Rritja e çmimit të naftës, si po i përballon pasojat e konfliktit në Iran ekonomia globale

Tronditjet ekonomike nga konflikti i vazhdueshëm në Iran po përhapen në mbarë botën. Ngushtica e Hormuzit, një rrugë kyçe ku kalon një e pesta e naftës botërore, është efektivisht e mbyllur që nga sulmet me raketa të SHBA-ve dhe Izraelit kundër Iranit njëmbëdhjetë ditë më parë.

Si pasojë, çmimet e naftës janë rritur nga rreth 70 dollarë për fuçi në shkurt në një kulm prej 120 dollarësh, aktualisht duke u tregtuar rreth 90 dollarë. Kjo ka çuar në një rritje të çmimeve të benzinës dhe të energjisë në të gjithë botën, veçanërisht në Evropë dhe Azi, të cilat varen më shumë nga importet e Lindjes së Mesme.

Kristalina Georgieva, drejtoreshë e FMN-së, paralajmëroi se një rritje prej 10% e çmimeve të naftës për pjesën më të madhe të vitit mund të rrisë inflacionin global me 0.4% dhe të ulë prodhimin ekonomik botëror deri në 0.2%.

Analistët theksojnë se ekonomitë prodhuese të naftës jashtë rajonit, si Norvegjia, Rusia dhe Kanadaja, mund të përfitojnë nga çmimet më të larta, ndërsa vendet importuese, duke përfshirë pjesën më të madhe të Evropës, Koreja e Jugut, Japonia, India dhe Kina, do ta ndiejnë më shumë tronditjen.

Ngushtica e Hormuzit nuk ndikon vetëm në naftë: deri në 30% të eksporteve botërore të plehrave, duke përfshirë urenë, amoniakun dhe fosfatet, kalojnë aty. Ndërprerja ka rritur kostot për fermerët dhe çmimet e ushqimeve, duke rrezikuar veçanërisht vendet me të ardhura të ulëta.

Për më tepër, bankat qendrore përballen me dilema të vështira: a duhet të rrisin normat e interesit për të frenuar inflacionin, apo t’i ulin ato për të mbështetur ekonominë? Në SHBA, Rezerva Federale është e ndarë midis frikës nga inflacioni dhe nevojës për ndihmë në tregun e punës, ndërsa Banka Qendrore Evropiane mund të rishqyrtojë normat e interesit nëse çmimet e energjisë ndikojnë në paga dhe shërbime.

Ekonomistët paralajmërojnë se ndikimi i Luftës në Iran mund të jetë i ndjeshëm dhe i gjatë, duke rikujtuar tronditjet e viteve 1970 kur embargot për naftën shkaktuan inflacion global. Maurice Obstfeld, ish-ekonomist kryesor i FMN-së, tha se vendet me sektorë bujqësorë të rëndësishëm janë veçanërisht të rrezikuara nga rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve.