“Shqipëria dhe shqiptarët në Europën e Piut II”, prej Aurel Plasarit

 

 

Në “Parafjalen” e librit, të studiuesit A. Plasari lexojmë: “Karta europiane e identitetit e shqiptarëve”: edhe kështu mund të titullohej ky libër për nga rëndësia kulturore-historike që paraqet pozicioni i Arbërisë dhe i arbërve në veprën e Enea Silvio Piccolominit, veçan te De Europa e tij, por edhe në pjesën tjetër të saj. Përfshirja në Europën e tij si e pjesës së saj perëndimore, ashtu edhe e asaj lindore, – çfarë e zhdukte tendosjen e dikurshme mes Lindjes dhe Perëndimit si pa baza reale gjeografike, historike, kulturore, – i mundësoi vizionit politik të Piut II t’ua pohonte sa arbërve, aq edhe Arbërisë vendin e tyre në konstruksionin e Europës humaniste. Nga studiuesit e historisë europiane të shqiptarëve kjo situatë pothuajse nuk është vënë re”.

Studimi i Plasarit sjell një nga figurat e shquara të humanizmit evropian, Enea Silvio Piccolomini (Papa Piu II), i cili  aktualizoi konceptin Europë, të trashëguar nga mitologjia dhe tradita mesjetare, duke e mbushur atë me përmbajtje të re dhe duke përuruar vizionin e një Europe si bashkësi gjeografike, historike, kulturore dhe – sidomos – politike, të panjohur si të tillë deri përpara tij. Meritë e posaçme e librit është interpretimi, sipas dokumenteve të kohës, të pozicionit ndërkombëtar të arbërit dhe Arbërisë, në kapërcyellin e Mesjetës së vonshme dhe Kohës së Re. Midis të tjerash, kreu “Albania”, nga më të rëndësishmit e librit De Europa, sjell vlerësimin e Papës Piu II mbi botën arbërore si dhe raportin e veçantë, bashkëpunues dhe besues, me Skëndërbeun. Lidhja e interesit të Arbërisë me pjesën tjetër të Europës rezultoi një konstante e politikës së tij.

Vepra e A. Plasarit interpreton humanistin Enea Silvio Piccolomini mbi një Europë të përftuar si njësi e harmonishme kulturash, ndërsa në praktikë, me veprimet e tij si Kryeprift, vijonte të mbronte idenë e Republica Christiana-s, që do të thoshte të unifikuar mbi idealin e një kryqëzate të llojit mesjetar. Por edhe në këtë kundërshti konceptuale Enea Silvio rezultoi përfaqësues, pothuajse me të tëra karakteristikat, i historiografisë humaniste të lëvizjes së Rilindjes europiane. Studimi ka vlera të posaçme si në zbulimin e personalitetit të jashtzakonshëm të Piu II, ashtu edhe të lidhjeve historike të shqiptarëve me frymën dhe përkatësinë evropiane.