesionistëve siç rekomandon Venecia, sepse përzgjedhja me zgjedhjen duhet të sigurojnë një distancë të caktuar nga politika. Tani, unë nuk e kuptoj se ku ky zbërthim bie ndesh me Kushtetutën. Unë mendoj, që, edhe për procedurë, të ecim nen për nen dhe nuk është e thënë të biem dakord për gjithçka. Aty ku biem dakord, biem dakord, kurse aty ku nuk biem dakord, jemi brenda logjikës kushtetuese dhe brenda logjikës së ligjit.

Aldo Bumçi – Të gjithë shqetësimin unë e kam për ekspertët e huaj. Qëndrimi juaj, për t’i dhënë legjitimitet një qëndrimi apo një tjetri, është shumë i rëndësishëm. Debati është teknik, por besoj se ju e kuptoni që bëhet fjalë për çështje shumë delikate. Patjetër që ju jeni nisur me vullnet të mirë, por ju lutem, dëgjojini edhe shqetësimet tona. Ne kërkojmë një proces të lirë, ku të 100 pedagogët që aplikojnë, të vijnë të gjithë në Kuvend dhe jo 80 apo 90 prej tyre të përjashtohen. Shembujt janë të shumtë. Besoj se ju jeni në dijeni, që në procesin e zgjedhjes së rektorit dhe dekanit të fakultetit të Tiranës, u përfshi krimi i organizuar dhe këta persona sot janë arrestuar dhe janë në burg. Pra, nuk po flas për hamendësime, por për fakte. Ky është një shembull i ndërhyrjes së krimit të organizuar në këto filtra që ju po vendosni. Ka pasur një debat shumë të gjatë për këtë Kushtetutë, kurse ju po ktheheni pas, jo në variantin e miratuar, por në një variant që na u vendos në tavolinë. Kopje, besoj e mbani mend. Një akt i turpshëm, që na u vendos në tavolinë një Kushtetutë e pa miratuar, dhe ju po shkoni tek ai variant, jo te varianti i miratuar. Në qoftë se ju jeni nisur me vullnet të mirë, por pa u thelluar, besoj se tashmë faktet janë të plota. Këta filtra, në një vend si Shqipëria rrezikojnë të kapen, dhe unë ju solla shembuj që nuk sjellin asnjë vlerë të shtuar. Qëndrimi juaj, për të qenë teknikë ose për të treguar që jeni të politizuar, është shumë i rëndësishëm.

Pandeli Majko – Unë e mirëkuptoj deri në një farë mase vërejtjen e kolegëve të opozitës. Sipas tyre, në Kushtetutë është shkruar ndryshe, kurse ne po bëjmë një ligj, me të cilin kërkojmë të ndryshojmë procedurën. Në rregull? Në esencë, kur një diskutim shtrohet në këtë mënyrë, diskutimi bëhet për qëllime politike, që do të thotë, se ne të 27 maxhorancës, po kërkojmë të kontrollojmë me mënyrat tona pesëshen që do dalë nga parlamenti. Ju thoni, që një mijë avokatë në Shqipëri, të cilët duan të hyjnë apo të aplikojnë, duhet të vijnë te sekretarja e Përgjithshme. Ne po ju themi, se meqenëse, anëtarët që janë do vijnë nga radhët e gjyqësorit dhe do miratohen nga mbledhja e të gjithë gjyqtarëve, e njëjta gjë të bëhet si me avokatët, ashtu dhe me profesoratin. Ju lutem, a ka mundësi? Varianti juaj në sensin e pavarësisë së gjyqësorit, na jep këtë formulë. A po e diskutojmë në parim? Garanti, thoni ju, është sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit… Sekretari i Përgjithshëm ka një filtër të tillë, të depolitizuar, i cili sfidon edhe shumicën e nënkomisionit. Ne jetojmë në Shqipëri dhe e dimë se si zgjidhet sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit, i cili është ndërruar rregullisht sa herë është ndërruar qeveria në Republikën e Shqipërisë. Sekretari i Përgjithshëm, që sipas jush, do të jetë garanti për të gjitha aplikimet nga e gjithë Shqipëria, do jetë garanti përballë nënkomisionit, kur për të hedhur poshtë vendimin e sekretarit të Përgjithshëm, duhet të bashkohet maxhoranca me opozitën? Ju lutem! E gjithë historia juaj, e ashtuquajtura shkelje kushtetuese, është që Dhoma e Avokatëve, është më pak e pavarur sesa sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit. E gjithë historia që ju ofroni është, që mbledhja e profesoratit, e cila do të votojë kandidaturat që do të vijnë në Kuvend, është më pak e pavarur sesa sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit.

