Prej rreth 20 ditësh banorët e Baks-Rrjollit vijojnë të protestojnë e të kundërshtojnë ndërtimin e një resorti turistik.
Të gjendur në protestë kundër zaptimit të pronave të tyre, banorët e Baks-Rrjollit në bashkëpunim me kishën katolike kanë organizuar “Udhën e Kryqit’, një ritual që kryhet në periudhën e Kreshmeve, duke i paraprirë Pashkës.
Banorët e Baks-Rrjollit teksa kujtuan sakrificën e Jezu Krishtit u lutën për qetësi dhe drejtësi.
Nga ana e tyre, drejtues të kishës katolike në Shkodër i bëjnë thirrje autoriteteve të drejtësisë të veprojnë me përgjegjshmëri.
ANALIZA
Prej javësh në Baks-Rrjoll nuk po zhvillohet thjesht një konflikt lokal për një resort turistik. Ajo që po ndodh është një nga ato përballje që përsëriten në Shqipëri: përballja mes zhvillimit të shpejtë turistik dhe të drejtës së pronës, mes investimit dhe komunitetit, mes shtetit dhe besimit publik.
Banorët thonë se po u merren pronat. Investitori dhe institucionet flasin për zhvillim, vende pune dhe turizëm cilësor. Në teori, të dyja palët kanë të drejtë të ekzistojnë njëkohësisht. Problemi është se në praktikë në Shqipëri ato rrallëherë bashkëjetojnë – sepse mungon elementi kryesor: besimi te procedura.
Turizmi si prioritet kombëtar – por pa kontratë sociale
Shqipëria ka hyrë në fazën e turizmit të madh. Nga bregdeti i jugut deri në veriun e Shkodrës, toka bregdetare po merr vlerë të jashtëzakonshme ekonomike. Shteti kërkon investime strategjike për të rritur ekonominë dhe për të ndryshuar profilin turistik të vendit.
Por zhvillimi nuk është vetëm çështje kapitali dhe lejesh ndërtimi. Ai është kontratë sociale.
Nëse komuniteti ndjen se nuk është pjesë e vendimmarrjes, çdo investim – sado luksoz – perceptohet si imponim.
Në Baks-Rrjoll duket se pikërisht këtu është thyer balanca: banorët nuk po debatojnë mbi arkitekturën e resortit, por mbi ekzistencën e tij në tokën që ata e konsiderojnë të tyre.
Kur konflikti juridik shndërrohet në konflikt moral
Fakti që protesta u shndërrua në “Udhë të Kryqit” është shumë domethënës.
Kjo nuk është më vetëm çështje dokumentesh kadastralë – është kthyer në çështje drejtësie morale.
Kur qytetari shkon te gjykata, ai kërkon ligjin.
Kur shkon te kisha, ai kërkon drejtësinë.
Përfshirja e Kishës Katolike tregon një krizë më të thellë: njerëzit nuk janë të sigurt se institucionet do t’i mbrojnë. Në Shqipëri kjo ndodh shpesh – konfliktet e pronës nuk zgjidhen në zyrat administrative, por në rrugë, media dhe simbolikë fetare.
Rreziku i precedentit
Nëse një investim i madh perceptohet si i vendosur mbi komunitetin, ai krijon precedent të rrezikshëm: çdo projekt i ardhshëm do të pritet me mosbesim dhe konflikt.
Shteti ka nevojë për investime.
Por investimet kanë nevojë për legjitimitet social.
Pa të, zhvillimi ekonomik prodhon tension shoqëror dhe turizmi kthehet në burim përçarjeje, jo mirëqenieje.
Çfarë mungon realisht
Nuk mungojnë ligjet për pronën. Nuk mungojnë procedurat.
Mungon transparenca e besueshme dhe ndërmjetësimi real mes palëve.
Në vendet me turizëm të zhvilluar, resortet lindin pas marrëveshjeve me komunitetin lokal: kompensim, bashkëpronësi, punësim i garantuar, përfitime direkte.
Në Shqipëri zakonisht fillon ndërtimi, pastaj fillon konflikti.
Përfundim
Baks-Rrjolli nuk është vetëm një çështje lokale. Është një test për mënyrën si Shqipëria do të zhvillojë bregdetin e saj: me marrëveshje apo me përplasje.
Nëse shteti arrin të krijojë një zgjidhje të drejtë dhe të pranuar nga komuniteti, do të jetë një model.
Nëse jo, do të jetë vetëm një tjetër kapitull në historinë e gjatë shqiptare ku zhvillimi dhe qytetari qëndrojnë në anë të kundërta të gardhit.