Nga Albert Vataj
Sot, bota shqiptare ka humbur një nga shtyllat e saj më të forta të intelektit, një zë që nuk heshti kurrë dhe një mendje që i dha formë vetëdijes sonë kombëtare. Ndarja nga jeta e akademikut Rexhep Qosja shënon mbylljen e një epoke të artë të mendimit kritik, letërsisë dhe angazhimit intelektual.
Rexhep Qosja nuk ishte thjesht një shkrimtar apo historian, ai ishte ndërgjegjja e kombit. Përmes veprave të tij monumentale, ai guxoi të analizonte me kirurgji precize anatominë e shoqërisë shqiptare, duke kërkuar gjithmonë përtej sipërfaqes. Nga studimet e tij mbi Rilindjen Kombëtare deri te debatet e mëdha politike, ai mbeti gardiani i paluhatshëm i identitetit dhe aspiratave tona.
Vepra e tij është një testament që do të jetojë ndër breza
Romani “Vdekja më vjen prej syve të tillë” mbetet një gur themeli i prozës moderne shqipe, një dëshmi e përndjekjes dhe rezistencës njerëzore.
Me një kulturë enciklopedike, ai i dha përmasa evropiane kritikës sonë, duke i vendosur autorët shqiptarë në altarin e meritës universale.
Volumet e tij mbi historinë e letërsisë shqipe janë busulla e çdo studiuesi që kërkon të njohë rrënjët e shpirtit tonë.
Qosja ishte zëri i Prishtinës, zëri i Tiranës dhe i çdo vatre shqiptare. Ai ishte intelektuali që refuzoi kompromisin me të vërtetën. Në kohët më të vështira për Kosovën dhe për kombin, fjala e tij ishte një shpatë që priste padrejtësinë dhe një dritë që tregonte rrugën drejt lirisë dhe bashkimit.
”Vdekja e një njeriu të madh nuk është ikje, por një shpërndarje në përjetësi.”
Shuhet në moshën 89-vjeçare akademiku i njohur Rexhep Qosja, një nga figurat më të rëndësishme të mendimit intelektual dhe kritikës letrare shqiptare.
I lindur më 25 qershor 1936 në Vuthaj, në Mal të Zi, ai e zhvilloi pjesën më të madhe të veprimtarisë së tij akademike dhe kulturore në Kosovë. Studimet për gjuhë dhe letërsi shqipe i përfundoi në Universitetin e Prishtinës, ku më pas u angazhua si pedagog dhe studiues, duke u shndërruar në një nga emrat më të spikatur të Institutit Albanologjik të Prishtinës.
Qosja dha një kontribut të jashtëzakonshëm në fushën e kritikës letrare, historisë së letërsisë dhe eseistikës, duke analizuar në mënyrë të thelluar zhvillimin e letërsisë shqipe dhe figurat kyçe të saj. Veprat e tij mbi rilindasit, autorët modernë dhe identitetin kulturor shqiptar mbeten referencë e rëndësishme në studimet albanologjike.
Përtej botës akademike, Qosja ishte aktiv edhe në jetën publike dhe politike, sidomos gjatë viteve ’90, duke mbajtur qëndrime të forta mbi çështjen kombëtare, zhvillimet në Kosovë dhe raportet mes shqiptarëve. Ai u dallua si një zë kritik dhe shpesh polemizues në debatet publike.
Gjatë karrierës së tij të gjatë, Rexhep Qosja u nderua me një sërë çmimesh dhe titujsh për kontributin në kulturën dhe shkencën shqiptare, duke mbetur një nga intelektualët më me ndikim në hapësirën shqiptare dhe një figurë me trashëgimi të pasur në mendimin kritik.
Sot, ne përkulemi me nderim para figurës së tij. Rexhep Qosja ikën fizikisht, por na lë pas një pasuri shpirtërore që nuk shuhet. Ai mbetet në çdo faqe libri, në çdo debat për lirinë dhe në çdo përpjekje për të bërë shqiptarinë më të mirë.
I paharruar qoftë kujtimi dhe vepra e tij!