Arben Ristani –. Ne do të caktonim me ligj kriteret, kurse seleksionimi do bëhej mbi bazën e tyre, të cilat sipas Kushtetutës, do paraqiten te sekretari i Përgjithshëm i Kuvendit dhe pastaj do jetë ai që do bëjë përzgjedhjen. Pra, u pranua. Edhe zonja Hysi, kur lexoi tekstin e punës së Kushtetutës, e konfirmoi që ka qenë me organe propozuese. Pra, sipas ligjit që, “Anëtarët që përfaqësojnë trupën e pedagogëve të drejtësisë, zgjidhen nga Kuvendi, bazuar në propozimin e mbledhjes së posaçme të drejtuesve të institucioneve pedagogjike”. Pra, a duan pedagogët të jenë pjesë e organeve që duam të zgjedhim ne? Po. Sipas Kushtetutës, ata ofrojnë veten e tyre, përgatitet lista, e cila më pas vjen te sekretari i Përgjithshëm dhe është ai që shikon nëse i plotësojnë apo jo kriteret. Kurse ju thoni që, me ligj, janë drejtuesit e institucioneve pedagogjike ata që seleksionojnë të parët dhe vendosin që ky do shkojë, kurse ky tjetri jo. Pra, drejtuesit e institucioneve pedagogjike, të zgjedhur nën ndikimin e bandave, siç rasti konkret, që u arrestuan dhe u futën në burg, nën pushkën e bandave, do të përzgjedhin kandidaturat që do të drejtojnë organet kushtetuese. Kjo është fare e qartë, dhe me plotë gojë, unë them, që edhe ekspertët që mbrojnë gjëra të tilla, për mua janë të kapur nga maxhoranca, politika dhe mos të them edhe nga bandat e krimit.

Pandeli Majko – Unë mendoj që këtu nuk po diskutojmë deklamime politike, sepse për deklarata politike jam dakord. Gjithashtu, zotëri, për ato çka the për ekspertët, mendoj se duhet të skuqesh pak. Gjithsecili vjen këtu për të mbrojtur logjikën e të parit të çështjes në mënyrë profesionale dhe nuk vjen për asnjë lloj bande dhe histori të tjera që thatë ju. Kini respekt për këtë tavolinë. Zotëri, ju mund të qeshni, por sapo na bëtë lidhje të shkurtër, se shmangia e sekretarit të Përgjithshëm, është akt kriminal dhe i shërben bandave të mafies shqiptare. Merreni pak më me qetësi dhe gjakftohtësi këtë lloj historie që po diskutojnë ne. Në qoftë se shikoni intension për ta kontrolluar politikisht, ju nuk keni besim tek asnjë lloj trupe, përveç trupës që kontrolloni ju, me votë të partisë suaj. Këtë thoni. Hapur. Ju nuk besoni as trupën e avokatëve dhe as trupën e profesoratit që të votojë, por doni që ta zgjidhni ju me dorën tuaj dhe t’i thoni që të kemi zgjedhur ne. Kjo nuk mund të funksionojë kështu.

