Në një zbulim të madh që ndryshon rrënjësisht kuptimin e shkencës se si trupi rregullon yndyrën dhe energjinë, një studim izraelit ka zbuluar se si sistemi nervor e ndjen yndyrën brenda trupit dhe si çaktivizimi i kësaj ndjenje mund t’iu mbrojë nga obeziteti, diabeti dhe sëmundja e mëlçisë yndyrore.
Hulumtuesit në institutin e shkencës ”Weizmann” zbuluan se disa qeliza nervore zbulojnë ndryshime mekanike — si presioni dhe tensioni — brenda indit dhjamor dhe se shtypja e kësaj “ndjenje yndyre” ka efekte të thella në metabolizëm.
Minjtë e projektuar për t’u munguar këtyre neuroneve shqisore ishin në gjendje të qëndronin të dobët dhe metabolikisht të shëndetshëm edhe në një dietë me shumë yndyrë, pavarësisht se hanin të njëjtën sasi dhe ishin më pak fizikisht aktivë sesa minjtë e kontrollit.
Gjetjet u botuan së fundmi në revistën ”Cell Metabolism” dhe janë ndër studimet e fundit të publikuara të institutit ”Weizmann”, që kur kampusi i Rehovotit u shkatërrua nga një raketë balistike iraniane më 19 qershor.
Një ndërtesë që përmbante laboratorin e shkencave të jetës të institutit, duke përfshirë mostra të ADN-së dhe indeve, minj laboratori, kompjuterë, pajisje laboratorike dhe më shumë, u shkatërrua së bashku me një ndërtesë të dytë bosh që do të përmbante laboratorë kimie. Disa ndërtesa të tjera u dëmtuan.
“Ne priremi të mendojmë për shqisat si diçka që na ndihmon të kuptojmë botën e jashtme, por shumë prej tyre monitorojnë atë që po ndodh brenda trupit”, tha Elazar Seltzer, i cili udhëhoqi studimin.
“Është e vështirë të kuptohet se, ashtu si muskujt dhe skeleti, ne gjithashtu e ndiejmë indin dhjamor në trupin tonë dhe ndryshojmë shfrytëzimin e energjisë në përputhje me rrethanat, por kjo është pikërisht ajo që treguam te minjtë”, shtoi ai.
Hulumtimi u përqendrua në lloje të ndryshme të indit dhjamor: dhjami i bardhë, i cili ruan energji dhe shoqërohet me obezitetin dhe sëmundjet metabolike; dhjami kafe, i cili djeg kalori për të gjeneruar nxehtësi; dhe dhjami ngjyrë bezhë, i cili sillet si dhjami kafe kur aktivizohet.
Deri më tani, shkencëtarët e dinin se sistemi nervor mund të stimulonte dhjamin kafe në përgjigje të të ftohtit ose stresit, por ajo që e mbante atë joaktiv në kushte normale mbeti e paqartë.
Fabian Pesini, autori kryesor i studimit nga laboratori i Seltzerit në Departamentin e Gjenetikës Molekulare, zhvilloi një model miu që nuk kishte neuronet që zbulojnë sinjale mekanike në indin dhjamor.
“Ndërsa rritëm minjtë e modifikuar, vumë re se ata fituan më pak dhjamë, edhe pse hëngrën të njëjtin ushqim dhe madje lëvizën më pak se minjtë në grupin e kontrollit”, tha Pesini.
“Ne i testuam ata dhe zbuluam një rënie në përqindjen e yndyrës, nivele të ulëta të sheqerit në gjak dhe ndjeshmëri të lartë ndaj insulinës – indekset e tyre metabolike ishin të tilla që çdo person do të dëshironte”, shtoi ai.
Çelësi i këtij sistemi të brendshëm ndjesor qëndron në një proteinë të quajtur Piezo2, një sensor mekanik i përdorur nga neuronet për të zbuluar presionin dhe shtrirjen.
Kur studiuesit fshinë vetëm Piezo2 në neuronet e ndjeshme ndaj yndyrës së minjve – duke e lënë pjesën tjetër të sistemit nervor të paprekur – minjtë mbetën të dobët dhe metabolikisht elastikë. Ata madje u mbrojtën nga sëmundja e mëlçisë yndyrore dhe rezistenca ndaj insulinës pas muajsh në një dietë me shumë yndyrë.
”Deri më tani, ne e kemi njohur pedalin e gazit të sistemit nervor që është përgjegjës për aktivizimin e yndyrës kafe dhe bezhë”, tha Seltzer.
”Por në fund të ditës, siç e dimë, ne grumbullojmë yndyrë dhe nuk djegim të gjitha rezervat e energjisë që kemi, kështu që ishte e qartë se duhet të ketë edhe një pedal freni që shtyp metabolizmin. Në studimin e ri, ne treguam se pedali i frenit është në të vërtetë qeliza nervore me sensorin Piezo2 që monitorojnë ndryshimet mekanike në yndyrën kafe dhe bezhë”, theksoi ai.
Megjithëse studiuesit ende po hetojnë se çfarë saktësisht po ndiejnë këto qeliza nervore – ndoshta ndryshime në ngurtësinë ose zgjerimin e indit dhjamor – implikimet janë të rëndësishme. Reagimi nervor nga yndyra duket se ndikon shpejt se sa energji djeg trupi, pavarësisht nga hormonet si leptina, të cilat kanë qenë në fokus të shumicës së hulumtimeve të mëparshme mbi obezitetin.
”Më shumë se gjysma (54%) e popullsisë së rritur në vendet e OECD-së është mbipeshë ose obezë dhe nëse i kuptojmë më mirë qelizat që ndiejnë indin dhjamor, mund të përpiqemi t’i ndikojmë ato në një mënyrë që do të ndihmojë në përballimin e obezitetit dhe sëmundshmërisë së lidhur me të”, tha Seltzer.
Duke pasur parasysh se 10 deri në 15 për qind e energjisë ditore përdoret vetëm për të ruajtur temperaturën e trupit, edhe ndryshime të vogla në aktivitetin e indit dhjamor mund të kenë një ndikim të madh në metabolizmin e përgjithshëm.
Synimi i qelizave nervore që ndiejnë yndyrën ose sensorit Piezo2 që ato përdorin mund të çojë në ilaçe të reja që rrisin djegien e yndyrës duke imituar ose bllokuar këto sinjale të brendshme.
Meqenëse çaktivizimi i kësaj rruge që ndiejnë yndyrën parandaloi gjithashtu rezistencën ndaj insulinës dhe mëlçinë yndyrore te minjtë, ndërhyrje të ngjashme mund të përdoren për të trajtuar ose parandaluar diabetin e tipit 2 dhe sëmundjen e mëlçisë yndyrore joalkoolike. ATSH