Përshkallëzim në Detin e Kuq: Houthi-t godasin cisternat saudite, SHBA intensifikon sulmet ndaj Iranit

Lëvizja Houthi e Jemenit, e mbështetur nga Irani, ka deklaruar se forcat e saj sulmuan dy cisterna nafte saudite në Detin e Kuq, të cilat kishin “shkelur” bllokadën e saj ndaj porteve saudite. Ky zhvillim vjen ndërsa Shtetet e Bashkuara kryen natën e 12-të radhazi të sulmeve ajrore kundër Iranit. Agjencia zyrtare e lajmeve saudite konfirmoi se një cisternë u godit të mërkurën mbrëma, duke shkaktuar një zjarr. Këto incidente shënojnë një përshkallëzim të ri të tensioneve në rajon, me implikime të thella për sigurinë detare dhe tregtinë globale të energjisë.

Presidenti amerikan Donald Trump paralajmëroi Houthis të enjten se nëse do të përsërisnin sulmet, SHBA do t’u shkaktonte “ndëshkim të madh ushtarak” si atyre, ashtu edhe Iranit. Zëdhënësi ushtarak Houthi, Yahya Sarea, tha se grupi kishte shënjestruar cisternat me flamur saudit “Encelia” dhe “Layla” me raketa dhe dronë. Sarea shtoi se Houthis do të “vazhdonin operacionet e tyre detare kundër armikut saudit” dhe do të “këmbëngulnin në zbatimin e ekuacionit ‘rrethim për rrethim'”. Agjencia Saudite e Shtypit konfirmoi herët të enjten se “Encelia” ishte “shënjestruar ndërsa lundronte në Detin e Kuq, duke rezultuar në një zjarr në harkun e anijes”. Duke cituar një burim zyrtar të paidentifikuar në Autoritetin e Përgjithshëm të Transportit Saudit, ajo e përshkroi sulmin si një shkelje të ligjeve dhe konventave ndërkombëtare. Të gjithë anëtarët e ekuipazhit të “Encelia” ishin të sigurt. Çmimet e naftës u rritën ndjeshëm pas zhvillimeve të fundit në rajon, me koston e një fuçie nafte Brent që arriti 100 dollarë – niveli më i lartë që nga fundi i majit.

Media shtetërore iraniane raportoi se dy persona u vranë në sulmet amerikane të mërkurën mbrëma, ndërsa Jordania dhe Kuvajti interceptuan raketa dhe dronë të lëshuar nga Irani. Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) paralajmëroi Mbretërinë e Bashkuar se çdo bazë e përdorur për ta sulmuar atë ishte një “objektiv legjitim”, pas raporteve se bombarduesit amerikanë B-1 me rreze të gjatë veprimi, të fluturuar nga një bazë ajrore britanike, ishin përdorur në sulmet e natës. Nuk ka pasur asnjë koment nga Londra. Komanda Qendrore e Ushtrisë Amerikane (Centcom) tha se kishte nisur një valë tjetër sulmesh ndaj Iranit me drejtimin e Trump, për të degraduar më tej “aftësinë e vendit për të sulmuar marinarët civilë dhe anijet tregtare” në Ngushticën e Hormuzit. Sulmet shënjestruan “objektiva ushtarake iraniane, duke përfshirë aftësitë detare, objektet e ruajtjes së raketave dhe dronëve, vendet e vëzhgimit bregdetar dhe asetet e mbrojtjes ajrore”.

IRGC gjithashtu tha se një cisternë mori flakë pas një shpërthimi në një rrugë të minuar në Ngushticën e Hormuzit, një ujëratë jetike në Gjirin Persik që është efektivisht e mbyllur. Ushtria iraniane deklaroi se Ngushtica e Hormuzit ishte “plotësisht e mbyllur” dhe se tre cisterna kishin tentuar të kalonin ujëratën duke përdorur atë që e përshkroi si një rrugë të minuar dhe të pasigurt. Njëra nga cisternat mori flakë pas një shpërthimi dhe dy të tjerat u kthyen pas. Kjo vjen pasi Trump kishte premtuar në një postim tjetër në mediat sociale se “çdo herë që Republika Islamike e Iranit qëllon një anije në Ngushticën e Hormuzit… Shtetet e Bashkuara do të bombardojnë dhe shkatërrojnë një urë ose central elektrik”.