Keltis Kruja – Sigurisht që e kam edhe unë merakun që ka zotit Majko, i cili është merak legjitim, që ka të bëjë me kapjen ose moskapjen e sistemit. Ne nuk mund ta kapim sistemin, sepse jemi në opozitë. Marrëveshja e 21 korrikut dhe Kushtetuta që miratuam së bashku, garantoi pakicën parlamentare, nëpërmjet mekanizmave të përcaktuara në Kushtetutë, dhe ne pikërisht këtë po kërkojmë, zbatimin germë për germë të Kushtetutës që kemi miratuar së bashku, kurse ju thoni, që paskemi bërë një gabim në Kushtetutë, sepse mundet që sistemi të kapet nga Komisioni ad hoc, prandaj duhet që ne ta rregullojmë me ligj këtë gjë. Sikur nuk më del mirë llogaria te kjo pjesë. Kushtetuta i ka të përcaktuara qartë organet dhe rolin e tyre, të cilat përzgjedhin dhe pastaj kualifikojnë listën për në Kuvend.

Fatmir Xhafaj – Së pari, u tha që ne kemi pasur një projekt dhe e kemi ndryshuar atë për të arritur në një zgjidhje konsensuale. Është e vërtetë që ka pasur një projekt, por, për të qenë të saktë, ishte një projekt që ndryshonte cilësisht jo momentin e përzgjedhjes, por momentin e zgjedhjes, që do të thotë se me projektin që kishim para datës 21 korrik, Kuvendi vendoste drejtpërsëdrejti mbi përzgjedhjen e grupeve të interesit dhe, nëse nuk arrinte të vendoste, zgjidhej një prej atyre që vendosnin grupet e interesit. Pra, nuk kishte një hallkë vendimmarrje të Kuvendit për procesin e zgjedhjes, si përzgjedhja, ashtu edhe zgjedhja në një farë mënyre, ishin të diktuara nga vullneti i grupeve të interesit, që në vlerësimin tim, edhe sot të më pyesësh, mendoj se ka qenë një gjë shumë pozitive, sepse ka qenë apolitike. Pra, ky ka qenë thelbi i atij projekti. Dikush nga ju tha që të ketë rol opozita. Po, zotëri, opozita ka rol aq sa maxhoranca nuk zgjedh dot asnjë nga këta pa mirëkuptimin e opozitës, sepse i duhen katër vota. Aludimet që dëshironi t’i përdorni këtu si në konferenca shtypi, mendoj që duhet t’ia kishit kursyer, jo vetëm këtij komisioni dhe njerëzve të nderuar që janë ulur aty, por duhet t’ua kishit kursyer edhe grupeve të interesit, sepse unë nuk besoj se duhet t’i quani të gjithë ata pedagogë që do të votojnë… Duhet të kuptohemi, sepse ndonjëherë nuk e ka parë me vëmendje, ndoshta i ka shpëtuar, por nuk votojnë rektorët, votojnë pedagogët për kolegët e tyre, votojnë të gjitha dhomat e avokatisë së republikës për kolegët e tyre, një super proces transparent. Besoj se jo të gjithë këta nuk janë të kapur, sepse do të ishte fyese po të mendonim se të gjithë janë të kapur.

Arben Ristani – Votojnë drejtues të institucioneve të arsimit të lartë.

Fatmir Xhafaj – Dakord, lexoje nga fillimi, sepse ti e lexon në fund gjithmonë.

Ndërhyrje pa mikrofon

Po, por propozimet vijnë nga pedagogët e fakulteteve.

Ndërhyrje pa mikrofon

Po, të gjithë, sepse s’e ke parë, të kanë dhënë vetëm një nen ty.

