Erdogan fitoi nga grushti i shtetit, do kërkojë kontroll autoritar në Turqi?

Të premten pasdite, një fraksion i ushtrisë turke filloi një grusht shteti me qëllim përmbysjen e qeverinë së Presidentit Rexhep Tajip Erdogan. Udhëheqësit e grushtit të shtetit, duke pretenduar për të folur me gjithë forcat e armatosura turke, thanë se ata veprojnë në emër të mbrojtjes së demokracisë, pavarësisht nga fakti se Erdogan dhe partia e tij janë zgjedhur në mënyrë demokratike.

“Forcat e armatosura turke kanë marrë plotësisht përsipër administrimin e vendit për të rivendosur rendin kushtetues, të drejtat e njeriut dhe lirinë”,– thuhesh në deklaratën e mbrëmshme.

Kjo mund të tingëllojë si pak e çmendur për veshët e amerikane por kjo e bën të paktën një kuptim të vogël në kontekstin turk. Republika moderne turke u themelua në vitin 1923 nga Mustafa Qemal Ataturku, një ish oficer ushtarak i angazhuar thellësisht në një formë të nacionalizmit demokratik dhe laicizmit të vijës së ashpër që tani quhet qemalizmi.

Ushtria turke e sheh veten si mbrojtëse e qemalizmit dhe ka përmbysur katër qeveri turke që nga viti 1960 në emër të mbrojtjes së demokracisë të Turqisë dhe nga kaosi dhe ndikimi islamik. Çdo herë pas kësaj, ushtria kthen në vend demokracisë edhe pse në një formë të degraduar.

Erdogan shihet si një kërcënim për demokracinë turke. Ai drejton AKP, një parti të moderuar islamike që është “reformuar” nga shkollat turke përgjatë vijave islamike. Ai goditi lirinë e shtypit të Turqisë dhe ka shtyrë ndryshimet kushtetuese që konsolidojnë sasi të rrezikshme të pushtetit në duart e presidentit.

Ushtria ka qenë shokuese në lidhje me këto zhvillime në vitet e fundit, duke çuar në besimin se Erdogan kishte frikësuar me sukses ata në dorëzim. Por kjo përpjekje e grushtit të shtetit sugjeron dhe jepet arsyetimin se ushtria ka marrë rolin e saj tradicional si luftëtare e ortodoksisë kemaliste.

Sipas Naunihal Singh, një shkencëtar politik në Kolegjin e Luftës Ajrore, grushtet e shtetit kanë tendencë që të ketë sukses, kur udhëheqësit e tyre janë të bindur se anëtarët e tjerë të ushtrisë dëshrijonë të  njëjtin sukses. Nëse njerëzit mendojnë se rezistenca është e kotë edhe besnikët e regjimit thjeshtë do të shkojnë me rrjedhën.

Kjo nuk duket të ketë ndodhur. Raportet në Turqi sugjerojnë se një pjesë e madhe e ushtrisë ka mbajtur anën e Erdogan. Pra, gjithashtu kanë qenë në demonstruesit në rrugë dhe politikanë të rëndësishëm duke përfshirë dhe kundërshtarët e Erdogan-it.  Është herët akoma por të gjitha këto janë sinjale se grushti i shtetit nuk ka rezultuar me sukses në perceptimin e pashmangshmërisë që do të thotë se forcat e armatosura do të mbeten të ndarë, dhe grushti i shtetit ka të ngjarë të dështojë.

Ironikisht, kjo mund të ndihmojë në kërkimin që Erdogan që të kërkojë për kontroll autoritar në Turqi. Nëse ai është perceptuar si mbrojtësi i qeverisë civile turke, popullariteti i tij do të mund të fluturoj. Ai mund të përdorë këtë popullaritet në vota në parlamentin e Turqisë për ndryshime kushtetuese, për dhënie të kompetenca të jashtëzakonshme ndaj vetes si objektiv i tij për një kohë të gjatë.

Nëse kjo ndodh, udhëheqësit e grushtit të shtetit mund të ketë dështuar dy herë. Ata do të kenë dështuar për marrjen nën kontroll të qeverisë së Turqisë dhe të dështuar për të mbrojtur qemalizmin nga armiku i saj më i madh në një brez.

Burimi: Vox News/Përshtati: Redjon Shtylla