Kalo te përmbajtja
Koha Jone Logo
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Shqip
  • English
Lexo në app
  • Shqip
  • English
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Lajme
  • Aktualitet
  • Politikë
  • Forum
  • WebTV
  • Editorial
  • Kosova
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Teknologji
  • Intervista
  • Kronikë
  • Turizëm
  • Sociale
  • Historiku
Lajmet e fundit

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by

Opsionet e pamjes

Pamje shembull E diel, 22 Nëntor 2026, 20:31 Milan Frosinone 5-1, kuqezinjtë rimarrin vendin e katërt Milan mundi 5-1 Frosinonen në San Siro, me Rabiot dhe Cisse ndër shënuesit, dhe rimerr vendin e katërt. Modric u zëvendësua për një problem…
Pamja e bardhë/e zezë
Madhësia e tekstit
  • Në trend
  • Qafë Thanë
  • Erion Veliaj
  • Messi
  • Grabitje Durrës
  • Xhensila Myrtezaj
  • Aksident në Fier
  • Spiropali
  • Vuçiç
Lajmet e fundit
Në trend
  • Qafë Thanë
  • Erion Veliaj
  • Messi
  • Grabitje Durrës
  • Xhensila Myrtezaj
  • Aksident në Fier
  • Spiropali
  • Vuçiç
KOHA JONË Lajmet e fundit, gjithmonë me ju
Instalo

Aleks Buda, mendimtari i kombit dhe themeluesi i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë

Kultura E diel, 7 Shtator 2025 11:54
Aleks Buda, mendimtari i kombit dhe themeluesi i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Nga Albert Vataj

Në kalendarin e kujtesës kombëtare, 7 shtatori nuk është thjesht një datë që shënon lindjen e një njeriu, por një pikë referimi për lindjen e një mendimi. Më 7 shtator 1910 erdhi në jetë Aleks Buda, historiani dhe akademiku që u bë kryetari i parë i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (1972–1993). Figura e tij nuk është thjesht një biografi, por një përmasë që shtrihet në horizontin e kulturës shqiptare si simbol i kërkimit, i përkushtimit dhe i themelimit institucional.
Formimi i tij erdhi në një nga mjediset më të gjalla të Europës kulturore. Studimet i kreu në Fakultetin e Filozofisë (filozofi-letërsi) të Universitetit të Vjenës (1929–1935), ku u ushqye nga një frymë humaniste e thellë dhe nga metodologjia kritike e historianëve e gjuhëtarëve më të shquar të kohës. Përveç dijeve të ngulitura në filozofi, histori, arkeologji, gjuhësi dhe letërsi, ai fitoi edhe atë kulturë universale që më pas do ta bënte figurë kyçe të albanologjisë.
Nga vitet 1939 deri më 1943, Aleks Buda punoi si mësues në Liceun e Tiranës dhe në atë të Korçës, duke u bërë formues i brezave të rinj. Në vitin 1944, si pjesë e Lëvizjes Antifashiste Nacionalçlirimtare, ai u zgjodh nënkryetar i Këshillit Antifashist të qarkut të Elbasanit, duke dëshmuar se për të dija nuk ishte e ndarë nga përgjegjësia qytetare dhe kombëtare.
Pas çlirimit, u angazhua në shërbimin publik të kulturës. Në vitet 1945–1946 qe drejtor i Bibliotekës Kombëtare, duke vendosur aty standardet e para të një institucioni që përfaqëson kujtesën e shkruar të kombit. Në vitin 1955, me krijimin e Institutit të Historisë dhe Gjuhësisë, Buda u shqua si organizator dhe studiues me peshë, duke themeluar sektorin e historisë së mesjetës. Me këtë hap ai hodhi bazat e medievistikës shqiptare, duke krijuar një terren shkencor ku historia mesjetare e Shqipërisë do të zhvillohej në mënyrë sistematike. Ai përgatiti një brez të ri historianësh, të cilët e panë në Budën jo vetëm mësuesin e tyre, por edhe themeluesin e një shkolle të mendimit.
Me krijimin e Universitetit të Tiranës (1957), Aleks Buda ishte ndër të parët që themeloi Katedrën e Historisë dhe hartoi kursin e parë të Historisë së Shqipërisë, duke e institucionalizuar mësimdhënien akademike të historisë në vend.
Figura e tij lidhet ngushtë me Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, të cilën ai e drejtoi që nga themelimi në vitin 1972 deri në vitin 1993. Si kryetar i parë i Akademisë, Buda e konceptoi këtë institucion si një “shtëpi të dijes kombëtare”, ku duhej të bashkëjetonin kërkimet në fushat e historisë, gjuhësisë, arkeologjisë, etnografisë, artit mesjetar, por edhe të shkencave të natyrës. Kontributi i tij ishte i gjithanshëm: si historian me formim të gjerë, si organizator i kërkimit shkencor dhe si ndërtues i urave mes traditës shqiptare dhe shkencës evropiane.
Trashëgimia e Aleks Budës shtrihet në disa shtylla themelore:
Albanologjia: ngriti themelet e studimeve moderne për autoktoninë dhe vazhdimësinë iliro-shqiptare, duke mbrojtur shkencërisht identitetin historik të shqiptarëve.
Medievistika shqiptare: si themelues i sektorit të mesjetës, ai krijoi hapësirën ku historia mesjetare u hulumtua me metoda shkencore dhe u rritën studiues të rinj.
Historia e Shqipërisë: nën udhëheqjen e tij u hartuan veprat monumentale që përmbledhin zhvillimet historike të kombit, nga lashtësia deri në epokën moderne.
Institucionalizimi i dijes: Akademia e Shkencave, Instituti i Historisë, Universiteti i Tiranës – të gjitha mbajnë vulën e themeluesit Aleks Buda.
Për këtë trashëgimi, Aleks Buda u nderua me vlerësime të larta: “Çmimin e Republikës” të shkallës së parë, “Urdhrin e Lirisë” të klasit të parë dhe “Urdhrin e Flamurit të Punës”. Në vitin 1990, Presidenti i Republikës së Austrisë e dekoroi me “Medaljen e Madhe të Artë”, duke i njohur kështu vlerën e tij edhe në hapësirën ndërkombëtare.
Aleks Buda ndërroi jetë më 7 korrik 1993, por vepra e tij jeton si një gur themeli i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe i albanologjisë moderne. Ai mbetet një figurë ikonike, jo vetëm për institucionet që ngriti dhe veprat që la, por edhe për modelin e intelektualit që e pa historinë si mision kombëtar dhe si dialog me qytetërimin evropian.
Sot, kur kujtojmë 115-vjetorin e lindjes së tij, kujtojmë jo vetëm një njeri të ditur, por një mendimtar të kombit që dinte të bënte nga dija një gur themeli për identitetin dhe të ardhmen e shqiptarëve.

