Ethet e eklipsit po fillojnë. Miliona njerëz në Amerikën e Veriut shpresojnë të kalojnë rreth katër minuta errësirë totale ndërsa Hëna bllokon dritën e Diellit të hënën.
Për ato minuta të çmuara do të jenë një mundësi për eksperimente shkencore shpesh të pamundura – një shans për të zbuluar sekretet e universit tonë.
Studiuesit do të fluturojnë raketa në rrugën e eklipsit, do të qëndrojnë në kopshtet zoologjike duke parë kafshët, do të dërgojnë sinjale radioje në të gjithë globin dhe do të shikojnë në hapësirë me kamera masive.
Dhe nuk keni nevojë të jeni shkencëtar për të marrë pjesë.
Por ende mund të shkojë keq. Një flakërim diellor apo edhe disa re të përulura mund t’i prishin këto plane.
Një vështrim në plazmën e zhurmshme
Kur errësira do të bjerë në pjesë të Amerikës së Veriut, një pjesë e Diellit do të vështrohet nga njerëzit që janë përpjekur ta studiojnë me shekuj – atmosferën e tij ose koronën.
Kjo pjesë misterioze e Diellit është e përbërë nga plazma e magnetizuar dhe shkon më shumë se një milion gradë Celsius.
Normalisht, shkëlqimi i jashtëzakonshëm i Diellit e bën koronën të pamundur për t’u parë, por të hënën shkencëtarët në Dallas, Teksas, do të jenë në gjendje t’i drejtojnë instrumentet dhe të bëjnë imazhe.
Shkencëtarët nga Universiteti Aberystwyth në Uells dhe nga NASA shpresojnë për një pasqyrë të erës diellore, e cila është plazma e hedhur nga sipërfaqja e Diellit. Një tjetër enigmë është arsyeja pse korona duket të jetë shumë më e nxehtë se sipërfaqja e Diellit, pavarësisht se është në buzë të saj.
Ata madje mund të shohin atë që quhet nxjerrje e masës koronale, kur re të mëdha plazmatike hidhen nga atmosfera në hapësirë. Daljet mund të shkaktojnë probleme për satelitët që përdorim në Tokë.
Festa e dëgjimit të radios
Aktiviteti i Diellit mund të prishë pothuajse të gjitha komunikimet tona, duke përfshirë radion modeste me valë të gjatë.
Energjia nga Dielli ngarkon një zonë në atmosferën e sipërme të quajtur jonosferë, e cila ndihmon transmetimet e radios të rrotullohen rreth planetit. Por kur Hëna bllokon Diellin, jonosfera ndikohet.
Për të provuar se çfarë i bën radios, qindra operatorë radio amatorë do të bashkohen me një festë dëgjimi dhe do t’i dërgojnë sinjale njëri-tjetrit në të gjithë botën, duke konkuruar për më shumë lidhje. Ata mund të komunikojnë me kodin Morse apo edhe të flasin.
Rezultatet mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë më mirë komunikimet radio të përdorura nga punonjësit e urgjencës, aeroplanët dhe anijet, si dhe GPS, sipas Nathaniel Frissell në Universitetin e Scranton në Pensilvani, i cili drejton partinë.
Thomas Pisano, një student i inxhinierisë elektrike me Dr Frissell, planifikon të konkurrojë. I ulur në tavolina me pajisje radio, ai do të dërgojë sinjale dhe do të përpiqet të lidhet me sa më shumë operatorë në mbarë botën.
“Ka një ndjenjë të fortë të komunitetit,” thotë ai. “Ne të gjithë jemi vërtet të emocionuar për të marrë këto të dhëna.”
Shumica e komunikimeve janë formale – emri dhe vendndodhja e stacionit – por secili firmos me “73”, një kod për dëshirat më të mira.
“Është mënyra jonë e radios për të thënë lamtumirë dhe kujdes,” thotë ai.
Ndërsa eklipsi mezi do të jetë i dukshëm në Mbretërinë e Bashkuar, operatorët radio në të gjithë vendin do të akordojnë ende mesazhet e dërguara nga ana tjetër e Atlantikut. Operatori i radios Gwyn Griffiths planifikon të dërgojë dhe të marrë sinjale me valë të gjata përtej oqeanit për të vlerësuar se sa larg udhëtojnë.
Avionë fluturues për të ndjekur eklipsin
Agjencia amerikane e hapësirës Nasa do të hedh në fluturim avionët WB-57 përgjatë shtegut të eklipsit për të bërë fotografi nga 50,000 këmbë (15,240 m) mbi Tokë.
Fluturimi mbi re, do të thotë se nuk ka asnjë shans që ata të humbasin eklipsin. Dhe kamerat e avionëve duhet të bëjnë fotografi më të qarta, sepse ato do të kapin gjatësi vale që normalisht nuk arrijnë deri në Tokë.
Së bashku me zbulimin e detajeve të reja në koronën, NASA mund të jetë në gjendje të studiojë një unazë pluhuri rreth Diellit dhe të kërkojë asteroidë që ndoshta orbitojnë afër.
Një instrument në bordin e avionëve i quajtur spektrometr, do t’i ndihmojë ata të mësojnë më shumë rreth shpërthimeve të materialit diellor që fluturojnë nga Dielli.
Avionët gjithashtu do të blejnë kohë në eklips.
Ata udhëtojnë me shpejtësi 460 mph (740 km/h) dhe do të kalojnë më shumë se 6 minuta e 22 sekonda në hijen e hënës – gati dy minuta më shumë se ne njerëzit e përulur në Tokë, të cilët do të qëndrojnë vetëm katër minuta e gjysmë në tokë, nëse ne je me fat.
https://www.bbc.com/news/science-environment-68742516
Për BBC /Nga Georgina Rannard , Reporter shkencor
Albert Vataj / Koha Jonë