Vdekja e Ali Larijanit: Parandjenja e tij për Perëndimin dhe trashëgimia politike

Ali Larijani, një figurë kyçe në establishmentin iranian, gjithmonë ka besuar thellësisht se fuqitë perëndimore synonin shkatërrimin e regjimit revolucionar të Iranit, një kauzë për të cilën ai kishte luftuar edhe në fushën e betejës. Kjo bindje e tij e brendshme, e cila dikur mund të dukej si parandjenjë, tani është vërtetuar në mënyrë fatale. Larijani është bërë figura e fundit e establishmentit iranian që vdes nga dora e Izraelit, i vrarë në një sulm ajror që raportohet të ketë qenë i shënjestruar. Kjo ngjarje tragjike ka sjellë në sipërfaqe thellësinë e dyshimeve të tij ndaj Perëndimit.

Këto dyshime u shfaqën qartë gjatë një interviste të dhënë për The Guardian në qershor 2006, kur Larijani ishte në mes të negociatave të tensionuara dhe të zgjatura me Perëndimin mbi programin bërthamor të Iranit. Në atë kohë, ai shërbente si sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare – e njëjta pozicion që mbante edhe në momentin e vdekjes së tij. Si një ish-komandant i Gardës Revolucionare, Larijani ishte njeriu kyç në një mosmarrëveshje që dukej se kishte arritur nivele ekzistenciale për regjimin që ai shërbente dhe armikun e tij të betuar, Izraelin.

Gjatë intervistës, e cila u zhvillua në zyrën e tij në Teheran me tre gazetarë të The Guardian, Larijani kishte qenë i rezervuar. Megjithatë, kjo ndryshoi kur iu bë pyetja nëse ai i konsideronte shqetësimet perëndimore mbi programin e pasurimit të uraniumit të Iranit si të vërteta. Ai u animua menjëherë, duke u fiksuar me një vështrim të qartë dhe duke thënë: “Zotëri, mendoj se e dini përgjigjen e kësaj pyetjeje. Nëse nuk do të ishte çështja bërthamore, ata do të kishin gjetur diçka tjetër… presioni që po na bëjnë është arsye e mjaftueshme për të qenë dyshues.” Ky ishte një moment zbulues i qartësisë në gjendjen shpirtërore të një burri që përndryshe dukej i padeshifrueshëm, një përshtypje e theksuar nga fakti se Larijani komunikonte përmes një interpretuesi.

Intervista e dhënë gati dy dekada më parë duket profetike edhe në aspekte të tjera. Larijani paralajmëroi atëherë se “çmimi i naftës do të rritej ndjeshëm” në rast të një konflikti dhe diskutoi mundësinë e mbylljes së ngushticës së Hormuzit, një pikë strategjike kyçe për transportin global të naftës. Një tjetër kujtim i qartë nga ajo takim ishte momenti kur gazetari e falënderoi Larijanin në persisht në fund të intervistës. Larijani buzëqeshi ngrohtësisht, megjithëse mbeti e paqartë nëse ishte një shenjë vlerësimi për përpjekjet e gazetarit për të komunikuar në gjuhën e tij amtare apo një shenjë përbuzjeje për pamjaftueshmërinë e atyre përpjekjeve.

Përvoja e parë e gazetarit me Larijanin kishte qenë një vit më parë, kur ai e kishte vëzhguar në një konferencë shtypi gjatë fushatës për zgjedhjet presidenciale të vitit 2005. Në atë kohë, Larijani ishte shfaqur si një figurë relativisht pa ngjyrë, duke lënë pak përshtypje si te gazetari ashtu edhe te elektorati. Zgjedhjet u fituan më pas nga karakteri shumë më i paqëndrueshëm i Mahmoud Ahmadinejadit, i cili shënoi një ndryshim të rëndësishëm në peizazhin politik iranian.