Mund t'ju interesojë

PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit

PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit

Para 2 orësh
𝐏𝐈𝐊𝐈𝐀𝐓𝐀 𝐄 𝐄𝐔𝐑𝐎𝐒 𝐃𝐇𝐄 𝐒𝐀𝐌𝐈𝐓𝐈 𝐈 𝐀𝐑𝐔𝐁𝐄̈𝐒 𝐄𝐍𝐃𝐄 𝐕𝐈𝐉𝐎𝐍!

𝐏𝐈𝐊𝐈𝐀𝐓𝐀 𝐄 𝐄𝐔𝐑𝐎𝐒 𝐃𝐇𝐄 𝐒𝐀𝐌𝐈𝐓𝐈 𝐈 𝐀𝐑𝐔𝐁𝐄̈𝐒 𝐄𝐍𝐃𝐄 𝐕𝐈𝐉𝐎𝐍!

Para 2 orësh
Hapet pika e përbashkët e kalimit kufitar në Qafë Thanë

Hapet pika e përbashkët e kalimit kufitar në Qafë Thanë

Para 5 orësh

Etiketat e lidhura

albert vatajaleks buda
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Më të fundit

Milan Frosinone 5-1, kuqezinjtë rimarrin vendin e katërt
Para 30 minutash

Milan Frosinone 5-1, kuqezinjtë rimarrin vendin e katërt

Vora Tirana barazim 0-0, bardheblutë ngecin sërish në renditje
Para 59 minutash

Vora Tirana barazim 0-0, bardheblutë ngecin sërish në renditje

Juventusi shkatërron Venezian me 4 gola, shkëlqen Woltemade
Para 1 ore

Juventusi shkatërron Venezian me 4 gola, shkëlqen Woltemade

Trump: E vështirë të punoj me Chuck Schumer në krye të Senatit
Para 1 ore

Trump: E vështirë të punoj me Chuck Schumer në krye të Senatit

Më të lexuarat

1 Elisa Spiropali: Unë jam ajo që fryj erën, sjell shiun, lëshoj breshërin, ngre cunamin, thaj detet, rrafshoj malet…
Para 9 orësh

Elisa Spiropali: Unë jam ajo që fryj erën, sjell shiun, lëshoj breshërin, ngre cunamin, thaj detet, rr...

2 Mbyllen hetimet, dërgohet për gjykim dosja e këngëtares Xhensila Myrtezaj
Para 9 orësh

Mbyllen hetimet, dërgohet për gjykim dosja e këngëtares Xhensila Myrtezaj

3 A do të shpallet me 28 Nëntor Lëvizja Studentore Kombëtare si forcë politike?
21 Nëntor 2026, 15:12

A do të shpallet me 28 Nëntor Lëvizja Studentore Kombëtare si forcë politike?

4 Erion Veliaj shkarkon dy drejtorë të Bashkisë si njerëz të Ramës
Para 22 orësh

Erion Veliaj shkarkon dy drejtorë të Bashkisë si njerëz të Ramës

Koha Jone Logo

E përditshme, e pavarur

  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Showbiz
  • Politikë
  • Forum
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Editorial
  • Kronikë
  • Teknologji
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Sociale
  • Reklamo në Koha Jonë
  • Kontakt
  • Privacy Policy
Download on the App Store Get it on Google Play

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by
  • BOTUES & DREJTOR: Nikoll LESI
  • KRYEREDAKTOR: Daniel MUÇAKU
  • ZV/KRYEREDAKTOR: Redjon SHTYLLA
  • BORDI: Elsa KAMBERI, KRYETARE
  • NIPT: J71425013C

© 2026 KOHA JONE. All rights reserved.