NATO përballet me krizën më të rëndë, Trump mendon tërheqjen e SHBA-së

Donald Trump ka deklaruar se po e shqyrton “absolutisht” tërheqjen e Shteteve të Bashkuara nga NATO, duke paralajmëruar se çështja ishte “përtej rishqyrtimit”. Ky vendim vjen pas refuzimit të aleatëve amerikanë për t’u bashkuar në luftën SHBA-Izrael kundër Iranit. Kërcënimet e presidentit, më të vendosurat deri më sot, e kanë zhytur aleancën në krizën më të rëndë në historinë e saj 77-vjeçare, siç ka paralajmëruar një ish-ambasador amerikan. Trump ka qenë prej kohësh skeptik ndaj NATO-s, por retorika e tij është ashpërsuar ndjeshëm pas mosbashkimit të aleatëve në sulmin njëmujor SHBA-Izraelit ndaj Iranit.

Ai i tha agjencisë së lajmeve Reuters se po e konsideronte “absolutisht pa dyshim” tërheqjen, duke theksuar se nuk ishte “ndikuar kurrë nga NATO” dhe se do të shprehte neverinë e tij për aleancën në një fjalim drejtuar kombit. Edhe pse një tërheqje formale nga Traktati i Uashingtonit i vitit 1949 mund të jetë politikisht dhe kushtetueshmërisht e vështirë, Ivo Daalder, ish-përfaqësuesi i përhershëm i SHBA-së në selinë e NATO-s, argumentoi se dëmi serioz ndaj aleancës tashmë ishte bërë.

Daalder theksoi se kjo është kriza më e rëndë me të cilën NATO është përballur ndonjëherë, pasi aleancat ushtarake bazohen te besimi. Ai shtoi se “është e vështirë të shohësh se si ndonjë vend evropian do të jetë tani në gjendje dhe i gatshëm t’i besojë Shteteve të Bashkuara për të ardhur në mbrojtjen e tij.” Trump e nisi luftën kundër Iranit më 28 shkurt në partneritet me kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu, pa u konsultuar me aleatët e NATO-s dhe pa thirrur nenin 5 të traktatit, pasi nuk kishte ndodhur një sulm i armatosur kundër anëtarëve.

Më shumë se një muaj pas fillimit të luftës, nuk ka shenja të ndryshimit të regjimit apo kolapsit të shpresuar. Përkundrazi, mbyllja e ngushticës së Hormuzit nga Teherani ka shkaktuar rritje të çmimit të naftës dhe mungesa globale të mallrave thelbësore, duke kërcënuar një recesion. Trump ka luhatur mes fundit të negociuar dhe sulmit tokësor, ndërsa u ka bërë thirrje aleatëve të bashkohen. Asnjë nga partnerët tradicionalë nuk është bashkuar; disa aleatë evropianë e kanë deklaruar sulmin SHBA-Izraelit të paligjshëm dhe kanë refuzuar të drejtat e fluturimit dhe përdorimin e bazave.

Si pasojë, Trump ka sulmuar kryeqytetet evropiane, duke i denoncuar si “frikacakë” dhe duke shprehur përbuzje të veçantë për Mbretërinë e Bashkuar. Retorika anti-NATO është përsëritur nga Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, dhe nga Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, i cili dikur ishte mbështetës i fortë i aleancës. Rubio tha për Fox News se aleanca mund të jetë bërë “një rrugë me një drejtim”, ku Amerika ndihmon Evropën, por kur ka nevojë për ndihmë, aleatët mohojnë të drejtat e bazave dhe të fluturimit.

Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer, i ka shpërfillur shigjetat e administratës si “zhurmë”, duke këmbëngulur se “NATO është aleanca ushtarake më efektive që bota ka parë ndonjëherë”. Ai ripërsëriti pozicionin e tij për konfliktin me Iranin se “kjo nuk është lufta jonë dhe ne nuk do të tërhiqemi në të”. Në përgjigje të kritikave të Trumpit, Mbretëria e Bashkuar dhe aleatët e tjerë evropianë kanë rritur shpenzimet e mbrojtjes dhe janë përpjekur ta bindin atë të mbajë mbështetjen për mbrojtjen e Ukrainës. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka bërë çmos për të lajkatuar Trumpin, duke shprehur mbështetje për luftën në Iran, pavarësisht kundërshtimit të pothuajse të gjithë 31 anëtarëve të tjerë. Për të “Trump-provuar” aleancën, Kongresi miratoi Aktin e Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare (NDAA) në vitin 2024, duke ndaluar një president të SHBA-së të tërheqë në mënyrë të njëanshme SHBA-në nga NATO pa miratimin e dy të tretave të Senatit ose një akt të Kongresit. Ky akt gjithashtu ndalon përdorimin e fondeve federale për të lehtësuar një tërheqje. Senatori demokrat Mark Warner theksoi se angazhimi i SHBA-së ndaj NATO-s është “i hekurt”. Megjithatë, Daalder theksoi se, pavarësisht statusit ligjor, Trump mund ta minojë NATO-n duke tërhequr trupa, duke larguar personelin amerikan nga struktura komanduese e NATO-s dhe duke bërë pak ose asgjë në rast sulmi, të gjitha këto veprime ligjore. Ruth Deyermond nga King’s College London paralajmëroi se kriza nuk do të zhduket me fundin e mandatit të Trumpit, duke theksuar se “NATO-ja e vjetër ka ikur” dhe evropianët (plus Kanadaja) duhet të zhvillojnë një kornizë të re sigurie. Starmer sinjalizoi se do të përdorë një samit të ardhshëm me vendet e BE-së për të forcuar lidhjet ekonomike dhe të sigurisë.

Marrë nga The Guardian