Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Izraeli po afrohen gjithnjë e më shumë, ndërsa Arabia Saudite po forcon bashkëpunimin me Egjiptin, Turqinë dhe Pakistanin. Aleancat e reja flasin për përçarje në Gjirin Persik.
Nga të gjitha pamjet, duket vërtet sikur Emiratet e Bashkuara Arabe kanë zgjedhur një anë si rezultat i luftës së SHBA-së dhe Izraelit me Iranin – një zgjedhje që mund t’i izolojë ato nga pjesa më e madhe e botës arabe.
Në fillim të kësaj jave u raportua se Izraeli dhe Emiratet e Bashkuara Arabe po krijojnë një fond të përbashkët mbrojtjeje, i cili do të parashikonte blerjen e armëve së bashku nga të dy vendet. Raporti, i publikuar fillimisht nga media Middle East Eye, citonte dy zyrtarë amerikanë anonimë dhe nuk është konfirmuar nga asnjëra qeveri.
Fondi thuhet se është rënë dakord gjatë një vizite sekrete që kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu bëri në Emirate, të cilën ai e bëri publike më 13 maj në mbrëmje. Disa orë më vonë, Emiratet mohuan që vizita të kishte ndodhur.
Një ditë më parë, në një ngjarje në Tel Aviv, ambasadori amerikan në Izrael, Mike Huckabee, konfirmoi se Izraeli i kishte dhënë Emirateve sisteme mbrojtjeje ajrore për t’i ndihmuar kundër sulmeve nga Irani.
Ndryshime të mëdha rajonale
Të gjitha këto – së bashku me njoftimin e Emirateve në fund të prillit se po largohen nga organizata e prodhuesve të naftës OPEC, pas 59 vitesh anëtarësimi – kanë nxitur analiza që thonë se Lindja e Mesme po ndryshon në mënyrë rrënjësore.
“Rendi i Gjirit që ka ekzistuar për dekada po zbehet, dhe një tjetër po merr formë,” shkroi Cinzia Bianco, hulumtuese në Këshillin Evropian për Marrëdhënie të Jashtme. “Tronditja gjeopolitike e nxitur nga Emiratet është më shumë se një konflikt i përkohshëm rajonal,” tha Ma Young-sam, ish-ambasador korean në Izrael. “Ajo sinjalizon lindjen e një rendi të ri në Lindjen e Mesme.”
Marcus Schneider përshkroi dy blloqe të reja: një bllok gjashtëkëndor i përbërë nga Emiratet dhe Izraeli, dhe një tjetër në formë diamanti që përfshin Arabinë Saudite, Pakistanin, Turqinë dhe Egjiptin, të njohur si “kuarteti” sunit.
Sipas tij, ajo që i bashkon Izraelin dhe Emiratet është politika e “disruptimit” për të riformësuar rajonin. Netanyahu ka deklaruar shpesh se Izraeli “po ndryshon fytyrën e Lindjes së Mesme”. Po ashtu, Emiratet synojnë të krijojnë rrjete të reja ndikimi gjeopolitik dhe ekonomik me qendër në Abu Dhabi. Megjithatë, ka edhe arsye praktike për këtë partneritet: Izraeli ofron për Emiratet burime, rrjete, kapacitete mbrojtjeje, teknologji dhe ndikim diplomatik.
Një qasje tjetër nga “diamanti” sunit
Ndërkohë, kuarteti sunit ndjek një qasje ndryshe. Arabia Saudite, dikur e angazhuar në ndërhyrje, tani kërkon stabilitet për qëllimet ekonomike. “Kjo është një qasje më transaksionale,” tha Schneider. “Ata kanë interesa të përbashkëta për të menaxhuar marrëdhëniet me Iranin dhe për të kontrolluar veprimet e Izraelit.”
Në një artikull opinioni, princi Turki al-Faisal paralajmëroi se një luftë me Iranin do të kishte shkatërruar rajonin dhe do t’i kishte dhënë Izraelit dominim të plotë.
Zgjedhja e anëve?
Edhe para zhvillimeve të fundit, kishte përçarje midis Emirateve dhe Arabisë Saudite, për shembull lidhur me Jemenin. Kur filloi lufta me Iranin, vendet e Gjirit u përpoqën të ruanin unitetin. Por tani ndarjet janë rikthyer. “Arabia Saudite dhe Emiratet po lëvizin në drejtime të kundërta,” tha Schneider. Megjithatë, analistët thonë se ideja e “zgjedhjes së një pale” nuk është plotësisht e saktë. Këto nuk janë aleanca fikse si gjatë Luftës së Ftohtë.
“Jemi në një epokë të asaj që quhet ‘promiskuitet gjeopolitik’,” shpjegoi Schneider. “Këto nuk janë aleanca rigide.” Profesori Ibrahim Öztürk shtoi: këto vende po përpiqen të orientohen në një mjedis shumë të paqëndrueshëm, jo domosdoshmërisht të zgjedhin anë.
A mund të dominojë njëra palë?
Në afat të shkurtër, boshti Izrael–SHBA mund të duket dominues. Por këto janë aleanca të përkohshme. Koalicioni sunit, sipas analistëve, është i vështirë të mbahet për shkak të dallimeve politike, fetare dhe ekonomike. Edhe aleanca Emiratet–Izrael ka dobësi. Ajo është e fortë financiarisht dhe teknologjikisht, por përbëhet nga dy shtete të vogla përballë fuqive më të mëdha si Turqia, Pakistani dhe Arabia Saudite. /DW