Kush do të udhëheqë Iranin? Fraksionet në mërgim kërkojnë bekimin e SHBA-së

Siç ndodhi në nëntor 2002, kur fraksione rivale irakiane në mërgim garuan për bekimin e liderëve amerikanë me shpresën për të marrë drejtimin e Irakut pas rrëzimit të Saddam Hussein nga George W. Bush, sot janë fraksionet iraniane në mërgim ato që kërkojnë mbështetjen e zyrtarëve amerikanë. Këto grupe po garojnë për bekimin e Shtëpisë së Bardhë për të udhëhequr një qeveri të ardhshme të Iranit, pas operacionit masiv ushtarak të Donald Trump.

Dy figura kryesore po shfaqen në këtë garë: Maryam Rajavi, liderja e organizatës Mujahedin-e Khalq (MEK), e bazuar në Paris, dhe Reza Pahlavi, djali i Shahut të fundit të Iranit. MEK, e cilësuar nga disa si një organizatë kulti dhe dikur e lidhur me Saddam Hussein, raportohet se është jopopullore në Iran, por ka krijuar lidhje të forta në Uashington përmes lobimit. Figura të njohura si Rudy Giuliani dhe Mike Pompeo janë ndër mbështetësit më të zëshëm të Rajavit, duke pretenduar se MEK ka një “qeveri në hije gati për të vepruar”. Rajavi shpalli një “qeveri të përkohshme” ditën kur filluan bombardimet amerikane.

Historia e MEK është e ndërlikuar; e themeluar në vitet 1960 si një grup marksist dhe islamist, ajo luftoi Shahun dhe mbështetësit amerikanë, madje duke kryer një sulm vrasjeje në vitin 1975 kundër oficerëve amerikanë. Në vitin 1997, Departamenti Amerikan i Shtetit e cilësoi atë si një organizatë terroriste, duke përmendur sulmet terroriste dhe vrasjen e personelit amerikan. Pas revolucionit, MEK luftoi në mbështetje të Saddam Hussein. Megjithatë, pushtimi amerikan i Irakut u bë një mundësi për grupin, duke çuar në mbrojtjen e bazës së tyre nga trupat amerikane. Pas një fushate lobimi të suksesshme, duke shpenzuar 1.5 milion dollarë në vitin 2012, Sekretarja e Shtetit Hillary Clinton hoqi etiketimin terrorist. Ish-zyrtarë si Mark Fowler, ish-zëvendësshefi i task-forcës së CIA-s për Iranin, e refuzojnë MEK si partner për shkak të veprimeve të kaluara.

Reza Pahlavi, djali i Shahut të fundit, hyri në garë shtatë ditë pas Rajavit, duke pretenduar se populli iranian e kishte thirrur për të udhëhequr tranzicionin pas largimit të regjimit. Mbështetësit e tij e quajnë atë princin e kurorës dhe besojnë se mund të bashkojë iranianët. Pahlavi, i cili u shpall trashëgimtar i fronit në moshën 20-vjeçare në 1980, ka shprehur gatishmërinë për t’u kthyer në Iran. Video nga protestat e janarit në Teheran tregojnë thirrje që përmendin emrin e tij, me disa që kërkojnë kthimin e monarkisë.

Pahlavi ka ndërtuar lidhje me Izraelin, duke udhëtuar atje në vitin 2023 ku u prit nga Benjamin Netanyahu, dhe ka mbështetur të drejtat e komunitetit LGBTQ iranian. Ai ka bërë përpjekje të forta për të krijuar lidhje me Shtëpinë e Bardhë, duke lavdëruar Trumpin në Fox News. Disa figura të Uashingtonit shprehën mbështetje për vizionin e tij. Megjithatë, përpjekjet e Pahlavit nuk kanë dhënë fryte. Trump e quajti atë “një person shumë të mirë”, por shtoi se “dikush nga brenda mund – ndoshta do të ishte më i përshtatshëm” për të drejtuar Iranin.

Një incident i fundit, ku Pahlavi u mashtrua në një thirrje Zoom nga shaka-bërës rusë, e pa atë të mbështeste armiqësitë kundër Iranit, duke thënë “sa më shumë të kemi si pjesë e këtij koalicioni kundrejt regjimit, aq më mirë”. Përfaqësuesi i Pahlavit, Justin Forsyth, këmbëngul se ai ka mbështetjen e miliona njerëzve dhe dezertimet brenda ushtrisë. Megjithatë, ish-zyrtarët amerikanë si Mark Fowler e konsiderojnë Pahlavin “shumë joefektiv” dhe pa mbështetje të fortë në terren brenda Iranit, duke theksuar vështirësinë e punës me mërgimtarët që shpesh thonë atë që zyrtarët amerikanë duan të dëgjojnë.

Ndërsa Pahlavi ka mbështetësit e tij, është MEK dhe liderja e saj, Rajavi, që kanë kërkuar më me zë njohjen e Uashingtonit. Megjithatë, as Pahlavi, as Rajavi nuk kanë lidhjet e thella me Uashingtonin apo me establishmentin e tij të sigurisë që gëzonin kandidatët irakianë në vitin 2002. Shumë frikësohen se, brenda Iranit, të dyja figurat janë udhëheqës të pamundur nëse Trump do t’i emëronte. Mark Fowler shprehet se “nuk ka vërtet asnjë opsion të mirë” për Iranin. Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj pyetjeve specifike, por citoi komentet e Trumpit, i cili tha se do të ndihmojë në zgjedhjen e liderit të ardhshëm të Iranit, duke theksuar se do të punojë me popullin dhe regjimin për të siguruar që “dikush të vijë atje që mund ta ndërtojë bukur Iranin, por pa armë bërthamore”.

Marrë nga The Guardian US