SOT NE PERVJETORIN E VDEKJES SE POETES
Nga Albert Vataj
Emily Dickinson vlerësohet si një nga poetet më pjellore amerikane të të gjitha kohërave. Poezitë e saj legjendare, si “Sepse nuk munda të ndaloja për vdekjen”, “Suksesi llogaritet më i ëmbla”, dhe plot të tjerë, jo vetëm që kanë gjetur vend në raftet e bibliotekave kryesore, por kanë zënë edhe një vend të përshtatshëm në planprogramet e universiteteve eminente. Është e çuditshme që edhe pse zotëronte aftësi të tilla artikulimi në të shkruar, ajo e jetonte jetën në vetmi dhe me vështirësi serioze të ndërvepronte dhe komunikonte me familjen dhe shoqërinë.
Ata që e kanë lexuar poezinë e saj do të dëshmonin për faktin se shumica e veprave të saj më të mëdha pasqyrojnë një shpirt sa të qetë aq dhe melankolik. Ajo jo vetëm që shkroi 1100 poezi në rini, por shkroi edhe qindra letra që pasqyronin kompozime të panjolla të veprës më të mirë letrare në historinë e Letërsisë Amerikane. E talentuar me artin e gërshetimit të ndjenjave në fjalë, ishte për të ardhur keq që vepra e saj u botua kryesisht pas vdekjes, si rezultat i vtizolimit. Kjo për arsye se bashkëkohësit e saj nuk kishin shumë njohuri për aftësitë e jashtëzakonshme letrare që ajo zotëronte. Poezitë e saj janë vlerësuar për përdorimin e parregullt të shenjave të pikësimit dhe kapitalizimin e pazakonshëm të shkronjave, me rreshta të shkurtër që kanë kuptim të bollshëm.
Emily Dickinson u lind më 10 dhjetor 1830 në Armherst, Massachusetts. Që në fëmijëri ajo shfaq një shpirt rebel dhe armiqësor ndaj mësimeve puritane që i imponohen nga familja e saj. Babai, një avokat i njohur dhe i pasur, e detyron atë të braktisë shkollën e mesme pas vetëm një viti, i shqetësuar për fuqinë e dëmshme që dija mund të ketë tek vajza e saj. Vetë Emily braktis me dëshirë seminarin e grave në Mount Holyoke ku u regjistrua, pasi kishte kryer aktin “subversiv” të mos deklarimit publikisht si e krishterë.
Vazhdoi studimet autodidakt dhe, para se t’i përkushtohej poezisë, i pëlqente ta kalonte kohën e lirë duke shkruar letra për miqtë. Gjatë rinisë së tij ajo bën një jetë shoqërore diskrete, dhe nuk do të martohet kurrë, pavarësisht se disa histori dashurie shpërthyen në jetën e saj, por pa i jetuar ato plotësisht.
Pas moshës 25-vjeçare ajo u tërhoq në një jetë të vetmuar dhe filloi t’i përkushtohej me pasion poezisë, e parë si një rrugë e rritjes shpirtërore drejt njohjes intime të vetvetes dhe për të depërtuar më mirë në kuptimin e jetës.
E izoluar vullnetarisht, ajo lë të rrjedhë poezinë e saj të lindur nga soditja e natyrës, nga meditimi dhe nga studimi i autorëve të të preferuar: Shekspirit, Keats dhe Emily Brontë .
Nuk dihen arsyet që e bëjnë atë të tërhiqet në vetmi. Disa studiues besojnë se zgjedhja u diktua nga një dashuri e penguar, por ka shumë të ngjarë që poetja, e vetëdijshme për pamundësinë e saj për të krijuar një marrëdhënie pozitive me botën, maturon vendimin për t’iu përkushtuar në vetmi asaj që ajo e konsideron pothuajse një mision: të shkruajë. poezitë. Ajo vishej me të bardha dhe mbyllej në dhomën e saj. Ekzistenca e saj e vetmuar rrallëherë ndërpritet nga ndonjë vizitë. Korrespondenca me vetëm disa miq të zgjedhur është përkundrazi e vështirë.
Ajo ishte pak e interesuar për botimin e poezive të saj. Tregon natyrën rebele dhe një krijimtari që është një qëllim në vetvete, që nuk ndjen asnjë nevojë për famë. Asaj nuk i mungon opinioni i jashtme për të vërtetuar identitetin krijues dhe vlerat në të cilat beson. Ajo e refuzon atë rrugë të paracaktuar macho për të vazhduar studimet, dhe për t’u bërë mësuese, e vetmja rrugë e parashikuar për gratë inteligjente si alternativë ndaj martesës dhe kryen revolucionin e saj të vogël, duke u izoluar nga një shoqëri në të cilën nuk e ndjen se i përket .
Emily Dickinson arrin të fsheh pothuajse të gjitha poezitë. Fare pak prej tyre e gjetura në tavolinën e saj të punës pas vdekjes, dhe e kalon jetën me kokëfortësi duke kërkuar përgjigje nga një Zot i heshtur dhe i munguar.
Stili i Emily Dickinson karakterizohet nga poezi të shkurtra pothuajse plotësisht pa shenja pikësimi, nga përdorimi i shkronjave të mëdha për të theksuar disa fjalë dhe nga përdorimi i vizave për të thyer fjali dhe për të simuluar ritmin e frymëmarrjes. Kështu lind një prodhim poetik intensiv pa rregulla që do të ndikojë në operën moderne.
Një nga veçoritë e Dickinson është të përvijojë koncepte abstrakte, duke përdorur imazhe konkrete. Në shumë nga poezitë e saj, në fakt, idetë dhe objektet abstrakte përdoren për të shpjeguar njëra-tjetrën, por marrëdhënia mes tyre mbetet komplekse dhe ndonjëherë hermetike.
Temat me të cilat ajo trajton përfshijnë dashurinë, natyrën, kalueshmërinë e jetës dhe sigurinë e dhimbshme të vdekjes. Kjo e fundit zbutet nga shpresa e pavdekësisë, që do të lejojë secilin prej nesh të ribashkohet me njerëzit e dashur. E mbyllur në dhomë, ajo vëzhgon kopshtin e saj dhe përshkruan insektet, lulet, ndryshimet e stinëve dhe orët e ndryshme të ditës, simbole të ndryshimit të vazhdueshëm të asaj aventure të shkurtër të quajtur jetë. Miku i saj më i mirë është qeni në Newfoundland, Carlo. Kur qeni ngordh, Dikinson nuk do të largohet më kurrë nga dhoma e saj.
Pak para vdekjes, ajo shkroi: “Besoj se i pari që do të më takojë kur të shkoj në parajsë do të jetë i dashur, besnik, plaku Carlo”.
Ajo vdiq nga nefriti më 15 maj 1886, në atë që dikur ishte shtëpia e prindërve të saj dhe dëshira e saj e shprehur që kortezhi i varrimit të kalonte nëpër fushat e saj të dashura, u përmbush.