Lideri i ri suprem i Iranit: Një zgjedhje që rrezikon paqen

Mojtaba Khamenei është konfirmuar si lideri i ri suprem i Iranit, vetëm i treti në historinë e tij. 56-vjeçari pason babanë e tij, Ayatollah Ali Khamenei, i cili u vra në kompleksin e tij në Teheran në ditën e parë të luftës. Ali Khamenei shërbeu si lider suprem për më shumë se 37 vjet para vdekjes së tij. Mojtaba nuk ishte i pranishëm në momentin e sulmit, duke i shpëtuar kështu jetës, por nëna, gruaja dhe vajza e tij u vranë. Kjo ngjarje tragjike shënon një kapitull të ri dhe të pasigurt për Republikën Islamike, duke sjellë në krye një figurë relativisht të panjohur për publikun e gjerë, por me lidhje të thella brenda strukturave të pushtetit.

Lideri suprem zgjidhet nga Asambleja e Ekspertëve, një organ prej 88 dijetarësh islamikë të përzgjedhur për besnikërinë e tyre ndaj regjimit. Një ndërtesë ku mblidhet kjo asamble u rrafshua nga një sulm ajror, por besohet se asnjë prej anëtarëve nuk ishte i pranishëm në atë kohë. Pak dihet për Mojtaba Khamenein. Ai është djali i dytë më i madh i Ayatollah Ali Khamenei dhe ka mbajtur një profil të ulët ndër vite, duke folur rrallë në publik ose duke drejtuar lutjet e së premtes. 56-vjeçari është një konservator i linjës së ashpër, i cili shërbeu në batalionin Habib të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) gjatë Luftës Iran-Irak në vitet 1980 dhe është lidhur me shtypjen e dhunshme të protestave në vendin e tij. Koha e tij në IRGC e ndihmoi atë të ndërtonte lidhje me ndikim me burra që tani mbajnë pozicione të larta në vend.

Zgjedhja e tij ka ngjallur shqetësime ndërkombëtare. Presidenti amerikan Donald Trump e përshkroi liderin e ri si një “peshë të lehtë” dhe deklaroi: “Djali i Khameneit është i papranueshëm për mua. Ne duam dikë që do të sjellë harmoni dhe paqe në Iran.” Tara Kangarlou, autore e librit “Zemra e Iranit”, i tha Sky News se Mojtaba Khamenei “mban shumë pushtet në aparatin e IRGC-së; ai ka duart e tij në pothuajse çdo infrastrukturë që mund të imagjinoni në Iran: pra shumë para, pushtet dhe ndikim.” Khamenei është nën sanksionet e SHBA-së, por thuhet se ka grumbulluar një perandori të vlefshme pronash në mbarë botën, përfshirë Londrën. Kjo tregon për një figurë me ndikim të madh financiar dhe politik, pavarësisht profilin e tij publik të ulët.

Ndryshe nga babai i tij, i cili ishte një intelektual i njohur, një student i poezisë persiane dhe një orator i fortë me një ndjekje brenda Iranit para se të bëhej lider suprem, Mojtaba Khamenei nuk ka një reputacion të fortë në vend. Pozicioni i liderit suprem nuk është vetëm autoriteti përfundimtar në Iran, ai (dhe është gjithmonë një burrë) është gjithashtu kujdestari i Republikës Islamike. Edhe pse Khamenei studioi në qytetin e shenjtë të Qom, ai ka qenë gjithmonë vetëm një klerik i rangut të mesëm, jo një ayatollah i lartë. Kjo mungesë e një baze të fortë fetare dhe intelektuale e bën atë një zgjedhje të pazakontë për një pozicion kaq të lartë, duke ngritur pyetje mbi legjitimitetin dhe autoritetin e tij në sytë e popullit dhe klerit.

Duke trashëguar rolin, Asambleja e Ekspertëve ka krijuar në fakt një dinasti – jo ndryshe nga një monarki. Por iranianët nuk i pëlqejnë dinastitë: ata përmbysën dinastinë Qajar në 1925 dhe monarkinë Pahlavi në 1979. Edhe pse Khamenei ka ndikim në qarqet e brendshme të politikës iraniane, ai nuk ka mbajtur kurrë një post publik apo nuk është zgjedhur në ndonjë rol qeveritar. Në vitin 1989, kur babai i tij u bë lider suprem, ai punoi në zyrat e tij dhe u bë “portieri kryesor” dhe “fuqia pas rrobave”, sipas kabllogrameve diplomatike amerikane të publikuara nga WikiLeaks. Ai është i afërt me IRGC-në, dhe kjo është e rëndësishme sepse ata do të kenë qenë instrumentalë në emërimin e tij, dhe sugjeron se linjat e ashpra ruajnë njëfarë pushteti, gjë që nuk premton mirë për negociatat për t’i dhënë fund luftës.

Marrë nga Sky News