Një paradë e diskutueshme e Urdhrit Portokalli do të zhvillohet të dielën në mëngjes në një pjesë nacionaliste të Irlandës së Veriut, për herë të parë në gati 30 vjet. Pas një sërë sfidash ligjore, Gjykata e Lartë vendosi në orët e para të së dielës se një vendim fillestar i Komisionit të Paradave për të lejuar marshimin në Portadown duhej të respektohej.
Parada e Drumcree, e cila në vitet 1990 shkaktoi disa nga trazirat më serioze në historinë e Irlandës së Veriut, kishte marrë leje për të vazhduar përgjatë Rrugës Garvaghy me kufizime të caktuara. Megjithatë, ky vendim u sfidua në disa gjykata të Belfastit të shtunën, përpara se të merrte miratimin përfundimtar vetëm disa orë para se të zhvillohej.
Në një seancë që përfundoi në orën 02:15 BST të dielën në mëngjes, Gjykatësi Michael Humphreys pranoi “rrethanat e pazakonta, nëse jo të paprecedenta… me një paradë që do të fillonte në pak më shumë se gjashtë orë”. Duke dhënë vendimin e tij, Gjykatësi Humphreys tha: “Kjo gjykatë nuk mund të zëvendësojë pikëpamjen e saj ose të kujtdo tjetër me atë të komisionit.” Gjykatësja më e lartë e Irlandës së Veriut, Kryegjykatësja Lady Siobhan Keegan, gjithashtu e përshkroi situatën si “të paprecedentë”.
Komisioni i Paradave kishte deklaruar të premten se marshimi mund të zhvillohej përgjatë Rrugës Garvaghy. Në vend që të fillonte në orën 13:00 të dielën siç ishte planifikuar, komisioni tha se mund të fillonte jo më vonë se ora 08:00 dhe me 35 pjesëmarrës në vend të 60 të kërkuar nga Urdhri Portokalli. Kufizimet e tjera përfshinin ndalimin e bandave muzikore dhe mbështetësve.
Një sfidë fillestare ligjore nga Koalicioni i Banorëve të Rrugës Garvaghy (GRRC) në Gjykatën e Lartë bëri që një gjykatës të lëshonte një urdhër ndalimi për paradën. Gjykatësja Patricia Smyth theksoi se “mosmarrëveshja e gjatë ka potencialin të përshkallëzohet brenda Irlandës së Veriut”. Kjo u sfidua më vonë me sukses nga një anëtar i Urdhrit Portokalli në Gjykatën e Apelit.
Të shtunën vonë në mbrëmje, GRRC-së iu dha leja për të sfiduar atë vendim në Gjykatën e Lartë – një apel që u rrëzua nga Gjykatësi Humphreys. Mosmarrëveshja e paradës së Drumcree filloi në mesin e viteve 1990 dhe pothuajse prishi procesin e paqes në atë kohë. Dhuna e lidhur me mosmarrëveshjen rezultoi në trazira, bllokime rrugësh dhe vrasje. Komisioni i Paradave filloi të funksiononte në vitin 1998 për të rregulluar paradat dhe për të ulur tensionet rreth marshimeve.
Duke folur jashtë gjykatës, deputetja e DUP, Carla Lockhart, e përshkroi vendimin që lejonte paradën si një “natë sizmike për sundimin e ligjit”. Ajo shtoi: “Kjo nuk është një natë për të triumfuar.” Aktivisti lojalist Jamie Bryson, i cili ka vepruar si këshilltar ligjor për Portadown District Lodge, tha: “Ne i kërkojmë shefit të policisë të sigurojë që kjo paradë të mbikëqyret nga policia. Ne do të marshojmë paqësisht, me respekt dhe në mënyrë të ligjshme.”
Megjithatë, deputeti i Sinn Féin, John Finucane, tha se vendimi i kishte lënë banorët të ndiheshin “të zemëruar dhe të frikësuar”. “Ata kanë të drejtë të ndihen kështu,” tha ai. “Ne kemi dhe do të qëndrojmë me banorët e Rrugës Garvaghy.” Liderja e Sinn Féin, Mary Lou McDonald, dhe Kryeministrja e Stormont, Michelle O’Neill, vizituan bllokadën rrugore dhe u zotuan të “qëndrojnë plotësisht me komunitetin e Rrugës Garvaghy”.
Një turmë e madhe protestuesish u mblodh në Rrugën Garvaghy pasi gjykatësit e apelit përmbysën një urdhër ndalimi që ndalonte përkohësisht marshimin. Ata mbetën kryesisht paqësorë. Rruga u bllokua nga dy grupe të ndara – burra të maskuar bllokuan skajin verior të rrugës, pranë vendit ku pritej të fillonte parada, drejt Drumcree; një grup i veçantë bllokoi rrugën në jug. Nuk kishte prani policore në rrugë gjatë gjithë natës, megjithëse oficerë mund të shiheshin në vende të tjera aty pranë.
Baza e rishikimit fillestar të Gjykatës së Lartë nga grupi i banorëve ishte vlerësimi i rrezikut i Shërbimit Policor të Irlandës së Veriut (PSNI) për Komisionin e Paradave. Avokatja Denise Kiley KC për banorët pretendoi se “askund” në kontributin e PSNI-së për komisionin nuk kishte “asnjë vlerësim të rrezikut të ardhshëm” dhe ishte “tërësisht i drejtuar nga rreziku i kaluar”.
Duke dhënë vendimin e saj për të lëshuar një urdhër ndalimi, Gjykatësja Smyth tha se “niveli i mosbesimit” midis banorëve dhe lozhës nuk mund të “mbivlerësohet”. Ajo shtoi: “Është gjithashtu e qartë për mua se kjo mosmarrëveshje e veçantë dhe e gjatë ka potencialin të përshkallëzohet brenda Irlandës së Veriut.” Ajo kishte dhënë palëve të përfshira një mundësi të fundit për të “arritur një marrëveshje” dhe “të tërhiqeshin nga humnera”, duke theksuar rëndësinë themelore të çështjes për shoqërinë e Irlandës së Veriut.
Lozha e Distriktit Portadown paraqiti një letër në të cilën theksonte arsyet e saj për të mos rënë dakord për të vonuar paradën. “Sugjerimi se nuk ka paragjykim ndaj nesh është, të them të drejtën, absolutisht në kundërshtim me të gjithë realitetin,” thuhej në letër. “Paragjykimi është shumë i qartë – ata që na kundërshtojnë thjesht mund të rrisin kërcënimin e çrregullimit ose dhunës, për të ndryshuar kontekstin faktik, dhe për rrjedhojë të veprojnë efektivisht si një veto.”
Prifti lokal, At Peter Clarke, shprehu shqetësimin se marshimi do të “përplasej” me besimtarët që vinin dhe shkonin nga kisha. Sipas faqes së internetit të famullisë së Kishës Katolike Drumcree, mesha zhvillohet në orën 08:30 të dielave në kishën e Shën Gjon Pagëzorit në Rrugën Garvaghy. Besimtarët në Kishën e Shën Patrikut në William Street gjithashtu ka të ngjarë të preken përpara shërbesës së orës 10:00.
Marrë nga BBC News