Islanda do të mbajë një referendum mbi rifillimin e bisedimeve të anëtarësimit në Bashkimin Evropian (BE) më herët se sa ishte planifikuar fillimisht, sipas Ministrisë së Jashtme të Reykjavik-ut. Vendimi për të mbajtur votimin më 29 gusht u miratua nga Kabineti të premten. Propozimi, i paraqitur nga qeveria e koalicionit të qendrës së majtë të Kryeministres Kristrun Frostadottir, duhet të miratohet nga parlamenti i Islandës, Althingi, përpara se votimi të mund të zhvillohet. Qeveria ka deklaruar se do ta paraqesë propozimin në parlament në fillim të javës së ardhshme.
Nëse islandezët mbështesin rifillimin e bisedimeve dhe nëse këto çojnë në një ftesë për t’u bashkuar me bllokun, atëherë do të mbahej një referendum i dytë dhe përfundimtar mbi anëtarësimin. Megjithatë, nëse votimi i gushtit dështon, çështja do të hiqet përfundimisht nga rendi i ditës, sipas qeverisë. Transmetuesi publik islandez RUV citoi një sondazh të ri të Gallup-it që tregon se 57% e popullsisë mbështet rifillimin e bisedimeve të anëtarësimit në BE, ndërsa 30% mbeten kundër. Këto shifra tregojnë një ndryshim të ndjeshëm në opinionin publik krahasuar me vitet e mëparshme.
Sondazhet e opinionit tregojnë se islandezët janë gjithnjë e më të shqetësuar për rritjen e kostove të jetesës, si dhe janë të shqetësuar nga paqëndrueshmëria gjeopolitike e Arktikut, ndërsa pushtimi rus i Ukrainës vazhdon dhe SHBA ka kërcënuar aneksimin e Groenlandës fqinje. Kryeministrja Kristrun Frostadottir theksoi se pozicioni negociator i Islandës ndaj Brukselit është i mirë, duke vënë në dukje se Reykjavik do të ishte një partner i fortë dhe i besueshëm brenda BE-së. Ajo shtoi se anëtarësimi do të forconte stabilitetin rajonal dhe do të ofronte mundësi të reja ekonomike për vendin.
Megjithëse Islanda ka pasur lidhje shumë të ngushta me Evropën për dekada, opozita e fortë ndaj anëtarësimit mbetet, për shembull mes fermerëve dhe atyre që frikësohen nga një ndikim negativ në industrinë e peshkimit të Islandës nëse Brukseli detyron peshkatarët të ndajnë ujërat e pasura të Atlantikut të Veriut të kombit me anije nga vende të tjera të BE-së. Islanda, një vend me rreth 400,000 banorë, bashkëpunon me Brukselin në Zonën Ekonomike Evropiane (EEA) dhe është anëtare e zonës së udhëtimit pa viza Schengen. Ajo është gjithashtu anëtarja më e vogël e NATO-s, duke u mbështetur te aleanca ushtarake për sigurinë e saj.
Procesi i anëtarësimit në BE është një proces që zgjat me vite, i drejtuar nga Komisioni Evropian. Gjatë gjithë këtij procesi, aplikantët vlerësohen sipas 35 grupeve kriteresh – nga transparenca dhe sistemet financiare, te peshkimi, infrastruktura e transportit, rregulloret bujqësore dhe liria e fjalës e fesë. Të gjitha 27 shtetet anëtare aktuale të BE-së duhet të bien dakord unanimisht për të pranuar një aplikant. Anëtarësimi në BE do t’i jepte Reykjavik-ut një fjalë të drejtpërdrejtë në vendimet e marra në institucionet e BE-së si Komisioni Evropian, Këshilli i Ministrave dhe Parlamenti Evropian, duke rritur ndikimin e saj në politikën kontinentale.
Islanda filloi rrugën e saj fillestare drejt anëtarësimit në BE në vitin 2009, pasi ekonomia e kombit, e bazuar në bankat e investimeve dhe e njohur për pavarësinë e saj të fortë, u shkatërrua nga kriza financiare e vitit 2008. Katër vjet më vonë, qeveria e atëhershme euroskeptike e Islandës vendosi të tërhiqte ofertën e anëtarësimit. Kur qeveria e qendrës së majtë e Frostadottir u zgjodh në vitin 2024, ajo premtoi një referendum deri në vitin 2027. Megjithatë, kërcënimet e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për aneksimin e Groenlandës nga Danimarka – si dhe ndoshta paaftësia e tij për të dalluar dy kombet nordike fqinje, siç u pa dhe u dëgjua së fundmi në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër, kur ai foli për Islandën ndërsa në fakt kishte parasysh Groenlandën – kanë nxitur një ndjenjë më të madhe urgjence në këtë çështje. Në një postim në X të premten, Komisionerja e Zgjerimit të BE-së, Marta Kos, iu referua situatës, duke vërejtur se islandezët kanë “një vendim të rëndësishëm” për të marrë. Kos theksoi se “konteksti gjeopolitik është thelbësisht i ndryshëm sot nga kur Islanda aplikoi për herë të parë për anëtarësim,” duke shtuar se “në një botë me sfera ndikimi konkurruese, anëtarësimi në BE ofron një spirancë në një bllok të bazuar në vlera, prosperitet dhe siguri.”
Marrë nga Deutsche Welle