Nga Albert Vataj
Ka mrekulli që natyra i vendos në majat e maleve, në brigjet e lumenjve apo në luginat e hapura për qiellin. Por ka edhe të tjera që i fsheh në thellësinë e tokës, larg syrit të zakonshëm, duke i lënë shekujve detyrën t’i skalitin ngadalë, pikë pas pike, në heshtjen e errët të nëntokës.
Shpella e Sebishtit është një prej këtyre mrekullive të fshehura.
Bora Muzhaqi, deputete e Qarkut Elbasan dhe zv.kryetare e Komisionit Parlamentar për Evropën dhe Punët e Jashtme, përmes një publikimi në profilin e saj në Facebook, ka sjellë në vëmendje, përmes një fotogalerie të realizuar nga Ervis Topollaj, një pasuri natyrore që deri tani ka mbetur larg vëmendjes së gjerë: Shpellën e Sebishtit, në Njësinë Administrative Steblevë.
Fotografitë nuk sjellin thjesht pamje nga një hapësirë nëntokësore. Ato hapin një portë drejt një bote tjetër, një arkitekturë të heshtur të krijuar nga natyra, ku tavaneve dhe mureve u varen stalaktite, ndërsa nga toka ngrihen stalagmite, të formuara në një proces të ngadaltë gjeologjik që matet jo me vitet e njeriut, por me mijëra e mijëra cikle të ujit dhe gurit.
Muzhaqi shkruan:
“Në zemër të fshatit Sebisht, në Njësinë Administrative Steblevë, natyra ka krijuar një mrekulli që pak veta e njohin. Shpella e Sebishtit, e zbuluar rastësisht, fsheh një botë të rrallë stalaktitesh dhe stalagmitesh të formuara gjatë mijëra viteve. Një pasuri e çmuar gjeologjike dhe natyrore që dëshmon se trevat tona kanë ende shumë për të zbuluar. Le ta njohim, ta vizitojmë dhe mbi të gjitha ta ruajmë këtë thesar unik për brezat që do të vijnë.”
Në këtë përshkrim gjendet edhe thelbi i gjithë historisë së kësaj shpelle: ajo nuk është thjesht një vend për t’u parë; është një proces natyror për t’u lexuar.
Çdo stalaktit është një dëshmi e ujit që ka kaluar nëpër shkëmb. Çdo stalagmit është një gjurmë e një pike që ka rënë, është depozituar, është kristalizuar dhe ka nisur, pa zhurmë, të ndërtojë formën e vet.
Një pikë.
Pastaj një tjetër.
Dhe një tjetër.
Deri sa mijëra pika të shndërrohen në gur.
Deri sa koha, në vend që të rrënojë, të ndërtojë.
Kjo është magjia e shpellave: ato janë ndër të paktat hapësira ku njeriu mund ta shohë pothuajse të prekshme punën e kohës. Në sipërfaqe, shekujt kalojnë dhe peizazhi ndryshon. Nën tokë, koha ecën me një ritëm tjetër dhe lë pas saj skulptura që nuk janë bërë nga duart e artistit, por nga uji, minerali, presioni, temperatura dhe durimi i pafund i natyrës.
Dhe kështu, muret e Sebishtit mund të lexohen si një lloj kronike e gjeologjisë.
Nuk ka penel.
Nuk ka daltë.
Nuk ka projektues.
Ka vetëm natyrën që punon në heshtje.
Për eksploratorët e shpellave, kjo hapësirë mund të jetë një ftesë për të hyrë në një territor ku errësira nuk është mungesë drite, por një tjetër mënyrë për të parë.
Për gjeologët, speleologët dhe studiuesit, ajo mund të jetë një laborator natyror, ku shtresat, mineralet, format dhe proceset e formimit mund të tregojnë histori të vlefshme për evolucionin gjeologjik të kësaj zone.
Për fotografët, është një skenë e pazakontë ku drita, kur arrin të depërtojë ose kur përdoret me kujdes nga eksploruesit, mund të zbulojë forma që në errësirë duken si silueta të një bote të përtejme.
