Shqipëria renditet e 11-ta në botë për çmimin e karburanteve, sipas të dhënave të Global Petrol Prices.
Pas përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme dhe rritjes së tensioneve pas luftës në Iran, tregjet ndërkombëtare të naftës reaguan menjëherë me luhatje të forta, duke shtuar presionin mbi çmimet me pakicë në shumë vende. Në Shqipëri, ky presion u reflektua mbi një treg që edhe më parë karakterizohej nga nivele të larta çmimesh, kryesisht për shkak të barrës fiskale.
Sipas të dhënave më të fundit, benzina në Shqipëri kushton 2.27 dollarë për litër. Ky nivel e vendos vendin pranë ekonomive me të ardhura shumë më të larta për frymë, si Gjermania, Holanda, Danimarka apo Norvegjia. Në të njëjtën kohë, çmimi në Shqipëri rezulton më i lartë edhe se në vende si Italia, Franca, Greqia apo Belgjika. Ky kontrast bëhet edhe më i fortë po të merret parasysh niveli i të ardhurave të familjeve shqiptare, që e bën koston e karburantit relativisht më të rëndë për buxhetin mujor.
Arsyeja kryesore pse karburanti paguhet kaq shtrenjtë në Shqipëri lidhet me nivelin e lartë të taksave. Rreth 60 për qind e çmimit final përbëhet nga taksat dhe tatimet. Nafta taksohet me 37 lekë për litër akcizë, 27 lekë për litër taksë qarkullimi, 3 lekë për litër taksë karboni, ndërsa mbi çmimin final aplikohet edhe TVSH në masën 20 për qind. Kjo do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e çmimit që paguan konsumatori nuk lidhet drejtpërdrejt me koston e produktit në tregjet ndërkombëtare, por me strukturën fiskale të brendshme.
Në krahasim me Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, vetëm pesha e taksave e bën çmimin e karburantit në Shqipëri rreth 40 lekë për litër më të lartë. Por efekti nuk ndalet vetëm te niveli fillestar i taksimit. Kur çmimi i naftës rritet në bursat ndërkombëtare për shkak të luftës, pasigurisë gjeopolitike apo frikës për ndërprerje të furnizimit, rritet automatikisht edhe vlera e TVSH-së që mblidhet mbi çdo litër. Pra, shteti nuk përfiton vetëm nga taksat fikse për litër, por edhe nga rritja e bazës së tatueshme.
Pikërisht këtu lidhet zhvillimi në tregun vendas me luftën dhe tregjet globale. Sa herë që përshkallëzohen konfliktet në rajone kyçe për prodhimin dhe transportin e naftës, tregu reagon jo vetëm ndaj mungesës reale të ofertës, por edhe ndaj pritshmërive për rrezik. Çmimi i naftës mund të rritet edhe thjesht nga pasiguria se furnizimi mund të ndërpritet. Shqipëria, si një ekonomi importuese e karburanteve, e transmeton këtë goditje pothuajse të plotë te konsumatori fundor. Kur kësaj goditjeje i shtohet edhe një regjim i rëndë taksash, efekti në pompë bëhet më i fortë se në shumë vende të tjera.
Nëse një litër naftë shitet me 150 lekë, qeveria përfiton një nivel të caktuar të TVSH-së. Kur çmimi rritet në 180 lekë, rritet edhe TVSH-ja që arkëtohet për të njëjtën sasi. Kjo tregon se në periudha shtrenjtimi, barra për konsumatorin rritet në dy drejtime: nga tregu ndërkombëtar dhe nga mënyra si funksionon taksimi i brendshëm. Për këtë arsye, debati për çmimin e karburanteve në Shqipëri nuk lidhet vetëm me zhvillimet në bursat botërore të naftës, por edhe me politikën fiskale që aplikohet mbi to.
Në fund, çmimi i lartë i karburanteve në Shqipëri është rezultat i ndërthurjes së dy faktorëve. I pari është presioni që vjen nga lufta, tensionet gjeopolitike dhe luhatjet në tregjet globale të energjisë. I dyti është struktura e lartë e taksave në tregun vendas. Pa këtë kombinim, efekti i krizave ndërkombëtare mbi konsumatorin shqiptar do të ishte më i kufizuar. /Pamfleti