Petrit Vasili – Një pyetje shumë të thjeshtë, për të davaritur edhe keqkuptimin. Në mënyrë të vazhdueshme kemi avokatët, ku bëhet vlerësimi i kushteve të tyre, nëse i plotësojnë ato apo jo dhe vazhdojnë garën. Edhe ata dhjetë që zgjidhen, se si zgjidhen nuk ka rëndësi, por vijnë prapë dhe verifikimin e kushteve të tyre e bën përsëri sekretarja e Përgjithshme.

Fatmir Xhafaj – Dhe vetë komisioni.

Petrit Vasili – Edhe komisioni… Tri filtrat. Kjo nuk është punë filtrash. Nuk e di për çfarë arsye e bëjmë ripetitiv në ligj, sepse verifikimi, i përmbush apo jo kushtet bëhet një herë, por të verifikojë tri herë nëse i përmbushë apo jo kushtet, kjo do të thotë që ne kemi ndërtuar një sistem të paqëndrueshëm që nuk e besojmë, të cilit i bëjmë filtra fiktiv për ta çuar përpara. Se cila është etapa ku verifikohen kushtet, duhet ta përcaktojmë një herë e mirë dhe ne i kemi dhënë përgjegjshmëri të plotë ligjore që ta bëjë këtë punë dhe ne e besojmë, sepse në fund do të vijë puna dhe do të themi që filtrin e fundit do ta bëjë komisioni.

Ne nuk jemi këtu një tufë me njerëz pa identitet dhe pa karakter dhe kështu do të jetë edhe politika në të ardhmen, prandaj ne po përcaktojmë disa mekanizma se politika bën lobime. Jo, ne kemi ecur mbi vetëdijen që vetëdija e të gjithëve rritet. Edhe ata që zgjedhin avokatët, të mos zgjedhin zuzarë, pavarësisht se krijojnë kushtet ligjore, por edhe profesorët të mos bëjnë klientelizëm me njëri-tjetrin, të na bien ata që u pëlqejnë më shumë, që është super klient dhe ne të jemi të përgjegjshëm, sepse ne kemi një sistem përgjegjshmërie që ngrihet në të gjitha nivelet, jo që politikanët të vazhdojnë të mbeten të papërgjegjshëm dhe të pandershëm dhe pjesa tjetër e shoqërisë të pastrohet.

Oerd Bylykbashi – Faleminderit edhe zotit Vasli për nënvizimin e këtyre elementeve! Sigurisht, dolët edhe më përpara. Po jua them duke i parë në sy ekspertët se këto propozime shkelin haptazi edhe Kushtetutën, edhe konsensusin politik që kishim për këtë Kushtetutë. Edhe unë kam qenë dikur në atë karrige dhe sot jam në këtë karrige, dikur nuk mbaja asnjë lloj përgjegjësie për atë që thosha, përveç asaj që ishte ana ime profesionale, ndërsa sot kam përgjegjësi publike edhe me votë, dhe në fund fare, pasi të keni mbaruar ju fjalën, kam përgjegjësi për këtë që do të bëjmë. Ju do ta mbaroni dhe ne do ta vazhdojmë. Kështu që, merreni si 40 ta keni, lehtë ose rëndë këtë që po them, por ju keni përgjegjësi shumë të madhe nëse kjo do të shkojë në këtë formë. Zoti Majko, po flas unë dhe e marr unë përgjegjësinë për fjalët që po them. Në atë tryezë ka edhe individë që kanë përgjegjësi edhe për moszbardhjen e plotë dhe të saktë të amendamenteve kushtetuese në përputhje 100% me marrëveshjen politike, e cila është e dokumentuar me email-e me orë përpara miratimit përfundimtar dhe tregojnë që ishte rënë dakord për tjetër gjë. Unë sot kuptoj gjithmonë e më tepër ndarjen e madhe dhe insistimin e madh të kësaj maxhorance për ndarjen e grupit të ekspertëve, në grupin e ekspertëve të nivelit të lartë dhe ata të opozitës që janë vetëm për të këshilluar opozitën. Të gjitha këto janë shumë të rënda dhe mua më vjen shumë keq që më duhet t’i them këto. Jua thashë që edhe unë dikur kam qenë i ulur në atë tryezë. Nuk e di se sa jeni të ndërgjegjshëm dhe se jeni të kapur tek objektivat e dikurshëm të reformës në drejtësi, të cilat qartazi janë objektiva të njëanshme të reformës në drejtësi dhe të pareflektuar në ndryshimet kushtetuese, por për sa i përket kësaj që po flasim, ndryshimi është i pastër, neto, ajo që ju kishit propozuar dikur u ndryshua. Kishit parashikuar një proces me parafiltër propozues, dominues, siç e tha me të drejtë kryetari, pra nuk ishte e drejtë…

