Trazirat antiqeveritare në Iran kaplojnë shumicën e provincave, dëshmojnë pamjet filmike

Protestat antiqeveritare në Iran janë përhapur në më shumë se 40 qytete, përfshirë zona tradicionalisht besnike ndaj regjimit, duke shënuar sfidën më të madhe ndaj establishmentit klerikal të vendit që nga viti 2022. Një analizë e BBC Verify dhe BBC Persian ka zbuluar se trazirat kanë shpërthyer në të paktën 17 nga 31 provincat e Iranit, me raporte për protesta në 11 provinca të tjera. Kjo valë protestash është përhapur me shpejtësi që nga 28 dhjetori, kur zemërimi shpërtheu në Teheran pas një zhvlerësimi të thellë të monedhës vendase. Pamjet e verifikuara nga 10 ditët e fundit tregojnë demonstrata në më shumë se 50 qytete, përfshirë rajone që më parë konsideroheshin shumë besnike ndaj shtetit, si Qom dhe Mashhad. Profesor Sina Azodi, Drejtor i Programit të Studimeve të Lindjes së Mesme në Universitetin George Washington, thekson se trazirat në këto qytete janë “shumë domethënëse”, duke treguar se baza e mbështetjes së qeverisë po vuan nga vështirësitë ekonomike.

Autoritetet kanë përdorur tradicionalisht dhunën për të shtypur trazirat, siç ndodhi në protestat e vitit 2022, të shkaktuara nga vdekja në paraburgim e Mahsa Amini, ku u vranë mbi 550 persona. Ndërsa reagimi i fundit nga policia dhe forcat e sigurisë fillimisht dukej më i përmbajtur, pamjet e verifikuara tregojnë një rritje të përdorimit të forcës që nga e shtuna. Kjo ndryshoi pas reagimit të parë publik të Liderit Suprem Ayatollah Ali Khamenei, i cili deklaroi se “rebelët duhet të vihen në vendin e tyre”. Kreu i gjyqësorit iranian, Gholamhossein Mohseni Ejei, premtoi se do të dëgjonte shqetësimet legjitime, por theksoi se do të vepronte me vendosmëri ndaj atyre që nxisin trazira. Garda Revolucionare Islamike (IRGC) ka lëshuar gjithashtu paralajmërime për protestuesit.

BBC Persian ka konfirmuar identitetin e të paktën 11 personave të vdekur që nga 28 dhjetori, ndërsa grupi për të drejtat e njeriut HRANA raporton të paktën 35 të vrarë, përfshirë dy të lidhur me forcat e sigurisë. Një nga shtypjet më të dhunshme ndodhi në Malekshahi, ku pamjet treguan të shtëna me armë zjarri dhe grupet e të drejtave të njeriut raportuan katër të vrarë. Pamje të tjera të verifikuara nga qyteti i afërt Ilam treguan forcat e sigurisë duke qëlluar drejt Spitalit Imam Khomeini, incident për të cilin presidenti ka urdhëruar hetim. Ekspertët paralajmërojnë se përgjigja e ashpër e forcave të sigurisë mund të thellojë pakënaqësinë popullore dhe të rrezikojë moralin e tyre. Disa video tregojnë edhe demonstrata që sulmojnë forcat qeveritare, si hedhja e gurëve në Qom apo djegia e një oficeri me motoçikletë në një incident tjetër, si dhe vënia e zjarrit jashtë një stacioni policie në Azna, ku u vranë tre demonstrues.

Fillimisht, demonstratat nisën si reagim ndaj keqmenaxhimit ekonomik të qeverisë dhe korrupsionit. Megjithatë, ditët e fundit, ato kanë marrë një ton anti-shtetëror, me protestues që brohorasin slogane kundër Liderit Suprem Ayatollah Ali Khamenei dhe establishmentit klerikal, si dhe thirrje në mbështetje të Reza Pahlavi, djalit të Shahut të Iranit në mërgim. Në Universitetin e Teheranit, u dëgjuan thirrje “vdekje diktatorit”, ndërsa në Iranshahr, protestuesit i vunë flakën një statuje të Khamenei dhe Ruhollah Khomeini. Holly Dagres thekson se qeveria e Teheranit ka mësuar pak nga protestat e vitit 2022, me problemet themelore si keqmenaxhimi, korrupsioni dhe represioni që mbeten. Megjithatë, shumica e ekspertëve besojnë se protestat nuk përbëjnë ende një kërcënim ekzistencial për shtetin, pasi forcat e sigurisë mbeten besnike dhe protestuesit nuk kanë një strategji të qartë për të rrëzuar Republikën Islamike.

Marrë nga BBC News