Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se Irani dëshiron të arrijë një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës, duke parashikuar një përfundim të konfliktit gjatë këtij viti dhe një rënie të ndjeshme të çmimeve të karburanteve në Shtetet e Bashkuara.
Duke folur të dielën me gazetarët gjatë vizitës së tij në Irlandë, Trump la të hapur mundësinë që lufta të përfundojë para zgjedhjeve afatmesme amerikane, por tha se, në çdo rast, ai pret që konflikti të mbyllet pas tyre.
“Shikoni, mund të përfundojë para zgjedhjeve afatmesme, por do të përfundojë pas zgjedhjeve afatmesme”, u shpreh Trump, duke iu referuar zgjedhjeve të nëntorit në Shtetet e Bashkuara.
Sipas presidentit amerikan, përfundimi i armiqësive do të sillte një lehtësim të shpejtë në tregun e energjisë dhe, rrjedhimisht, një ulje të fortë të çmimeve për konsumatorët amerikanë.
“Çmimet e benzinës do të bien ndjeshëm”, tha Trump, duke e lidhur drejtpërdrejt zhvillimin e tregut të karburanteve me përfundimin e luftës.
Trump pretendoi gjithashtu se zyrtarët iranianë po kërkojnë vazhdimisht kontakt me administratën amerikane në përpjekje për të arritur një marrëveshje.
“Irani dëshiron të arrijë një marrëveshje”, deklaroi presidenti amerikan, duke shtuar se zyrtarët e Teheranit “po telefonojnë vazhdimisht” për të gjetur një rrugëdalje diplomatike.
Megjithatë, Trump e bëri të qartë se çdo marrëveshje do të kushtëzohet nga ajo që ai e konsideron si interes të Shteteve të Bashkuara.
“Nuk do të bëj një marrëveshje që nuk është e mirë”, tha ai.
Kjo deklaratë nënvizon se, pavarësisht sinjaleve për një mundësi negociatash, Uashingtoni nuk duket se po kërkon një marrëveshje thjesht për t’i dhënë fund luftimeve, por një marrëveshje që do të përmbushte kërkesat strategjike amerikane ndaj Teheranit.
Çështja bërthamore mbetet në qendër të konfliktit
Një prej vijave të kuqe të përsëritura nga Trump është programi bërthamor iranian. Presidenti amerikan e paraqiti edhe një herë këtë çështje si objektivin themelor të fushatës ushtarake kundër Iranit.
“Irani nuk mund të ketë armë bërthamore dhe nuk do të ketë armë bërthamore”, deklaroi Trump.
Në këtë mënyrë, ai përsëriti argumentin kryesor të administratës së tij për vazhdimin e presionit ndaj Teheranit: parandalimin e mundësisë që Irani të zotërojë kapacitete për prodhimin e armëve bërthamore.
Por, përtej çështjes së sigurisë dhe proliferimit bërthamor, lufta ka marrë tashmë një dimension të fuqishëm ekonomik. Konflikti ka tronditur furnizimet globale të energjisë dhe ka shtyrë çmimet e naftës mbi 100 dollarë për fuçi, ndërsa çmimet e benzinës dhe dizelit në Shtetet e Bashkuara janë rritur ndjeshëm.
Një prej faktorëve kryesorë të krizës energjetike është situata rreth ngushticës së Hormuzit, një prej korridoreve më të rëndësishme të transportit të naftës në botë. Përshkallëzimi i konfliktit dhe sulmet ndaj infrastrukturës energjetike në rajon kanë shtuar frikën për ndërprerje të mëtejshme të furnizimeve globale.
Kjo e bën çmimin e karburantit një nga pasojat më të prekshme të luftës për qytetarët amerikanë. Rritja e naftës së papërpunuar reflektohet në zinxhirin e transportit, në kostot e prodhimit dhe, në fund, në çmimet që paguan konsumatori.
Trump, ndërkohë, ndodhet përballë një realiteti politik ku çmimet e karburanteve janë bërë një çështje e ndjeshme përpara zgjedhjeve afatmesme të nëntorit. Vetë presidenti ka pranuar ditët e fundit se çmimet e naftës mund të mos ulen ndjeshëm deri pas zgjedhjeve.
Prandaj deklarata e tij e fundit për një përfundim të mundshëm të luftës dhe rënien e menjëhershme të çmimeve të karburantit mbart jo vetëm një dimension diplomatik e ushtarak, por edhe një peshë të konsiderueshme ekonomike e politike.
Deklaratat e Trump hapin kështu një dritare të re për diplomacinë, por ende nuk përbëjnë një marrëveshje apo një armëpushim të konfirmuar. Ajo që ekziston për momentin është pretendimi i presidentit amerikan se Teherani po kërkon një rrugë drejt negociatave dhe gatishmëria e shprehur nga Uashingtoni për të shqyrtuar një marrëveshje, nëse ajo përmbush kushtet amerikane.
Në sfond qëndrojnë tri çështje që tashmë janë të ndërthurura: programi bërthamor i Iranit, përfundimi i luftës dhe stabilizimi i tregut global të energjisë.
Nëse konflikti do të përfundonte, pasojat nuk do të mateshin vetëm në fushën e diplomacisë. Një qetësim i situatës në Lindjen e Mesme mund të ulte primin e rrezikut në tregjet e naftës dhe të lehtësonte presionin mbi çmimet e karburanteve.
Por rruga drejt një marrëveshjeje mbetet e pasigurt. Trump mund të parashikojë fundin e luftës, madje edhe një ulje të fortë të çmimeve, por mes deklaratës politike dhe një marrëveshjeje reale me Teheranin ekziston ende një distancë e konsiderueshme.
Në këtë konflikt, nafta është bërë jo vetëm pasojë e luftës, por edhe një nga matësit më të drejtpërdrejtë të kostos së saj: sa më gjatë të zgjasin raketat dhe pasiguria, aq më e lartë bëhet fatura që paguan ekonomia globale.
AV/KJ