Rënia e euros në 91.4 lekë nuk mund të shpjegohet vetëm me turizmin, investimet e huaja dhe përmirësimin e bilancit të pagesave. Këta janë faktorë realë, por nuk mjaftojnë për të larguar dyshimin e madh: sa para informale dhe kriminale po hyjnë çdo ditë në ekonominë shqiptare?
Në Shqipëri vazhdojnë të ndërtohen mijëra apartamente, resorte dhe kulla, ndërsa një pjesë e mirë e pronave blihet pa kredi bankare. Në treg qarkullojnë shuma të mëdha parash fizike dhe, shpesh, pronat shiten me çmime që nuk përputhen me të ardhurat zyrtare të qytetarëve.
Nga vijnë këto para?
Nëse ekonomia reale nuk prodhon në të njëjtën masë, atëherë institucionet duhet të shpjegojnë burimin e fluksit të jashtëzakonshëm të valutës. Dyshimet për paratë e drogës, korrupsionit, kontrabandës dhe aktiviteteve të tjera kriminale nuk mund të fshihen pas statistikave të turizmit.
Një pjesë e valutës mund të hyjë nga turistët dhe emigrantët. Por Shqipëria nuk mund të paraqitet si një mrekulli ekonomike vetëm sepse euroja po bie. Një monedhë kombëtare mund të forcohet edhe për arsye të sëmura, kur tregu përmbytet nga para informale që kërkojnë të pastrohen dhe të futen në ekonomi.
Në këtë rast, forcimi i lekut nuk është domosdoshmërisht dëshmi e forcimit të ekonomisë. Mund të jetë edhe simptoma e depërtimit të parave të pista në ndërtim, turizëm, pasuri të paluajtshme dhe biznese të tjera.
Pasojat po i paguajnë eksportuesit, fasoneritë dhe familjet që marrin remitanca. Për çdo euro të fituar jashtë vendit, ato marrin gjithnjë e më pak lekë. Ndërkohë, favorizohen importuesit, debitorët në euro dhe ata që kanë sasi të mëdha valute për të këmbyer apo investuar.
Banka e Shqipërisë, Ministria e Financave, SPAK-u dhe strukturat kundër pastrimit të parave duhet të japin përgjigje të qarta. Sa nga oferta e euros buron nga aktiviteti i deklaruar dhe sa mund të vijë nga kanale informale? Sa transaksione pronash kryhen me para fizike? Sa përputhen investimet milionëshe me burimet e ligjshme të deklaruara?
Pa një analizë të tillë, shifrat mbeten të paplota dhe dyshimet bëhen më të forta.
Euroja po rrëzohet, por kjo nuk do të thotë automatikisht se ekonomia shqiptare po ngrihet. Nëse pas lekut të fortë fshihen ekonomia informale dhe paratë e grupeve kriminale, atëherë vendi nuk ka përpara një sukses financiar, por një alarm kombëtar.