Kerkimet arkivore ofrojnë detaje të shumta historike rreth aleancës midis Skënderbeut dhe kalorësit anglez, Sir John of Newport.
I dërguar special i Papës dhe Ndërmjetës Diplomatik
Përpara se të luftonte në vijën e pare të betejave, John of Newport ishte thellësisht i përfshirë në diplomacinë evropiane. Të dhënat e arkivore që flasin rreth Papa Kalixtit III e identifikojnë John of Newport si (i dërguar special) i Papës në Bosnjë, Sllavoni dhe Arbëri.
Ai ishte këshilltar dhe dhomatar (camerlengus) i Mbretit Alfonso V të Aragonit dhe Napolit, i cili ishte mbështetësi kryesor financiar i Skënderbeut përmes Traktatit të Gaetës.
Kjo lidhje e dyfishtë i lejoi John of Newport të vepronte si një ndërmjetës i nivelit të lartë, duke u shndërruar nga një i dërguar diplomatik në një komandant aktiv i një skuadre ushtarësh të huaj, (harkëtarë mjaft të stërvitur e të talentuar) që kishin ardhur për të luftuar përkrah Skënderbeut dhe nën urdhrat e tij.
Kthesa e Madhe në Betejën e Albulenës (1457)
Momenti përcaktues ushtarak i John of Newport erdhi më 2 shtator 1457, gjatë Betejës së Albulenës (Ujit të Bardhë).
Një ushtri osmane prej rreth 80,000 burrash nën komandën e Isak Bej Evrenozit dhe nipit të rebeluar të Skënderbeut, Hamza Kastriotit, kishte vërshuar në Arbëri. Skënderbeu kishte kaluar muaj të tërë duke u pregatiur për ta përballuar me sukses këtë betejë dhe për ta evituar humbjen.
John of Newport komandonte një njësi të specializuar harkëtarësh profesionistë Anglezë dhe Uellsianë (me harqe të gjata dhe kthetra). Harqe të gjata angleze (longbow) ishin ende një armë legjendare në Evropë.
Kur Skënderbeu nisi sulmin e tij të papritur ndaj kampit osman, harkëtarët e John of Newport lëshuan breshëri shkatërruese shigjetash. Beteja ishte një fitore e shkëlqyer arbërore që dërmoi forcat osmane dhe shpëtoi kryengritjen.
Një Paralajmërim Dramatik për Papën
Pas fitores së vitit 1457, Skënderbeu mbetej në rrezik të pashmangshëm. Ai e dërgoi John of Newport në Romë së bashku me një ambasador që po kthehej nga Napoli.
Sipas një letre të ruajtur nga Kardinali Enea Silvio Pikolomini (i cili më vonë do të bëhej Papa Piu II), John of Newport mbërriti në gjykatën papale për të kërkuar përforcime.
John of Newport, duke folur si një dëshmitar okular i makinerisë luftarake osmane, paralajmëroi hapur dhe prerazi Evropën Perëndimore duke u thënë: “Pushtimi i Evropës do të jetë një fakt, sepse nuk ka asnjë fuqi tjetër të aftë t’u rezistojë osmanëve nëse kështjella arbërore bie.”
Pjesë e një “Legjioni të Huaj” Ndërkombëtar
John of Newport nuk ishte një anomali e vetme. Administrata e Skënderbeut në kryeqytetin e tij, Krujë, tërhiqte një numër të madh luftëtarësh të ardhur nga vende të tjera, si dhe mjaft tregtarë dhe kalorës nga Evropa Perëndimore, të cilët e shihnin rezistencën arbërore si vijën e parë të mbrojtjes së Krishtërimit.
Stefan Maramonte, për shembull ishte një luftëtar i njohur italo-sllav që shërbeu si ambasador i Skënderbeut në Milano, apo Vullnetarët Gjermanë, të regjistruar si ushtarë të dalluar që ndihmuan në mbrojtjen e Krujës gjatë rrethimeve brutale osmane, apo dhe Pal dhe Andrea Gazulli, dijetarë dhe diplomatë arbërorë me arsim të lartë, të cilët menaxhonin rrjetet e Skënderbeut në Venecia, Romë dhe Raguzë (Dubrovnik).
Shënim:
William “Bill” Bland, shkrimtar, historian dhe aktivist britanik marksist-leninist (enverist), ishte themelues i Shoqatës “Albania Society of Britain”. Për vite me radhë, ai u përpoq të zbulonte gjurmët historike të John of Newport dhe lidhjet e tij me Skënderbeun.
Gjatë një vizite në Shqipëri më 1984, Bland kërkoi në arkivat shqiptare dokumente për të hartuar një studim historik dhe biografik mbi këtë kalorës. Megjithatë, ai pranoi se nuk kishte gjetur dokumente origjinale në Shqipëri dhe se duhej t’i vazhdonte kërkimet diku tjetër.
Sipas tij, dëshmitë më të rëndësishme për ekzistencën dhe rolin e Newport-it gjendeshin në arkivat italiane dhe të Vatikanit, përfshirë letrat e kardinalit Piccolomini, dhe jo në dokumentet e ruajtura në Shqipëri.
Interesi i Bland-it për John of Newport lidhej me përpjekjen për të dokumentuar historinë e marrëdhënieve anglo-shqiptare. Ai e shihte Newport-in si një simbol të hershëm të bashkëpunimit mes dy popujve, një perëndimor që kapërceu dallimet kulturore për të luftuar përkrah Skënderbeut.
Megjithatë, nuk mund të përjashtohet mundësia që ky angazhim të kishte edhe motive të tjera. Si një përkrahës i vendosur i enverizmit, Bland mund të ketë përfituar nga fondet që regjimi komunist shqiptar u shpërndante grupeve marksiste-leniniste në vende të ndryshme të botës. Në atë periudhë, shuma të konsiderueshme financiare përfundonin në duart e individëve dhe organizatave që pretendonin se mbështesnin regjimin e Enver Hoxhës, por që në disa raste mund të kishin më shumë interesa personale dhe politike sesa bindje të mirëfillta ideologjike.
Përgatiti: NDREK GJINI