Miratimi i raportit vjetor nga Parlamenti Evropian për Mali i Zi konfirmon një realitet tashmë të konsoliduar: Podgorica mbetet vendi më i avancuar në procesin e anëtarësimit në Bashkimi Evropian. Por ajo që e bën këtë raport politikisht më interesant është fakti se menjëherë pas Malit të Zi renditet Shqipëria, e cila sipas burimeve europiane po ecën me ritëm të qëndrueshëm dhe po fiton terren.
Ky nuk është më një klasifikim formal. Është një sinjal i qartë se në Ballkan po krijohet një bosht i ri integrimi, ku dy vendet po afrohen me njëra-tjetrën në një garë që nuk varet më vetëm nga Brukseli, por nga performanca e tyre e brendshme.
Raporti i hartuar nga eurodeputeti Marjan Šarec mban një ekuilibër tipik europian: njoh progresin, por nuk kursen paralajmërimet. Për Malin e Zi, mesazhi është i drejtpërdrejtë: koha po mbaron dhe puna nuk ka përfunduar. Për Shqipërinë, mesazhi është më i nënkuptuar, por po aq i fortë: ritmi aktual duhet ruajtur dhe përshpejtuar.
Në thelb, raporti rikthen në qendër të vëmendjes një problem që vazhdon të ndjekë të gjithë rajonin – sundimin e ligjit. Forcimi i pavarësisë së drejtësisë, rezultatet konkrete në luftën kundër korrupsionit në nivele të larta dhe goditja reale e krimit të organizuar nuk janë më kërkesa teknike. Janë prova politike që përcaktojnë nëse një vend është gati për BE.
Mali i Zi, megjithëse ka mbyllur përkohësisht 14 kapituj negociues, vazhdon të përballet me të njëjtat sfida: emërime të kontestuara në sistemin e drejtësisë, stok të lartë çështjesh gjyqësore dhe tensione të brendshme politike që shpesh bllokojnë vendimmarrjen. Raporti e thotë qartë se përparimi nuk varet më vetëm nga ligjet, por nga klima politike e përditshme.
Në këtë pikë, Shqipëria shfaqet si një faktor i ri në ekuilibër. Edhe pse më pas në proces, ajo po përfiton nga një stabilitet relativ politik dhe një qasje më e koordinuar ndaj reformave. Kjo nuk do të thotë se Tirana është pa probleme – përkundrazi, sfidat në drejtësi dhe korrupsion mbeten, por perceptimi në Bruksel është se vendi ka hyrë në një trajektore më të parashikueshme.
Një nga elementët më domethënës të raportit është thirrja për të shmangur konfliktet politike dhe debatet identitare që devijojnë vëmendjen nga integrimi. Ky është një mesazh i koduar për të gjithë rajonin: Europa nuk pret vetëm reforma, por edhe maturi politike. Nëse elitat politike vazhdojnë të konsumojnë energji në përplasje të brendshme, procesi i integrimit rrezikon të mbetet peng i tyre.
Objektivi i Malit të Zi për të mbyllur kapitujt dhe për të synuar anëtarësimin deri në vitin 2028 është ambicioz, por i arritshëm vetëm nëse ruhet një konsensus i gjerë politik. Në të kundërt, çdo krizë e brendshme mund ta shtyjë këtë afat dhe t’i japë Shqipërisë mundësinë për të afruar diferencën.
Në fund, raporti i Parlamenti Evropian nuk është thjesht një dokument teknik. Është një paralajmërim politik: kush dështon të menaxhojë vetveten, humbet trenin europian.
Dhe në këtë moment, gara mes Mali i Zi dhe Shqipëria nuk është më një çështje renditjeje, por një test serioz i aftësisë për të ndërtuar shtet funksional. Europa nuk do të presë pafund. Dhe ata që do të hyjnë të parët, do të jenë ata që arrijnë të vendosin interesin kombëtar mbi interesat e ditës.