Starlink thuhet se është bërë falas në Iran – por protestuesit po marrin rreziqe të mëdha duke e përdorur atë

Starlink thuhet se ka hequr pagesat mujore të abonimit për përdoruesit në Iran, pasi qeveria iraniane ndërpreu internetin javën e kaluar, duke shkëputur miliona njerëz nga familjet, jetesa dhe qasja në informacion gjatë një goditjeje vdekjeprurëse ndaj protestave. Kjo teknologji satelitore është bërë një linjë jetike komunikimi për disa prej atyre në vend që përpiqen t’i tregojnë botës së jashtme se çfarë po ndodh. Dy persona në Iran i thanë BBC Persian se pajisja e tyre funksiononte edhe pa pagesa, ndërsa drejtori i një organizate që ndihmon iranianët të lidhen online konfirmoi gjithashtu se Starlink ishte bërë falas.

Teknologjia satelitore, që i përket kompanisë SpaceX të Elon Musk, ofron internet për dhjetëra mijëra njerëz në Iran, pavarësisht se është e paligjshme atje. Që nga ndërprerja e internetit, ajo është bërë një nga kanalet e fundit, nëse jo i fundit, për iranianët për të komunikuar me botën e jashtme. Përdorimi i shërbimit në Iran dënohet me deri në dy vjet burg, dhe autoritetet thuhet se po kërkojnë pjata Starlink për të ndaluar njerëzit të lidhen. Një përdorues, Parsa (pseudonim), theksoi rrezikun e madh, duke paralajmëruar se qeveria po kontrollon zonat ku janë shfaqur shumë pamje.

Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, deklaroi se interneti ishte ndërprerë pas “operacioneve terroriste” dhe urdhrave nga jashtë. Agjencia e lajmeve Fars, e lidhur me Gardën Revolucionare Islamike, pretendoi se kufizimet u vendosën për të ndaluar përdorimin e platformave si WhatsApp dhe Instagram për “organizimin e dhunës dhe trazirave”. Grupet e të drejtave të njeriut kanë dënuar ndërprerjen si abuzim pushteti, duke theksuar se ajo pengon dokumentimin e shkeljeve. Deri më tani, një grup ka konfirmuar vrasjen e mbi 2,400 protestuesve dhe gati 150 anëtarëve të forcave të sigurisë, megjithëse numrat besohet të jenë shumë më të lartë.

Vështirësia në mbledhjen dhe verifikimin e provave është e madhe për shkak të ndërprerjes së internetit dhe pamundësisë së organizatave ndërkombëtare të lajmeve, si BBC, për të raportuar nga brenda vendit. Organizata e të drejtave të njeriut Witness thotë se të paktën 50,000 njerëz po përdorin Starlink. Mahsa Alimardani nga Witness shpjegon se autoritetet iraniane kanë tentuar “bllokimin agresiv” të Starlink, por pa sukses, duke u kthyer te konfiskimet fizike. Disa marrin rreziqe ekstreme, si një burrë që udhëtoi gati 1,000 km drejt kufirit për të dërguar video të regjistruara.

Qeveria iraniane ka një histori të gjatë spiunazhi ndaj qytetarëve, duke përfshirë teknikat e phishing-ut dhe kufizimin e qasjes në internet në një shërbim të brendshëm. Platformat perëndimore si Instagram, WhatsApp dhe Telegram janë të bllokuara, duke kërkuar përdorimin e VPN-ve. Megjithatë, Instagram mbetet shumë popullor me rreth 50 milionë përdorues. Ekspertët theksojnë se qeveria synon të kontrollojë narrativën duke kufizuar informacionin, duke “armatosur” atë për të normalizuar viktimat dhe për të përgatitur publikun për përshkallëzime të dhunës. Pavarësisht rreziqeve, Starlink është bërë i domosdoshëm për shumë iranianë që komunikojnë ngjarjet e brendshme me botën. Inteligjenca iraniane njoftoi sekuestrimin e pajisjeve Starlink, duke i cilësuar si për “spiunazh”, por burime konfirmojnë se ato përdoren për komunikim pa censurë. Parsa paralajmëron se regjistrimi i videove nga shtëpia rrit rrezikun e identifikimit të vendndodhjes.

Marrë nga BBC News