Ajatollah Ali Khamenei: Fundi i një epoke të pushtetit të pakufizuar në Iran

Ajatollah Ali Khamenei, udhëheqësi suprem i Iranit, sundoi vendin për dekada me një pushtet absolut, të ushqyer nga paranoja dhe besimi në fatin e tij hyjnor. Ai drejtoi me vetëbesim të lartë, ndërsa ish-presidenti amerikan Donald Trump e përshkroi si “një nga njerëzit më të këqij në histori”. Trump e quajti vdekjen e Khameneit “shansin më të madh për popullin iranian që të rimarrë vendin e tij”, duke nxitur ndryshimin e regjimit. Media shtetërore iraniane konfirmoi vdekjen e 86-vjeçarit, por nuk specifikoi shkakun.

Khamenei ishte vetëm 50 vjeç kur u emërua pasardhës i udhëheqësit të parë suprem të Iranit, Ruhollah Khomeini. Roli që trashëgoi ishte tashmë i pajisur me kontroll të jashtëzakonshëm, por Khamenei e zgjeroi atë, duke e bërë Iranin të rrotullohej tërësisht rreth tij.

Regjimi i tij u përball me protesta të shumta dhe ishte thellësisht i papëlqyer nga shumë iranianë. Megjithatë, rrjeti i informatorëve sekretë dhe rojeve, i mbikëqyrur nga Garda Revolucionare besnike, mbajti kontrollin. Shumica kishin frikë të protestonin, duke parë fatin e atyre që shprehnin hapur mospajtimin. Për shembull, në vitin 2022, shpërthyen protesta pas vdekjes në paraburgim të Mahsa Amini, e reja e akuzuar për shkelje të kodit të rreptë të veshjes. Khamenei dhe forcat e tij besnike të sigurisë u përgjigjën me dhunë. Mbi 7,000 njerëz u vranë gjatë trazirave, sipas një grupi të të drejtave të njeriut, dhe gati 53,000 protestues u arrestuan. Khamenei mbeti sfidues dhe indiferent, duke deklaruar se “armiqtë” që mendonin se mund të “shkulnin pemën e Republikës Islamike” ishin “plotësisht gabim”, i udhëhequr nga një siguri dogmatike.

I lindur dhe rritur në Mashhad, Khamenei mori një edukim fetar që e kombinoi me interesin për politikën. Ai iu bashkua një lëvizjeje opozitare fetare për të përmbysur monarkinë iraniane, shumë vite para revolucionit të vitit 1979. Ai luajti një rol kyç në këtë revolucion dhe ishte një bashkëpunëtor i ngushtë i Ajatollah Khomeinit, duke fituar role të rëndësishme. Në vitin 1981, Khamenei i mbijetoi një atentati që i kushtoi përdorimin e krahut të djathtë. Më vonë atë vit, ai u zgjodh president me 97% të votave. Pasi shërbeu dy mandate si president, ai mori rolin e udhëheqësit suprem pas vdekjes së Khomeinit. Edhe pse nuk ishte zgjedhje e qartë për shkak të mungesës së kredencialeve fetare të kërkuara nga kushtetuta, kjo e fundit u ndryshua dhe Khamenei mori postin.

Dekadat e tij në pushtet u karakterizuan nga një kult personaliteti, i inkurajuar nga vetë Khamenei, dhe aftësia për të mbushur institucionet me udhëheqës besnikë. Dekretet e tij ishin absolute dhe besnikëria pritej. Ekonomia e Iranit u përkeqësua, veçanërisht pasi ai devijoi miliarda dollarë drejt zhvillimit të një programi bërthamor, duke e vënë atë në kundërshtim me fuqitë perëndimore dhe duke çuar në sanksione ndëshkuese. Një marrëveshje bërthamore u nënshkrua në vitin 2015 për të kufizuar aktivitetet e Iranit në këmbim të heqjes së kufizimeve tregtare, por iranianët nuk panë përmirësim, duke dalë sërish në rrugë nga zhgënjimi. Marrëveshja u shpërbë nën Presidentin Trump, duke lënë ekonominë e Iranit të izoluar dhe udhëheqësin suprem të tërbuar. Khamenei e quajti Amerikën “Satanai i Madh” dhe Izraelin “Satanai i Vogël”, duke u zotuar për shkatërrimin e këtij të fundit.

Në vitet e fundit të jetës së tij, Irani formoi një “Bosht Rezistence” kundër ndikimit izraelit dhe amerikan në Lindjen e Mesme. Nën drejtimin e tij, Irani armatosi Rusinë me dronë për Ukrainën dhe financoi proksit e tij kryesorë në rajon, Hezbollahun dhe Hamasin, kundër Izraelit. Khamenei mbështeti sulmet e Hamasit të 7 tetorit dhe inkurajoi e financoi sulmet pasuese të Hezbollahut. Ai mbështeti Huthit në Jemen dhe grupe të tjera kryengritëse, duke nisur më pas sulme me raketa kundër Izraelit. Por kur Izraeli u përgjigj me saktësi dhe vendosmëri, Khamenei dukej se nuk kishte përgjigje. Retorika e tij e ashpër mbeti, por ajri i pathyeshmërisë dukej se ishte zhdukur, dhe vetëbesimi i tij suprem nuk ishte më aq i sigurt. Bota ka ndryshuar thellësisht që kur Ali Khamenei mori pushtetin, dhe pyetja se si, kur dhe nga kush do të zëvendësohet ka një rëndësi të madhe për Iranin, Lindjen e Mesme dhe globin.

Marrë nga Sky News