Nga të gjitha zhvillimet e fundit në marrëdhëniet shqiptaro-serbe, një çështje ka ngjallur më shumë debat se çdo tjetër: mundësia e hapjes së një konsullate shqiptare në Luginën e Preshevës dhe, në të njëjtën kohë, e një konsullate serbe në Shkodër.
Vetë kjo ide ka krijuar paqartësi dhe ka nxitur reagime në politikën shqiptare, në media dhe në opinionin publik. Deri më tani nuk ka pasur një shpjegim të plotë nga institucionet shqiptare mbi arsyet, përfitimet dhe logjikën e një marrëveshjeje të tillë. Pikërisht kjo mungesë transparence ka ushqyer debatin.
Hapja e një konsullate shqiptare në Luginën e Preshevës do të ishte një hap i rëndësishëm. Shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës kanë pritur prej vitesh një prani më të fortë të shtetit shqiptar. Ata janë një komunitet autokton, me identitet të qartë kombëtar dhe me nevoja të vazhdueshme për mbështetje institucionale. Një konsullatë do të ishte jo vetëm një zyrë shërbimesh, por edhe një simbol i pranisë së shtetit shqiptar pranë bashkëkombësve të tij.
Por pyetja që shtrohet është një tjetër: cili është interesi kombëtar që justifikon hapjen e një konsullate serbe në Shkodër?
Askush nuk është kundër marrëdhënieve të mira mes Shqipërisë dhe Serbisë. Askush nuk është kundër dialogut apo bashkëpunimit rajonal. Por çdo marrëveshje duhet të mbështetet mbi interesin e ndërsjellë dhe mbi një logjikë të qartë shtetërore.
Është e vërtetë se diplomacia nuk funksionon sipas një formule matematikore dhe se e drejta ndërkombëtare nuk kërkon barazi numerike të komuniteteve për hapjen e konsullatave. Megjithatë, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë shpjegime kur një vendim prek çështje me ndjeshmëri kombëtare.
Nëse Shqipëria fiton një përfaqësi diplomatike pranë shqiptarëve të Luginës së Preshevës, kjo është një arritje që meriton të përshëndetet. Por nëse në këmbim parashikohet hapja e një konsullate serbe në Shkodër, atëherë qeveria ka detyrimin të shpjegojë publikisht se cili është përfitimi konkret për shtetin shqiptar.
Diplomacia nuk është një proces që duhet zhvilluar në heshtje. Përkundrazi, kur preken interesa kombëtare, transparenca është kusht për besimin e publikut. Qytetarët nuk kërkojnë sekrete diplomatike; ata kërkojnë të dinë se çfarë fiton Shqipëria dhe pse merret një vendim i caktuar.
Marrëdhëniet me Serbinë kanë qenë historikisht të ndërlikuara dhe mbeten të ndjeshme. Për këtë arsye, çdo hap duhet të ndërmerret me maturi, dinjitet dhe mbi bazën e interesit kombëtar. Çdo paqartësi krijon vend për interpretime dhe spekulime, gjë që nuk i shërben as diplomacisë dhe as besimit të qytetarëve.
Në fund, çështja nuk është nëse duhet apo jo të ketë konsullata. Çështja është nëse çdo vendim i shërben interesit të Shqipërisë. Kjo është pyetja që pret një përgjigje të qartë. Dhe kjo përgjigje u detyrohet qytetarëve shqiptarë.