Fakti që dyshimet e tij të thella për motivet perëndimore u vërtetuan para vdekjes së tij, nuk do të ketë qenë një surprizë për Larijanin. Megjithatë, si një besnik i përkushtuar i regjimit, ai mund të ketë shpresuar për një rezultat më të mirë. Si supremo i sigurisë kombëtare nën qeverinë e Ahmadinejadit, Larijani, një figurë pragmatike dhe mendimtare, shpeshherë irritonte retorikën provokuese dhe kërkuese të vëmendjes së presidentit demagog mbi çështjen bërthamore. Ai e shihte këtë retorikë si një pengesë për përpjekjet e tij për të arritur një marrëveshje me Perëndimin, e cila do t’i garantonte Republikës Islamike një masë sigurie dhe stabiliteti.

Ai u përpoq të jepte dorëheqjen disa herë ndërsa Ahmadinejadi rriste tensionet ndërkombëtare me manovrat e tij spektakolare, të cilat përfshinin tallje të përsëritura ndaj Izraelit dhe mohimin demonstrativ të Holokaustit. Më në fund, dorëheqja e tij u pranua në tetor 2007, në atë që u pa në atë kohë si një shenjë se Ayatollah Ali Khamenei, udhëheqësi suprem, kishte anuar nga Ahmadinejadi kundrejt Larijanit. Megjithatë, Larijani – një nga pesë vëllezërit që të gjithë zunë role të rëndësishme në regjim – mbeti fort brenda establishmentit politik iranian.

Më vonë, ai u bë kryetar i Mexhlisit, parlamentit të Iranit, një pozicion që e mbajti në qendër të vëmendjes publike. Ai mbeti fort brenda orbitës së Khameneit, edhe nëse pikëpamjet e tij nuk ishin ato që mbizotëronin gjithmonë. Ndërsa lufta civile përfshiu Sirinë fqinje, Larijani besohet se ka kundërshtuar politikën e Khameneit për të forcuar regjimin e Bashar al-Asadit, aleatit të Iranit, pavarësisht rezervave mbi shtypjen vdekjeprurëse të Asadit ndaj forcave rebele. Kjo tregon një nuancë të pragmatizmit të tij edhe në çështjet rajonale.

Larijani u përpoq dy herë të tjera të kandidonte për presidencën, por kandidatura e tij u refuzua nga Këshilli i Rojës, një organ klerikal vlerësues. Nuk u dha asnjë shpjegim zyrtar, por disa analistë spekuluan se një arsye ishte fakti që vajza e tij jetonte në SHBA, ndërsa dy nga nipërit e tij ishin me bazë në Mbretërinë e Bashkuar dhe Kanada. Aktivistët e opozitës theksuan vendbanimet perëndimore të të afërmve të Larijanit këtë vit, ndërsa shtypja e përgjakshme e regjimit ndaj lëvizjes së fundit protestuese të Iranit – me koston e mijëra jetëve – tregoi se ylli i Larijanit ishte sërish në ngritje. Sipas raporteve nga brenda Iranit, Khamenei e kishte ngarkuar Larijanin me detyrën e shtypjes së protestave, një detyrë që ai e përmbushi me efikasitet të pamëshirshëm. Nëse Larijani do të kishte vazhduar në atë rrugë të pakompromis, do të mbetet çështje spekulimi. Raportet kanë sugjeruar se ai kundërshtoi vendimin e fundit për të zëvendësuar Khamenein si udhëheqës suprem me djalin e tij, Mojtaba – dhe në vend të kësaj do të kishte preferuar një kandidat më të moderuar në një gjest pajtues ndaj iranianëve që vuanin nën rregullat e rrepta të sundimit teokratik dogmatik. Vdekja e tij e ka bërë këtë diskutim të pavlefshëm. Por jo parandjenjën e tij të hershme se Perëndimi po ndiqte ndryshimin e regjimit, një bindje që e shoqëroi gjatë gjithë jetës së tij politike.

Marrë nga The Guardian US