Po jua them duke ju parë drejtpërdrejt, nuk e kam fare problem se çfarë po them, sepse të gjitha këto mbeten të shkruara dhe do të lexohen edhe pas 10 vjetësh. Nëse do të kishit detajuar ndonjë gjë që do të ishte më e mirë për rrjedhshmërinë e punës, nga hapja e kandidaturave deri në zgjedhjen e anëtarëve jogjyqtarë apo joprokurorë, do ta pranoja dhe do të thosha shumë mirë, por, duke krijuar pjesë të procesit që nuk janë, kjo është antikushtetuese. Në mënyrë të qëllimshme kemi vendosur ta sjellim të gjithën brenda në Kuvend dhe këtë qëllim as ekspertët nuk e ndryshojnë dot, politika mund ta ndryshojë në mënyrë të njëanshme, siç do të ndodhë këtu sot, sepse për sa kohë u thye konsensusi që Kushtetuta dhe tekstet e ligjeve do të dakordësoheshin së bashku para miratimit të tekstit kushtetues, kjo do të ndodhë, nuk ka se çfarë të ndodhë tjetër.

Këtë ka parashikuar marrëveshja politike dhe Kushtetuta e shkruar mbi bazën e marrëveshjes politike, për të cilën ne ishim dakord, edhe pse jo e zbardhur 100% për faj të dikujt tjetër. Kështu që, të vini të na thoni thjesht dhe vetëm se jeni ulur si ekspertë, e thashë edhe një herë, dikur jemi ulur të gjithë në atë tryezë, kemi mbajtur kokën ulur me respekt përpara komisioneve parlamentare, por kjo nuk kualifikon fare që ajo që po thoni ju është e vërteta dhe është ndryshe. Unë i kuptoj kolegët e mi, sepse kanë qëndrime të ndryshme në pozicionet e tyre, por ju nuk ju kuptoj. Me atë që ju bëni, keni hequr themelin e procedurës që parashikoi marrëveshja dhe u kthye në Kushtetutë, elementin politik në përzgjedhjen midis buqetës së plotë, të hapur dhe të kualifikuar të të gjitha kandidaturave. Me çfarë të drejte e bëni ju këtë? Me cilën të drejtë i jepni ju Dhomës se Avokatisë mundësinë që në 11 avokatë të kualifikuar si të zotët, njërin ta lini jashtë? Pse? Pse Kuvendi të mos ketë mundësinë që të 11-ët, 12-ët, apo të 100 avokatët të jenë në dispozicion të tij, që Kuvendi të bëjë zgjedhjen më të mirë? Ju nuk mund të ankoheni se ka një mekanizëm që është politik, mblidhen pesë përfaqësues të politikës dhe nxjerrin një listë, jo ju këtë nuk e bëni dot, sepse kështu kemi vendosur ne, domethënë kushtetutbërësit, sepse ne këtu nuk jemi kushtetutbërësi, por ju nuk shkoni dot dhe ta kapërceni këtë. Jua thashë edhe një herë që është unike, lapidare dhe do të përcaktojë një precedent jashtëzakonisht të keq për ekspertizat në të ardhmen.

