Groenlanda në qendër të debatit të NATO-s për sigurinë e Arktikut, pas kërkesave të Trump

Shefi i NATO-s, Mark Rutte, deklaroi të hënën se aleanca mbrojtëse po punonte për “hapat e ardhshëm” për të mbrojtur sigurinë e Arktikut, ndërsa administrata Trump pretendon se Shtetet e Bashkuara duhet të marrin Groenlandën nga Danimarka për të shmangur kërcënimet në rritje nga Rusia dhe Kina. Rutte theksoi se të gjithë aleatët bien dakord për rëndësinë strategjike të Arktikut dhe sigurisë së tij, pasi me hapjen e rrugëve detare për shkak të ndryshimeve klimatike, ekziston një rrezik i qartë që forcat ruse dhe kineze të bëhen më aktive në rajon. Ai shtoi se aktualisht po diskutohen hapat konkretë për të siguruar një ndjekje praktike dhe efektive të këtyre bisedimeve. Diplomatët e NATO-s bënë të ditur se nuk ka propozime konkrete në tryezë për momentin, por disa anëtarë kanë hedhur ide të ndryshme, përfshirë mundësinë e nisjes së një misioni të ri mbrojtës në rajonin e Arktikut, sipas agjencisë së lajmeve AFP.

Presidenti amerikan Donald Trump ka tronditur aleancën mbrojtëse me 32 anëtarë duke ripërtërirë kërcënimet e tij për të marrë kontrollin e Groenlandës. Trump pretendon, pa ofruar asnjë provë konkrete, se Kina dhe Rusia po garojnë intensivisht për të marrë territorin e pasur me minerale të Arktikut. Ai ka këmbëngulur se prania ushtarake amerikane vetëm nuk është e mjaftueshme për të penguar këtë ambicie dhe se SHBA-ja duhet patjetër të zotërojë Groenlandën për të garantuar sigurinë e saj. Të dielën, Trump paralajmëroi se nëse SHBA-ja nuk do të merrte Groenlandën, “Rusia ose Kina do ta bëjnë, dhe unë nuk do ta lejoj këtë të ndodhë.” Ai shtoi me vendosmëri: “Në një mënyrë ose në një tjetër, ne do ta kemi Groenlandën.” Shtëpia e Bardhë nuk ka përjashtuar përdorimin e forcës ushtarake si opsion, megjithëse administrata Trump ka theksuar se blerja e ishullit do të ishte zgjidhja e preferueshme dhe më diplomatike.

Groenlanda, një ishull i madh arktik, është një pjesë autonome e Mbretërisë së Danimarkës dhe një anëtare e NATO-s, duke gëzuar një status unik brenda aleancës. Gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, Groenlanda strehoi dhjetëra baza ushtarake amerikane, përpara se numri i tyre të reduktohej ndjeshëm. Aktualisht, SHBA-ja operon vetëm një bazë të rëndësishme në Groenlandë, Baza Hapësinore Pituffik, e njohur më parë si Baza Ajrore Thule. Qeveria e Groenlandës lëshoi një deklaratë zyrtare të hënën, duke theksuar se të gjitha shtetet e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, kanë një interes të përbashkët dhe jetik në përmirësimin e mbrojtjes strategjike në Groenlandë. Deklarata theksoi gjithashtu se e ardhmja e kësaj mbrojtjeje duhet të jetë pjesë integrale e aleancës mbrojtëse të NATO-s dhe se qeveria synon të zhvillojë kapacitetet mbrojtëse të ishullit nën një kornizë të qartë të NATO-s. Megjithatë, koalicioni qeverisës i Groenlandës ishte i prerë, duke deklaruar se nuk do të pranonte dëshirën e SHBA-së për të marrë Groenlandën “nën asnjë rrethanë”, duke mbrojtur sovranitetin e saj.

Vendet evropiane po mbledhin mbështetje të fortë politike pas Danimarkës dhe Groenlandës, duke theksuar unitetin e tyre. Kjo u shpreh përmes një deklarate të përbashkët javën e kaluar, të nënshkruar nga disa vende evropiane, e cila thekson qartë se “Groenlanda i përket popullit të saj”, ndërsa njëkohësisht thekson se SHBA-ja mbetet një “partner thelbësor” në sigurimin e sigurisë së Arktikut. Të hënën, Kancelari gjerman Friedrich Merz tha se “ne ndajmë shqetësimet e SHBA-së se kjo pjesë e Danimarkës ka nevojë për mbrojtje më të mirë dhe më të fortë.” Ai shtoi, gjatë një vizite në Indi, se “ne thjesht duam të përmirësojmë situatën e sigurisë së Groenlandës së bashku. Dhe unë supozoj se amerikanët do të marrin pjesë gjithashtu në këtë përpjekje kolektive.” Në kuadër të këtyre zhvillimeve diplomatike, Ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul ndodhet aktualisht në Uashington për bisedime me homologun e tij amerikan, Marco Rubio. Gjithashtu, Ministrat e Jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës pritet të zhvillojnë bisedime të rëndësishme këtë javë me Sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio, duke treguar intensitetin e dialogut.

Komisioneri Evropian për Mbrojtjen dhe Hapësirën, Andrius Kubilius, deklaroi të hënën se Bashkimi Evropian dhe NATO-ja janë plotësisht të gatshme të bëjnë më shumë për mbrojtjen e Groenlandës dhe vuri në pikëpyetje ashpër logjikën e SHBA-së për të pushtuar Groenlandën me forcë. Kubilius theksoi se me kërkesën e Danimarkës, BE-ja mund të ofrojë një mbështetje të konsiderueshme për sigurinë e Groenlandës, duke përfshirë dislokimin e trupave dhe ofrimin e infrastrukturës ushtarake thelbësore si anije luftarake dhe aftësi të avancuara kundër dronëve. “Kjo u takon ekspertëve ushtarakë të thonë saktësisht se çfarë i nevojitet Groenlandës ose mbrojtjes së Arktikut në përgjithësi. Gjithçka është e mundur dhe e diskutueshme,” i tha ai agjencisë së lajmeve Reuters. Kubilius mbështeti fuqishëm një deklaratë të Kryeministres daneze Mette Frederiksen javën e kaluar, e cila paralajmëroi se marrja e Groenlandës nga SHBA-ja me forcë do të përmbyste plotësisht aleancën transatlantike të mbrojtjes. “Unë jam plotësisht dakord me kryeministren daneze se një veprim i tillë do të ishte fundi i NATO-s,” përfundoi ai, duke theksuar seriozitetin e situatës dhe rrezikun për unitetin e aleancës.