Pas sulmit të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, po shihet që Bashkimi Evropian është deri tani kryesisht vetëm një vëzhgues. Vetëm disa qeveri evropiane morën të paktën njoftim në kohë nga Izraeli për operacionin e ardhshëm ushtarak, ndërsa të tjerat mësuan mbase vetëm përmes lajmeve të jashtëzakonshme. Në BE, duket se askush nuk ishte përfshirë realisht në përgatitje.
Kjo nuk është surprizë: ndikimi i BE-së në luftë dhe paqe në rajon është i kufizuar gjithsesi. Askush nuk e mori seriozisht në konsideratë që SHBA-ja ose Izraeli do të koordinonin sulmet e tyre ushtarake me BE-në ose qeveritë kombëtare. Si reagim, deri më tani mbeten vetëm thirrjet dhe takimet e jashtëzakonshme – dhe një pyetje e hapur, sa i rëndësishëm është zbatimi konsistent i së drejtës ndërkombëtare në një situatë të tillë.
“Evropa nuk ka arritur shumë”
Kancelari gjerman Friedrich Merz tha të dielën pasdite në Berlin se kjo nuk është koha për t’u dhënë leksione partnerëve dhe aleatëve lidhur me gjendjen. Vlerësimi i tij i thatë është: “Thirrjet nga Evropa, madje edhe nga Gjermania, dënimi i shkeljeve të të drejtave të Iranit dhe madje edhe paketat e gjera të sanksioneve për vite dhe dekada, e gjithë kjo nuk arriti shumë.”
Përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, ftoi ministrat e Punëve të Jashtme në një takim të jashtëzakonshëm. Pas dy orësh e gjysmë, videokonferenca përfundoi vetëm me një deklaratë të përbashkët për të cilën të 27 anëtarët e BE-së arritën të bien dakord.
BE-ja po ndjek zhvillimet në Iran dhe Lindjen e Mesme me “shqetësimin më të madh”. Dhe më tej: “Ne do të vazhdojmë të mbrojmë sigurinë dhe interesat e BE-së me sanksione shtesë”.
Ngjarjet në Irannuk duhet të çojnë në një përshkallëzim “që mund të kërcënojë Lindjen e Mesme, Evropën dhe më gjerë – me pasoja të paparashikueshme edhe në aspektin ekonomik”.
Një rezultat i takimit: BE-ja po forcon misionin e saj ushtarak për të mbrojtur rrugët tregtare përmes Detit të Kuq dhe Gjirit të Adenit. Franca së shpejti do të vërë në dispozicion dy anije shtesë për Operacionin Aspides, tha një zyrtar i lartë i BE-së në Bruksel.
KE bën thirrje për “përmbajtje”
Presidentja e Komisionit Evropia, Ursula von der Leyen kritikoi sulmet ushtarake të Iranit në rajon: “Evropa i dënon fuqimisht këto sulme të pajustifikuara”. Dhe: “Ne u bëjmë thirrje të gjitha palëve të tregojnë përmbajtjen më të madhe të mundshme, të mbrojnë civilët dhe të respektojnë plotësisht ligjin ndërkombëtar”.
E drejta ndërkombëtare – rendi ligjor ndërkombëtar: Udhëheqësit e BE-së i referohen rregullisht kësaj, jo vetëm tani. Por për momentin, Brukseli nuk ka dëgjuar një vlerësim të sulmeve parandaluese nga SHBA-të dhe Izraeli.
Christoph Safferling nga Universiteti Friedrich-Alexander në Erlangen dhe Nuremberg i tha tagesschau24 edhe pasi vlerësoi argumentet: “Fakti mbetet se vetë sulmi ishte kundër ligjit ndërkombëtar”.
Komisioneri i CDU-së për Politikën e Jashtme, Norbert Röttgen, nuk e kundërshton këtë, por në të njëjtën kohë e quan qeverinë aktuale iraniane “një regjim që shkel të gjitha të drejtat”.
Röttgen beson se dilema tani është zgjidhur nga vetë veprimi ushtarak: “Tani duhet të legjitimohet nga mënyra se si po zhvillohet lufta dhe qëllimi i luftës – çlirimi i popullit iranian”. Kjo të kujton disi diskutimet pas veprimit ushtarak amerikan në Venezuelë.
Një spektër opinionesh nga Republika Çeke në Spanjë
Ende nuk ka një qëndrim të unifikuar brenda Evropës. Kjo nuk është e pazakontë kur bëhet fjalë për krizat në Lindjen e Mesme. Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar lëshuan një deklaratë të përbashkët të shtunën duke deklaruar se nuk po marrin pjesë në veprime ushtarake dhe kritikuan ashpër kundërsulmet e Iranit. Deklarata gjithashtu përmban një apel që “ne bëjmë thirrje për rinovimin e negociatave dhe i kërkojmë udhëheqjes iraniane të gjejë një zgjidhje të negociuar”.
Kryeministri çek Babiš thekson nevojën për të qëndruar pranë aleatëve. Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez e ka kritikuar ashpër Iranin, por gjithashtu shkroi në X: “Ne e hedhim poshtë veprimin ushtarak të njëanshëm të SHBA-së dhe Izraelit, i cili përbën një përshkallëzim dhe kontribuon në një rend ndërkombëtar më të pasigurt dhe armiqësor”.
BE-ja duhet të flasë me një zë, thotë Manfred Weber, president i Partive Popullore Evropiane, në emisionin Bericht aus Berlin. Në fund të janarit, BE-ja rriti presionin diplomatik mbi regjimin iranian. Ministrat e jashtëm vendosën të përfshijnë Gardën Revolucionare në listën e organizatave terroriste pas vdekjes së ndoshta mijëra protestuesve në Iran.
Garda Revolucionare u rreshtua kështu me organizata të tilla si Al-Kaeda, Hamasi dhe Shteti Islamik (ISIS), dhe në përgjigje i gjithë parlamenti i Iranit u ul me uniforma të Gardës Revolucionare.
Nga kjo fundjavë është një situatë krejtësisht e re. Bashkimi Evropian dëshiron të marrë pjesë në debatin se çfarë duhet bërë tani. Por BE-ja do të duhet të provojë se në ditët dhe javët në vijim mund të largohet nga roli i vëzhguesit. /DW