E theksoj, jemi përpara një procesi kandidimi shtetasish shqiptarë. Kriteret i ka ndarë Kushtetuta dhe nuk keni asnjë lloj të drejte ju dhe ne këtu që ta ndryshojmë këtë dhe ta kthejmë në një proces nominimi, qoftë edhe të 10 personave.

Kështu që, duke ju parë edhe një herë në sy po ju them: me këto propozime dhe qëndrimin tuaj, po cenoni atë që është arritur në konsensus edhe me praninë e përfaqësuesve të lartë diplomatik në këtë sallë dhe po bëni propozime që shkelin Kushtetutën. Referimi te paragrafët e Komisionit të Venecias, që ka parë dikur në shtator apo në janar draftin tuaj të vjetër, është shprehur për ato, por jo për këtë. Diskutimi aq i gjatë për paragrafin 88, që çoi në atë nevojë për marrëveshje politike është mbi ju, nuk kemi ç’bëjmë. Kjo është zgjidhja dhe ju nuk e ndryshoni dot. Maxhoranca e ndryshon me arrogancën që thotë se ne bëjmë siç mendojmë ne, shkoni në Gjykatë Kushtetuese, por ju ekspertët nuk e bëni dot.

Gent Ibrahimi – Faleminderit, zoti kryetar! Natyrisht që diskutimi ishte shumë politik dhe kjo ishte e pritshme. Në një farë mënyre është e vështirë t’u përmbahesh komenteve thjesht teknike, por sigurisht që unë atë do të bëj, sepse s’mund të bëj asgjë tjetër. Leximi ynë i këtij neni është që paragrafi 3 flet për përzgjedhje dhe paragrafët nga 4-8 flasin për zgjedhje. Ne kemi zhvilluar paragrafin 3, atë të përzgjedhjes, i cili na autorizon qartë që të parashikojmë kritere dhe procedura për përzgjedhjen e kandidatëve dhe pikërisht këtë kemi bërë, në dhjetëra faqe kemi parashikuar kritere dhe procedura për përzgjedhjen e kandidatëve. E kuptoj që zoti Bylykbashi thotë që objektivi i vjetër i depolitizimit nuk qëndron më, por nuk besoj që, duke lexuar këtë nen, mund të arrish në këtë përfundim. Është i vetmi argument, të cilit nuk i jap dot përgjigje, prandaj jam i detyruar t’i qëndroj. Përgjigjen besoj se e dhashë, por e vetmja gjë të cilës nuk i jap dot përgjigje është kjo…

Ndërhyrje pa mikrofon

Aldo Bumçi – Të nderuar ndërkombëtarë, duam një përgjigje. Nëse ju jeni dakord me këtë gjë dhe cilët janë argumentet? Jo nuk e dua nga ti, e dua prej atyre.

Ndërhyrje pa mikrofon

Gent Ibrahimi – E kuptoj që nuk të mjaftojnë argumentet e mia, por vetëm dy minuta durim.

Fatmir Xhafaj – Zoti Bumçi, të lutem, sepse nuk je në seancë.

Gent Ibrahimi – Vetëm dy minuta të keni durim dhe do ta dëgjosh edhe nga goja e së vërtetës.

Fatmir Xhafaj – Ruaj respekt për ata, sepse kanë tri orë që po na dëgjojnë ne.