Ndërsa për vizitorin e zakonshëm, Shpella e Sebishtit mund të jetë diçka edhe më e thjeshtë dhe më e fuqishme: befasia e zbulimit.
Sepse Shqipëria ende ka vende që nuk i kemi parë.
Ende ka shtigje që nuk i kemi shkelur.
Ende ka male që fshehin histori.
Ende ka shpella ku natyra ka punuar për mijëra vjet dhe ne vetëm tani po fillojmë t’i afrohemi asaj që ka krijuar.
Kjo e bën Sebishtin edhe më interesant.
Zbulimi i një pasurie të tillë nuk duhet të përfundojë te një fotogaleri. Përkundrazi, fotografia duhet të jetë vetëm pika e parë e një udhëtimi më të gjatë: evidentim, studim, dokumentim, promovim dhe mbrojtje.
Sepse sapo një vend i panjohur bëhet i njohur, ai fiton njëkohësisht edhe një mundësi, edhe një rrezik.
Mundësinë për t’u kthyer në destinacion natyror, kulturor dhe aventuror.
Por edhe rrezikun që turizmi i pakontrolluar, ndërhyrjet e papërshtatshme, dëmtimi i formacioneve apo papërgjegjshmëria njerëzore të cenojnë atë që koha ka ndërtuar me durim të pafund.
Një stalaktit nuk mund të zëvendësohet.
Nëse dëmtohet, nuk është një objekt dekorativ që mund të rikrijohet. Është një kapitull i këputur nga një proces natyror që ka zgjatur mijëra vite.
Prandaj, fjala “ta ruajmë”, në këtë rast, është po aq e rëndësishme sa “ta vizitojmë”.
Sepse nuk mund të duam atë që nuk e njohim, por as nuk mund të mbrojmë atë që e konsumojmë pa përgjegjësi.
Sebishti mund të bëhet një prej atyre vendeve ku turizmi dhe shkenca takohen: një hapësirë ku vizitori vjen për bukurinë, studiuesi për dijen dhe komuniteti vendas për një mundësi të re zhvillimi.
Por mbi të gjitha, ai duhet të mbetet ajo që është në thelb: një vepër e natyrës.
Ndoshta ky është edhe mësimi më i bukur që na jep një shpellë.
Natyra nuk nxiton.
Ajo nuk kërkon duartrokitje.
Nuk shpall se çfarë po ndërton.
Pikon.
Pret.
Kristalizon.
Dhe pas shekujsh, kur njeriu hyn me dritën e elektrikës në dorë, zbulon se në errësirë ka ndodhur një mrekulli.
Kështu, Shpella e Sebishtit nuk është vetëm një pasuri e fshehur e Steblevës apo e Elbasanit.
Është një tjetër dëshmi se Shqipëria ende nuk e ka zbuluar plotësisht veten.
Dhe ndoshta kjo është pjesa më emocionuese e kësaj historie: se pas çdo mali, pas çdo pylli, pas çdo lugine, pas çdo shkëmbi mund të fshihet një tjetër faqe e natyrës sonë që pret të lexohet.
Sebishti sot po del nga heshtja.
Fotot e Ervis Topollajt e kanë sjellë bukurinë e tij përtej mureve të shpellës, ndërsa publikimi i Bora Muzhaqit e ka vendosur atë në vëmendjen publike.
Por hapi i ardhshëm duhet të jetë më i rëndësishëm, ta zbulojmë pa e dëmtuar, ta promovojmë pa e banalizuar, ta vizitojmë pa e cenuar dhe ta zhvillojmë pa ia marrë shpirtin.
Sepse ajo që shohim sot në muret e Sebishtit nuk është vetëm bukuri.
Është koha e kthyer në gur.
Është uji i kthyer në skulpturë.
Është heshtja e mijëra viteve e kthyer në një galeri.
Dhe mbi të gjitha, është një kujtesë e madhërishme se natyra, edhe kur duket sikur hesht, është duke krijuar.