Bllokada dhe sulmet ndaj cisternave kanë potencialin të zgjerojnë luftën midis SHBA-së, Izraelit dhe Iranit, si dhe të prishin më tej furnizimet globale të energjisë dhe tregtinë detare. Me Ngushticën e Hormuzit të mbyllur efektivisht për shkak të sulmeve iraniane, Arabia Saudite ka përdorur tubacionin e saj të naftës lindje-perëndim për të rritur eksportet përmes Detit të Kuq në muajt e fundit. Që nga fillimi i luftës në Gaza në tetor 2023, Houthis filluan të sulmonin anijet tregtare në Detin e Kuq dhe Gjirin e Adenit me raketa, dronë dhe anije të vogla, duke thënë se po vepronin në mbështetje të palestinezëve. Katër anije u fundosën, nëntë anëtarë të ekuipazhit u vranë, dhe trafiku tregtar përmes Ngushticës Bab al-Mandab arriti një nivel rekord të ulët, pasi kompanitë e transportit ndaluan përdorimin e Kanalit të Suezit dhe ridrejtuan anijet e tyre rreth Afrikës jugore. Edhe pse Houthis ndërprenë sulmet e tyre në përgjigje të armëpushimit në Gaza tetorin e kaluar, numri i anijeve që kalojnë nëpër ngushticë ende nuk është kthyer në nivelet e mëparshme.

Të dhënat nga MarineTraffic tregojnë se “Encelia” u nis nga porti saudit i Yanbu të hënën dhe lundroi në jug, duke u ndalur shkurtimisht pranë portit të Xhedës përpara se të vazhdonte drejt Ngushticës Bab al-Mandab, ujëratës së ngushtë në brigjet jugperëndimore të Jemenit që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit. Pak pas orës 19:11 GMT të mërkurën, cisterna filloi të ngadalësohej dhe të lundronte drejt lindjes. Në orën 20:11, anija raportoi se ishte “Jashtë Komandës” përpara se të ndalonte plotësisht pak para orës 22:30 pranë Ishujve Farasan, rreth 80 km në jugperëndim të al-Shuqaiq. Deri më tani nuk ka pasur konfirmim për një sulm ndaj cisternës tjetër me flamur saudit, “Layla”. Një numër cisternash të tjera nafte në Detin e Kuq dhe Gjirin e Adenit kanë ndryshuar kursin që kur Houthis njoftuan një “embargo detare ndaj Arabisë Saudite” të hënën. Sarea pretendoi se Houthis kishin “detyruar rreth 10 anije të tërhiqeshin dhe të ktheheshin”. Trump shkroi në një postim në Truth Social se Houthis kishin “vepruar me shumë përgjegjësi” që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael me Iranin, por shtoi: “Fatkeqësisht, tani ata po fillojnë përsëri, duke qëlluar dy anije saudite mbrëmë.” Ai theksoi se nëse kjo përsëritet, SHBA do ta mbajë Iranin përgjegjës, pasi Houthis janë një “zëvendësues dhe/ose proksi i Iranit”, dhe “ndëshkim i madh ushtarak do t’i shkaktohet Iranit dhe, natyrisht, vetë Houthis”. Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio tha më herët se Houthis “me sa duket janë mashtruar në këtë” nga Irani, duke shtuar: “Shpresoj se do të de-përshkallëzohen.” Ndërmjetësi Oman tha se po punonte për të rifilluar bisedimet midis Houthis dhe Arabisë Saudite.

Marrë nga BBC News