Oerd Bylykbashi – Zoti Ibrahimi, nuk po shtoj ndonjë gjë në lidhje me atë që tha zoti Bumçi. Në fakt, të ngulësh këmbë me formulime që nuk ekzistojnë askund, nuk bën punë as ekspertiza për komisionin. Kemi shumë kohë që njihemi, edhe kemi punuar bashkë, kështu që e dini respektin tim, por nga një anë ndjehem keq kur dëgjoj gjëra që nuk qëndrojnë. Kush nuk i thotë qartë historitë e kandidimit të kushtëzuar dhe të pakushtëzuar? Nuk e ndërroni ju këtë gjë. Së pari, përtej objektivave politikë të vjetër, që kishte strategjia e reformës, nuk është më, ka ndryshuar. Së dyti, nuk mund të vini dhe të na thoni që zgjedhja është te këta dhe përzgjedhja është… Përzgjedhje nga fillimi deri në fund, për këtë flet. Pavarësisht qëndrimit stoik, po transferoni kapjen politike si problem përtej atij që mund ta mbajë këtë barrë, që është Kuvendi, po e ktheni dhe po korruptoni praktikisht edhe trupa të tjerë. Dhoma e Avokatisë do të jetë fushëbeteja e ardhshme e kapjes politike dhe ju këtë nuk e rregulloni dot. Mbledhja e drejtuesve do të jetë fushëbeteja tjetër e kapjes politike që ju nuk e rregulloni, mbase edhe nuk doni ta rregulloni. Çdo tentativë për të rregulluar ujërat e detit, siç është shoqëria civile, për t’i dhënë një kuorum, një trupë dhe për t’i dhënë procedura vendimmarrje, ju e kuptuat vetë që është e vështirë, sot nuk e bëni dot edhe këtu do të transferoni një problem korruptimi politik, përtej korruptimit tjetër lloj që ka kategoria. Po merrni përsipër një barrë shumë të madhe, jo vetëm që po ndryshoni Kushtetutën, por po transferoni problemin aty ku parlamenti nuk ka se çfarë bën më.

Më vjen shumë keq që duhet t’jua them këtë, por po merrni përsipër diçka shumë të madhe, jo vetëm shkeljen e Kushtetutës, por po cenoni kompromisin politik të 21 korrikut.

Fatmir Xhafaj – Kompromisi është Kushtetuta.

Oerd Bylykbashi – Pikërisht, kjo që është e shkruar këtu. Ju i limitoni, janë 100 kandidatë shumë të mirë dhe ju çoni 10, po 90 të tjerët ku e kanë të drejtën?

Gent Ibrahimi – Po të mos ishte kufizuar numri, do të ekzistonte problemi?

Oerd Bylykbashi – Nuk ka fare rëndësi, sepse e ka marrë përsipër Kuvendi ta zgjidhë këtë problem, ku do të mblidhen 5 burra dhe gra dhe do të dalin 5 emra. Pikë.

Agnes Bernhard – (flet përkthyesi) I vetmi dokument ku unë mund të mbështetem, janë dokumentet kushtetuese. Po të lexojmë ligjin 147, paragrafin 3, thotë që legjislatori i jep të drejtë që të krijohen procedura me ligj për procesin e përzgjedhjes. I dëgjova me vëmendje të gjitha diskutimet që u bënë dhe dua të përmend versionin e parë të ndryshimeve kushtetuese, pastaj, sipas historikut, versioni i dytë i ndryshimeve kushtetuese. Këtu dëgjova që janë fshirë pjesë nga versioni i parë në krahasim me versionin e dytë, por do të thosha se edhe këto pjesë që mund të ndryshonin, nuk do të thonë se hiqet e drejta që këto procedura shtesë të rregullohen me ligj. Të gjitha këto ndryshime, si versioni i parë edhe i dytë, nuk përjashtojnë mundësinë që këto procedura shtesë të nominimit të rregullohen me ligj.

(Ndërhyrje pa mikrofon)

Oerd Bylykbashi – Shumica prej nesh kanë eksperiencë të mjaftueshme për të qenë të ulur tek ajo tryeza aty. Me gjithë respektin reciprok, të mos themi çudira.  Të sqarosh më mirë procedurën, ta bësh të funksionojë, po, ta autorizon Kushtetuta që ta bësh me ligj?! Kur Kushtetuta nuk parashikon gjë, por kërkon produktin, si, për shembull “procedurën ma përcakto me ligj”, është fushë e hapur brenda parimeve që ta rregullosh. Të shtosh procedura, organe dhe kritere që Kushtetuta nuk i parashikon dhe që për me tepër se kaq, transformojnë, deformojnë procesin dhe të drejtat e organeve kushtetuese, ia marrin dhe ia çojnë dikujt tjetër që nuk është as organ kushtetues, më keq, madje as i përmendur në Kushtetutë.

