Sa lart mund të shkojnë çmimet e naftës dhe gazit për shkak të luftës me Iranin? Ja cilat janë skenarët

Tregu global i naftës po përballet me një skenar të rastit më të keq, ndërsa lufta e SHBA-së me Iranin përfshin Lindjen e Mesme pa një zgjidhje të qartë, duke rritur rrezikun e një ndërprerjeje të zgjatur të furnizimit që mund të ngadalësojë ekonominë globale. Trafiku i anijeve cisternë përmes Ngushticës së Hormuzit, pika më e rëndësishme e bllokimit në botë për dërgesat e naftës, ka ndaluar plotësisht pasi pronarët e anijeve kanë marrë masa paraprake. Rreth një e treta e eksporteve totale të naftës detare në botë kaluan përmes Ngushticës në vitin 2025, sipas firmës konsulente të energjisë Kpler. Republika Islamike ka zgjeruar sulmet e saj hakmarrëse duke përfshirë objektet rajonale të energjisë. Katari të hënën mbylli prodhimin e gazit natyror të lëngshëm pasi dy dronë goditën objekte kyçe. Rreth 20% e eksporteve globale të GNL vijnë nga Gjiri, kryesisht Katari, duke kaluar përmes Ngushticës.

“Rasti ynë bazë supozonte se një ndërprerje e paprecedentë do të mbetej e pamundur. Ky supozim dështoi,” u tha Natasha Kaneva, kreu i kërkimit të mallrave globale në JPMorgan, klientëve në një shënim të dielën. Ajo shtoi se lufta ka çuar tashmë në ndalimin pothuajse total të transportit detar përmes Ngushticës në historinë moderne. Çmimet e naftës së papërpunuar u rritën më shumë se 5% të hënën, pasi ishin rritur më shumë se 12% më herët gjatë ditës. Kontratat e së ardhmes për gazin natyror evropian u rritën më shumë se 40%. Çmimet mund të rriten edhe më tej në varësi të kohëzgjatjes së luftës dhe nëse Irani synon infrastrukturën energjetike të Gjirit Persik.

Shoferët në SHBA ka të ngjarë të shohin çmimet e benzinës të fillojnë të rriten sot ose nesër, tha Patrick De Haan, kreu i analizës së naftës në GasBuddy. Automobilistët duhet të presin një rritje mesatare prej 10 deri në 30 cent për gallon në pompë gjatë javës së ardhshme, theksoi De Haan. Francisco Blanch, strateg i mallrave në Bank of America, parashikoi se çmimet e naftës Brent mund të kalojnë 100 dollarë për fuçi dhe çmimet e gazit natyror evropian mund të thyejnë 60 euro për megavat orë nëse regjimi në Teheran merr një qëndrim të ashpër dhe sulmon objektet energjetike fqinje. Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticë mund të rrisë çmimet e Brentit me 40 deri në 80 dollarë për fuçi, shtoi Blanch.

Natasha Kaneva e JPMorgan shpjegoi se një luftë që zgjat më shumë se tre javë do të shteronte kapacitetin e depozitimit të vendeve të Gjirit, pasi fuçitë do të grumbulloheshin pa pasur ku të shkonin, duke i detyruar ato të mbyllnin prodhimin. Sipas këtij skenari, Brent – standardi global për çmimet e naftës – mund të arrijë 120 dollarë për fuçi. Presidenti Trump deklaroi të hënën se lufta ka të ngjarë të zgjasë deri në pesë javë, por do të vazhdojë për aq kohë sa të jetë e nevojshme për të arritur objektivat e SHBA-së. Më herët, Shtëpia e Bardhë tha se Irani kishte injoruar paralajmërimet e SHBA-së për të braktisur përpjekjet për të rindërtuar programin e tij bërthamor pasi SHBA-ja goditi vitin e kaluar, dhe se Teherani po zhvillonte një program raketash balistike që do të “mbronte zhvillimin e armëve të tyre bërthamore”.

Michael Hsueh, një analist kërkimor në Deutsche Bank, paralajmëroi në një shënim të hënën për klientët se Brent do të rritej drejt 200 dollarëve për fuçi nëse Irani do të arrinte të zbatonte një mbyllje të plotë të Ngushticës duke vendosur mina, raketa kundër anijeve dhe armë të tjera. Herën e fundit që çmimet e naftës arritën 100 dollarë për fuçi ishte pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022. Çmimet e benzinës në SHBA arritën një mesatare kombëtare, rekord historik prej 5.016 dollarësh për gallon deri në qershor, sipas grupit të automobilistëve AAA.

Një kolaps i Republikës Islamike do të përbënte gjithashtu një rrezik serioz për furnizimet me naftë, theksoi Kaneva. SHBA-ja dhe Izraeli vranë kreun e shtetit të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, gjatë fundjavës. Regjimi në Teheran u përball me protesta masive në janar, të cilat i shtypi brutalisht, duke vrarë mijëra njerëz. “Rreziku kryesor mbetet shpërbërja institucionale dhe një luftë e mundshme civile, mes polarizimit të theksuar të brendshëm dhe tensioneve etnike të larta,” u tha Kaneva klientëve. Prodhimi i Iranit prej më shumë se 3 milionë fuçish në ditë do të ishte në rrezik në një skenar të tillë. Çmimet e naftës zakonisht rriten më shumë se 70% kur ndodh ndryshimi i regjimit në prodhuesit kryesorë të naftës së papërpunuar, vuri në dukje Kaneva.

Nëse armiqësitë përfundojnë shpejt, çmimet e naftës mund të bien përsëri në intervalin 60 deri në 70 dollarë për fuçi, tha Blanch. “Nëse armiqësitë përfundojnë brenda ditësh nën udhëheqjen e sapoemëruar, tensionet mund të jenë vetëm paksa shqetësuese për tregun e naftës,” shtoi ai. Megjithatë, SHBA-ja dhe Irani duken të vendosur. Shefi i sigurisë së Iranit, Ali Larijani, refuzoi negociatat me SHBA-në. Ai tha se sulmi i përbashkët SHBA-Izrael kishte tërhequr të gjithë rajonin në një luftë të panevojshme. “Ne nuk do të negociojmë me Shtetet e Bashkuara,” tha ish-këshilltari i liderit suprem të ndjerë në një postim në mediat sociale.

Marrë nga CNBC