Si mund të ndikojë sulmi ndaj Iranit në tregun global të naftës dhe ekonominë

Sulmi i përbashkët i SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, një anëtar i OPEC-ut, rrezikon një ndërprerje të madhe të furnizimit me naftë në Lindjen e Mesme, e cila, në skenarin më të keq, mund të shkaktojë një recesion ekonomik global. Irani është prodhuesi i katërt më i madh i naftës në OPEC, me pak mbi 3 milionë fuçi në ditë në janar. Republika Islamike ndan një vijë bregdetare me Ngushticën e Hormuzit, rrugën ujore më të rëndësishme në botë për tregtinë globale të naftës.

Tregu i naftës prej kohësh e ka injoruar rrezikun e ndërprerjes së furnizimit në Lindjen e Mesme. Megjithatë, tregtarët po nënvlerësojnë kërcënimin e hakmarrjes iraniane ndaj sulmit amerikan, sipas Bob McNally, ish-këshilltar energjie i Shtëpisë së Bardhë. McNally, themelues i Rapidan Energy, theksoi se “kjo është një çështje serioze”. Ai parashikoi se çmimet e ardhshme të naftës së papërpunuar ka të ngjarë të rriten me 5 deri në 7 dollarë për fuçi kur tregtimi të hapet të dielën në mbrëmje, pasi tregu do të vlerësojë rrezikun.

Të premten, çmimet e naftës Brent u mbyllën në 72.48 dollarë për fuçi, një rritje prej 1.73 dollarësh (2.45%), ndërsa WTI e SHBA-së përfundoi në 67.02 dollarë për fuçi, një rritje prej 1.81 dollarësh (2.78%). Irani mund të përpiqet të frikësojë Presidentin Donald Trump duke e bërë Ngushticën e Hormuzit të pasigurt për trafikun komercial, gjë që mund të rrisë çmimet e naftës mbi 100 dollarë për fuçi, tha McNally. Ai shtoi se tregu nuk e vlerëson faktin që Teherani ka stoqe të mëdha minash dhe raketash me rreze të shkurtër veprimi që mund të ndërpresin seriozisht trafikun në këtë rrugë ujore.

Më shumë se 14 milionë fuçi në ditë kaluan përmes Ngushticës në vitin 2025, ose një e treta e totalit të eksporteve botërore të naftës së papërpunuar detare, sipas Kpler. Rreth tre të katërtat e këtyre fuçive shkuan në Kinë, Indi, Japoni dhe Korenë e Jugut. Kina, ekonomia e dytë më e madhe në botë, merr gjysmën e importeve të saj të naftës së papërpunuar nga kjo ngushticë. McNally paralajmëroi se “një mbyllje e zgjatur e Ngushticës së Hormuzit është një recesion global i garantuar”.

Matt Smith, analist i naftës në Kpler, theksoi se më shumë se 20 milionë fuçi naftë e papërpunuar janë ngarkuar për eksport sot në Gjirin Persik nga Arabia Saudite, Iraku, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Katari. Disa anije cisternë janë vërejtur duke devijuar. McNally shpjegoi se kapaciteti rezervë i naftës në botë vjen nga shtetet e Gjirit dhe nuk do të mund të kalonte përmes ngushticës në rast mbylljeje, duke e izoluar efektivisht nga tregu. Rreth 20% e eksporteve botërore të gazit natyror të lëngshëm (LNG) kalojnë gjithashtu përmes ngushticës, kryesisht nga Katari, dhe nuk do të mund të zëvendësoheshin.

Në një skenar të tillë, McNally parashikoi “grumbullim, veçanërisht nga vendet aziatike” dhe “nënën e të gjitha luftërave të ofertave”. Ai shpjegoi se çmimet e naftës do të duhej të rriteshin aq lart sa të shkaktonin një rënie ekonomike që ul kërkesën për të balancuar tregun, pasi “thjesht nuk ka mjaftueshëm kërkesë diskrecionale ose elastike për naftën”. Vetëm një pjesë e vogël e naftës së papërpunuar mund të ridrejtohet. Arabia Saudite ka një tubacion që shtrihet nëpër vend deri në Detin e Kuq, ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe kanë një tubacion që anashkalon Ngushticën e Hormuzit.

Sipas raporteve të mediave shtetërore, Irani ka nisur sulme me raketa ndaj bazave amerikane në Katar, Kuvajt, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahrein. Këto sulme mund të ndikojnë në trafikun përmes Ngushticës së Hormuzit, tha Tom Kloza, drejtor në Kloza Advisors. Kloza theksoi se “sulmi i Iranit ndaj fqinjëve të tjerë në Gjirin Persik ndryshon llogaritjet dhe ushtron presion mbi siguruesit që ose të rrisin agresivisht tarifat e anijeve cisternë për udhëtimin në Ngushticën e Hormuzit, ose të refuzojnë të sigurojnë çdo trafik”.

Administrata Trump mund të përdorte Rezervën Strategjike të Naftës (SPR) nëse çmimet e naftës rriten ndjeshëm, tha Kevin Book, drejtor menaxhues i Kërkimit në ClearView Energy Partners. Rezerva ka një inventar prej rreth 415 milionë fuçish. Megjithatë, Book paralajmëroi se “në krizat e furnizimit, kohëzgjatja ka rëndësi. Edhe shkalla ka rëndësi. Një krizë e plotë në Hormuz mund të tejkalojë kompensimet e ofruara nga stoqet strategjike në SHBA dhe anëtarët e IEA-s.”

Marrë nga CNBC