CNN: Pse “nxehtësia ekstreme po arrin tashmë kufijtë e aftësisë së shoqërive tona për t’u përballuar”?

Nxehtësia rekord e qershorit që ka përfshirë Evropën këtë javë do të kishte qenë “pothuajse e pamundur” vetëm disa dekada më parë, sipas një analize të re, e cila thotë se kriza klimatike e shkaktuar nga njeriu është “padyshim për t’u fajësuar”.

Vala e vazhdueshme e të nxehtit është “më e rënda e regjistruar ndonjëherë në rajon”, sipas studimit të publikuar të premten nga World Weather Attribution, një rrjet shkencor që analizon rolin e ndryshimeve klimatike në nxitjen e ngjarjeve ekstreme të motit.

Pjesë të mëdha të Evropës janë mbytur nën një kupolë të nxehtësisë kokëfortë të parkuar mbi kontinent, duke bllokuar ajrin e nxehtë dhe duke çuar në nxehtësi dhe lagështi ekstreme dhe të rrezikshme. Kupolat e nxehtësisë nuk janë të pazakonta, por temperaturat në këtë rast kanë qenë të pazakonta.

Rekordet kanë rënë si domino: Franca përjetoi ditën e saj më të nxehtë të regjistruar ndonjëherë të mërkurën , duke thyer një rekord të vendosur vetëm një ditë më parë. Mbretëria e Bashkuar shënoi temperaturën më të lartë të qershorit të regjistruar ndonjëherë të mërkurën, dhe e theu atë përsëri të enjten . Spanja duroi dy ditët e saj më të nxehta të qershorit të regjistruara ndonjëherë të hënën dhe të martën. Zvicra shënoi temperaturën e saj më të lartë të regjistruar të qershorit të enjten. Të dhënat paraprake nga Gjermania tregojnë se vendi arriti një temperaturë maksimale të paparë më parë të premten. Lista vazhdon.
Për të llogaritur rolin që luajti ndryshimi i klimës në këto ekstreme, shkencëtarët e WWA përdorën të dhëna nga bota reale dhe parashikimet për të analizuar tre ditët dhe netët më të nxehta të kësaj vale të nxehtë në një pjesë të madhe të Evropës, duke krahasuar gjasat e ekstremeve të ngjashme gjatë viteve të kaluara të valëve të mëdha të nxehtësisë të viteve 1976 dhe 2003, kur Toka ishte më e freskët.

Ata zbuluan se temperaturat maksimale gjatë ditës dhe të natës gjatë kësaj periudhe do të kishin qenë “pothuajse të pamundura” 50 vjet më parë, në vitin 1976, kur u vendosën disa nga rekordet e mëparshme evropiane të nxehtësisë.

Bota është ngrohur me gati 2 gradë Fahrenheit (1.1 gradë Celsius) gjatë 50 viteve të fundit, gjë që ka rritur jashtëzakonisht shumë shanset për nxehtësi ekstreme, thanë shkencëtarët.

Një valë e ngjashme nxehtësie që ndodhi në qershor të vitit 1976 do të kishte qenë një rënie e habitshme prej 6.3 gradë Fahrenheit (3.5 gradë Celsius), sipas studimit, i cili nuk është rishikuar nga kolegët, por ka përdorur metoda të rishikuara nga kolegët.

Shkencëtarët shqyrtuan edhe temperaturat e natës, të cilat gjithashtu kanë thyer rekord: Franca përjetoi natën e saj më të nxehtë të regjistruar ndonjëherë nga e mërkura deri të enjten. Nxehtësia gjatë natës është veçanërisht e rrezikshme sepse nuk i jep trupit kohë të rikuperohet.

Nxehtësia përvëluese e natës në Evropë është rreth 100 herë më e mundshme sot sesa në vitin 2003, viti i një vale të madhe të nxehtësisë evropiane që vrau më shumë se 70,000 njerëz, zbuloi raporti.

Shkencëtarët e WWA analizuan gjithashtu ndikimet e lagështisë së lartë të valës së të nxehtit. Ata shqyrtuan 854 qytete në 30 vende evropiane të prekura nga nxehtësia dhe zbuluan se 45% e tyre kanë thyer ose janë gati të thyejnë rekordet e tyre të të gjitha kohërave për temperaturën e globit të lagësht.

Temperatura e globit të lagësht merr parasysh ndikimet e kombinuara të temperaturës, lagështisë, diellit dhe erës, dhe është një masë e stresit të nxehtësisë dhe aftësisë së trupit për t’u ftohur. Sa më e lartë të bëhet, aq më e vështirë është për trupin të mbështetet në mekanizmat e tij të ftohjes, veçanërisht djersitjen, duke rritur shanset për lodhje nga nxehtësia ose edhe goditje nga nxehtësia, të cilat mund të jenë fatale.

“Kjo verë tregon se me 1.4 gradë Celsius të ngrohjes globale, nxehtësia ekstreme po arrin tashmë kufijtë e aftësisë së shoqërive tona për t’u përballuar”, shkruan shkencëtarët.

I nxehti në Evropë është bërë shpejt vdekjeprurës. Edhe pse shkalla e vërtetë e vdekjeve nuk do të dihet për njëfarë kohe, vendet kanë raportuar tashmë qindra vdekje të lidhura me të nxehtin.

Në Spanjë, më shumë se 200 persona kanë vdekur për shkak të valës së të nxehtit gjatë vetëm katër ditëve, sipas vlerësimeve të të dhënave nga sistemi i monitorimit të vdekshmërisë në vend, të raportuara të enjten. Të paktën 55 persona janë mbytur në Francë duke kërkuar ndihmë nga i nxehti gjatë javës së fundit.

Vala e të nxehtit detyroi gjithashtu mijëra shkolla të mbyllen, ndërpreu shërbimet hekurudhore, çoi në ndërprerje të energjisë elektrike dhe mbylli atraksione turistike.

Evropa është kontinenti që po ngrohet më shpejt në planet dhe këto lloj valësh ekstreme të nxehtësisë pritet të bëhen më të rënda, të shpeshta dhe të zgjatura nëse njerëzit nuk i eliminojnë shpejt lëndët djegëse fosile, thanë shkencëtarët.

«Tani është vërtet një çështje se çfarë lloj të ardhmeje duam për veten tonë dhe nëse jemi të gatshëm të bëjmë atë që duhet për ta siguruar atë», tha Friederike Otto, profesoreshë e shkencës së klimës në Imperial College London.
CNN/ AV/ KJ