Trump mund të publikojë marrëveshjen SHBA-Iran para të premtes, thotë Vance

Presidenti amerikan Donald Trump mund të vendosë të publikojë një marrëveshje paraprake për t’i dhënë fund luftës me Iranin para të premtes, sipas Zëvendëspresidentit amerikan JD Vance. Kjo vjen pasi vetë Trump deklaroi se marrëveshja ishte nënshkruar tashmë. Vance e përshkroi memorandumin e mirëkuptimit (MOU) midis SHBA-së dhe Iranit si një dokument “rreth një faqe e gjysmë” dhe “shumë i përgjithshëm”, duke theksuar se shumë detaje do të zgjidheshin gjatë negociatave të ardhshme. Ai shpjegoi se MOU-ja vendos një kornizë ku iranianët përfitojnë nga marrëveshja duke përmbushur detyrimet e tyre.

Zyrtarë të lartë amerikanë kanë filluar gjithashtu të japin disa detaje rreth marrëveshjes, duke informuar se Ngushtica e Hormuzit do të rihapet të premten, e njëjta ditë kur marrëveshja do të nënshkruhet zyrtarisht në Gjenevë. Kjo zhvillim ndodh ndërsa Trump merr pjesë në samitin e G7-ës në Francë, ku të martën do të mbahet një sesion i posaçëm për Iranin, me pjesëmarrjen e liderëve të Egjiptit, Katarit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Të hënën, gjatë bisedimeve me Presidentin francez Emmanuel Macron, Trump tha: “Jam shumë i lumtur të them se është nënshkruar, marrëveshja është nënshkruar e gjitha,” duke iu referuar marrëveshjes paraprake. Zyrtarët amerikanë theksuan se ajo ishte nënshkruar elektronikisht nga Trump, Vance dhe Kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf.

Bisedimet teknike mbi programin bërthamor të Iranit pritet të fillojnë këtë javë, sipas zyrtarëve, ndërsa çdo lehtësim sanksionesh ose zhbllokim i aseteve do të varet nga përmbushja e angazhimeve të Iranit sipas marrëveshjes. Vance theksoi se në “paragrafin e parë” të dokumentit theksohet se Irani do të angazhohet për “paqe dhe stabilitet rajonal”, gjë që, shtoi ai, përfshin ndalimin e financimit të “organizatave terroriste”. “Më e rëndësishmja, ata do të kenë një angazhim të verifikueshëm për të mos ndërtuar një armë bërthamore,” tha Vance.

Aleatët e G7-ës do të jenë të etur të diskutojnë Iranin me Trumpin, me Mbretërinë e Bashkuar dhe Francën që kanë udhëhequr planet për një mision mbrojtës për të ruajtur anijet në Ngushticën e Hormuzit. Trump tha se nuk besonte se SHBA-ja do të “kishte nevojë për shumë ndihmë” në sigurimin e kalimit të lirë të transportit detar, por shtoi se nuk mendonte se ishte “një ide e keqe të kishte një ose dy anije” nga vende të tjera të vendosura në këtë ujërat strategjike. Marrëveshja do të zgjasë një armëpushim për 60 ditë të tjera, gjatë të cilave palët do të negociojnë detajet e një marrëveshjeje përfundimtare. Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, kombi i të cilit kishte ndërmjetësuar, njoftoi përparimin të dielën, duke thënë se ai përfshinte “ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë në Liban”.

Zyrtarët amerikanë sqaruan se ndërsa Libani mbulohej nga korniza e armëpushimit, tërheqja e forcave izraelite nga territori libanez nuk ishte kusht i marrëveshjes. Izraeli do të ruante të drejtën për vetëmbrojtje, shtuan ata. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu deklaroi të hënën në mbrëmje se forcat izraelite do të qëndronin në zonat e sigurisë në Liban, Siri dhe Gaza “për aq kohë sa të jetë e nevojshme”, dhe do të ruanin lirinë për të vepruar kundër sulmeve. Ai gjithashtu tha në një konferencë shtypi se Iranit nuk do t’i lejohej të merrte armë bërthamore, me ose pa marrëveshje. Netanyahu foli pasi mediat libaneze raportuan një sulm vdekjeprurës izraelit ndaj një makine në jug, i pari që nga njoftimi i marrëveshjes së paqes. Hezbollahu tha se kishte qëlluar me raketa dhe dronë ndaj forcave izraelite në kthim.

Trump të dielën tha se kishte urdhëruar heqjen e menjëhershme të bllokadës detare amerikane të porteve iraniane dhe shtoi se Ngushtica e Hormuzit do të hapej kur të nënshkruhej marrëveshja fillestare. Ai pretendoi në mediat sociale se “anijet po fillojnë të lëvizin, shumë prej tyre të ngarkuara me naftë, nga Ngushtica e Hormuzit”. Zëvendësministri i Jashtëm i Iranit, Kazem Gharibabadi, konfirmoi fundin e operacioneve ushtarake në një telefonatë në televizionin shtetëror iranian, i cili e portretizoi marrëveshjen kornizë si një fitore për Iranin. Gharibabadi tha se ndërmjetësit nga Katari zhvilluan “pothuajse 14 deri në 15 orë bisedime të gjata” në Teheran për të arritur marrëveshjen fillestare. Komanda e lartë ushtarake e Iranit, Shtabi Qendror Khatam al-Anbiya, tha se iranianët, së bashku me forcat e armatosura të vendit dhe përfaqësuesit e aleatët e Teheranit në rajon, i kishin treguar SHBA-së dhe Izraelit se ata “nuk kishin zgjidhje tjetër veçse të pranonin humbjen dhe të dorëzoheshin”.

Megjithatë, Ministria e Jashtme e Iranit tha se Teherani ende mbante “mosbesim të thellë” ndaj SHBA-së dhe se marrëveshja ishte “thjesht një hap drejt reduktimit të tensioneve”. Presidenti libanez Joseph Aoun mirëpriti njoftimin, duke thënë në një deklaratë se ai priste që këto mirëkuptime të përktheheshin në “hapa praktikë që do t’i jepnin fund përfundimtar ciklit të dhunës”. Pikat kyçe të mosmarrëveshjes në të kaluarën kanë përfshirë pasurimin bërthamor të Iranit dhe këmbënguljen perëndimore që vendi të mos posedojë një armë bërthamore, si dhe dëshirën e Iranit për lehtësim gjithëpërfshirës të sanksioneve dhe akses në dhjetëra miliarda dollarë të ardhura nga nafta të ngrira.

Marrë nga BBC News