Marrëveshja e Italisë për të dërguar emigrantë në Shqipëri ndërsa kërkesat e tyre për azil përpunohen është në parim në përputhje me rregullat e BE-së, tha të enjten një këshilltar i gjykatës së lartë të unionit, duke ofruar një zgjidhje për një politikë të sfiduar vazhdimisht në gjykata. Mendimi ligjor, i cili nuk është detyrues, është një fitore për qeverinë e Giorgia Melonit, planet e së cilës për të përpunuar dhe deportuar azilkërkuesit përmes qendrave jashtë vendit janë përfshirë në sfida ligjore.
Qendra e Italisë në Gjadër thuhet se mbajti 90 persona në shkurt, numri më i lartë që kur Roma hapi qendrën, por shumë më poshtë se 3,000 aplikime në muaj që Meloni tha se qeveria donte të përpunoheshin në Shqipëri. Kryeministrja Giorgia Meloni e përshëndeti deklaratën si një vërtetim të një programi që ajo e kishte paraqitur si një gur themeli të qasjes së saj të ashpër ndaj imigracionit.
Në një reagim në X, Meloni tha se mendimi konfirmoi “vlefshmërinë” e qasjes së qeverisë së saj dhe kritikoi “interpretimet ligjore të detyruara dhe të pabazuara”, të cilat ajo tha se kishin çuar në “dy vite të humbura”. Disa vende të tjera evropiane e kanë konsideruar atë si një model të mundshëm dhe e kanë parë progresin e tij përmes sistemit ligjor. Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian pritet të vendosë nëse skema – e para e këtij lloji midis një shteti anëtar të BE-së dhe një vendi jashtë BE-së – është në përputhje me ligjin e BE-së.
Këshilltari i gjykatës, Avokati i Përgjithshëm Nicholas Emiliou, tha të enjten se marrëveshja përmbushte rregullat e BE-së mbi procedurat e kthimit dhe azilit në parim, për sa kohë që të drejtat e emigrantëve mbrohen plotësisht. Mendimet e zyrës së tij nuk janë detyruese, por gjyqtarët e gjykatave të BE-së zakonisht i ndjekin ato në vendimet e tyre për çështjet. Italia nënshkroi marrëveshjen me Shqipërinë në vitin 2023. Por skema ngeci menjëherë pas nisjes kur gjykatat italiane urdhëruan që migrantët e transferuar në Shqipëri të ktheheshin në Itali, duke përmendur shqetësime mbi pajtueshmërinë me ligjin e BE-së. Gjykata e Apelit e Romës hodhi poshtë urdhrat e rinj të ndalimit në dy raste në vitin 2025, duke bërë që autoritetet italiane të apelonin në gjykatën më të lartë të apelit të Italisë, e cila i referoi çështjet ligjore Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Evropian.
Emiliou tha se gjykata e lartë “duhet, në parim, ta konsiderojë protokollin dhe legjislacionin italian përkatës si të pajtueshëm me ligjin e BE-së, me kusht që të drejtat dhe garancitë individuale të migrantëve sipas sistemit evropian të azilit të ruhen plotësisht”. Meloni tha në nëntor se qendrat e migrantëve shqiptarë do të bëheshin funksionale nga mesi i vitit 2026, kur rregullat e reja të BE-së për migracionin dhe azilin pritet të hyjnë në fuqi.