Agnes Bernhard – (flet përkthyesi) Do të doja të shtoja një argument. Po të shikojmë nenin 147, në paragrafin e tretë thuhet se anëtarët gjyqtarë në fillim fare ishte përmendur që do të zgjidheshin nëpërmjet një procedure të hapur dhe transparente. Pastaj u ra dakord që ajo të zgjidhet nëpërmjet Këshillit të Lartë Gjyqësor. Ne duam të ndjekim të njëjtën procedurë edhe për zgjedhjen e anëtarëve jogjyqtarë të këtij këshilli.

Oerd Bylykbashi – Një moment, sepse kur flitet për gjyqtarët, bëhet fjalë për qeverisjen e gjyqësorit, dhe nuk është e njëjtë me pjesën tjetër.

Fatmir Xhafaj – Pse nuk janë anëtarët e Lartë të Këshillit Gjyqësor? Të barasvlershëm janë?

Oerd Bylykbashi – Sepse është parimi i vetëkontrollit brenda.

Fatmir Xhafaj – I kujt? Janë të barabartë.

Oerd Bylykbashi – Jo, nuk janë të barabartë. Prandaj ajo pjesë zgjidhet në atë formë dhe Kushtetuta nuk e fut sekretaren e Përgjithshme të Kuvendit te zgjedhja e gjyqtarëve.

Fatmir Xhafaj – E qartë. E mbyllim këtë diskutim? E mora vesh që jeni kundër.

Gent Strazimiri – Kam përshtypjen se është një keqkuptim që mund të zgjidhet lehtë fare. E kam me eksperten, jeni duke thënë se mbledhja e përgjithshme e avokatisë dhe mbledhja e përgjithshme e Këshillit Pedagogjik është procedurë dhe jo organ që shtohet?

(Mungesë audio)

Faleminderit! E mora përgjigjen.

Fatmir Xhafaj – Neni 3. Kush është dakord? Kundër? Abstenim? Miratohet!

Oerd Bylykbashi – Zoti kryetar, detyrohem të bëj një shpjegim të votës. Mbas një debati të gjatë, gjithsesi besoj i vlefshëm, u bë shumë e qartë se komisioni me instrumentet e tij, edhe antikushtetues të vendimmarrjes, nuk bëri gjë tjetër veçse rrëzoi dispozitën kushtetuese të miratuar me konsensus. Kjo është prova më e madhe sot, që me këtë keni ndër mend të zhbëni çdo lloj konsensusi politik në këtë proces dhe për rrjedhojë është fare e kotë që vazhdojmë e diskutojmë këtu në këtë formë. Mund t’i vendosni çdo lloj GENL-je sipër si vulë, por nuk është se e certifikon në përputhje me Kushtetutën këtë që po miratohet sot. Pra, edhe një herë shpjegoj se vota jonë është kundër, sepse ky votim që ju sapo bëtë është në kundërshtim me Kushtetutën, është tregues i qartë se nuk keni ndër mend të respektoni konsensuse dhe, për rrjedhojë, keni zhbërë edhe gjysmën e këtij komisioni që është opozita. Nuk ju duhemi dhe është e kotë që vazhdojmë diskutimin.

Fatmir Xhafaj – Ky ishte një debat normal. Opozita do të duhet të kuptojë se jo çdo gjë që thotë ajo ka vlerën e së vërtetës, jo çdo gjë që thotë ajo është e vetmja vlerë kushtetuese, jo çdo gjë që thotë ajo është monopoli i dijes dhe i argumentit.