Mbyllja e hapësirës ajrore mbi gjysmën jugore të Azerbajxhanit po ushtron presion shtesë mbi linjat ajrore, të cilat tashmë po përballen me ndërprerje të shkaktuara nga konflikti në Gjirin Persik. Trafiku ajror ishte ndërprerë rëndë në një rajon që në kohë normale shërben si një qendër e rëndësishme për industrinë globale të aviacionit. Megjithatë, një sulm me dron në këtë vend të vogël të Azisë Qendrore ka detyruar shumë fluturime të ngjeshen në një korridor të ngushtë përmes veriut të vendit.
Eksperti i aviacionit, John Strickland, theksoi se tani ekziston një “gamë shumë e ngushtë opsionesh për linjat ajrore” që përpiqen të lundrojnë në situatën aktuale. Linjat ajrore perëndimore janë detyruar të shmangin hapësirën ajrore ruse, përfshirë Siberinë, që nga pushtimi i Ukrainës në vitin 2022. Tani, të gjitha fluturimet po shmangin gjithashtu hapësirën ajrore të Iranit dhe Irakut, duke kërkuar rrugë alternative drejt veriut ose jugut. Kjo situatë ka krijuar një sfidë të madhe operacionale dhe logjistike për transportuesit ajrorë globalë.
Të dhënat e hartave të Flightradar24 tregojnë një bllokim në kohë reale në një shirit rreth 100 km të gjerë përmes veriut të Azerbajxhanit, një vend me përafërsisht madhësinë e Portugalisë. Ky bllokim është një dëshmi vizuale e presionit të shtuar mbi korridoret e mbetura të fluturimit. Linjat ajrore të Gjirit kanë filluar të operojnë më shumë fluturime nga Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Omani, duke ndihmuar në evakuimin e udhëtarëve të bllokuar. Megjithatë, nuk ka fluturime nga Katari dhe kapaciteti mbetet shumë nën nivelet normale, sipas Opsgroup, e cila ofron informacion mbi rrezikun për industrinë.
David Mumford, specialist i operacioneve ndërkombëtare në Opsgroup, shpjegoi se “korridori qendror përmes Iranit, Irakut dhe Gjirit është efektivisht i mbyllur, kështu që shumica e trafikut po shkon ose në veri përmes Kaukazit dhe Afganistanit, ose në jug përmes Egjiptit/Arabisë Saudite/Omanit.” Të dyja këto rrugë janë më të gjata dhe më të ngarkuara se zakonisht, duke rezultuar në kohë më të gjata fluturimi dhe konsum më të lartë karburanti. Trafiku ajror u reduktua ndjeshëm pasi sulmet filluan të shtunën, pasi linjat ajrore u detyruan të përdorin korridore më të kufizuara.
Konsulenti i aviacionit, Strickland, paralajmëroi se pasagjerët mund të përjetojnë zgjatje të kohës së fluturimit për shkak të rrugëve më të gjata. Ai shtoi se “fluturimet që tashmë bënin rrugë rrethore kanë edhe më pak zgjedhje.” Disa linja ajrore kishin filluar të përshtatnin rrugët në javët e fundit ndërsa tensionet u rritën në Gjirin Persik. Këtë javë, edhe më shumë fluturime u detyruan të kalonin në rrugë më në jug për të shmangur zonën e konfliktit, duke theksuar dinamikën e shpejtë të ndryshimeve.
Gjithashtu, pritet të ketë bllokime në orët e pikut të ditës, për shembull, nga perëndimi në lindje pasdite dhe në mbrëmje kur zakonisht janë planifikuar fluturimet Evropë-Azi, dhe nga lindja në perëndim herët në mëngjes kur fluturimet priren të vijnë nga Azia në Evropë. Kjo paraqet “një tjetër ndërlikim të madh për planifikimin e linjave ajrore” përveç faktorëve të zakonshëm, si kushtet meteorologjike, dhe pasojat që një fluturim i vonuar mund të ketë për avionin dhe ekuipazhin në fluturimin e tyre të radhës.
Shumica e linjave ajrore aktualisht nuk po detyrohen të shtojnë ndalesa shtesë për të akomoduar rrugët më të gjata, por Qantas ka shtuar një ndalesë për furnizim me karburant në Singapor në fluturimin e saj pa ndalesë nga Perth në Londër. Shumica e fluturimeve për në Indi do të zgjasin më shumë dhe do të kalojnë nëpër rrugë në jug të Gjirit. Kjo tregon se ndërsa disa linja ajrore mund të menaxhojnë me rrugë më të gjata, të tjerat po detyrohen të bëjnë kompromise operacionale.
Në afat të shkurtër, vëmendje e veçantë do t’i kushtohet çdo incidenti të mëtejshëm në Azerbajxhan, tha David Kaminski, redaktor i transportit ajror në shërbimin e lajmeve Flight Global. Azerbajxhani, një ish-republikë sovjetike e pasur me naftë, është një vend i vogël por strategjikisht i rëndësishëm, që kufizohet me Rusinë, Iranin, Armeninë dhe Gjeorgjinë. Nëse vendi do të tërhiqej në konflikt, kjo mund t’i linte linjat ajrore përballë “një muri të madh ajror ekuivalent me një mur tullash nga Arabia Saudite në Rusinë veriore,” tha Kaminski. “Ndërprerja do të ishte e jashtëzakonshme.”
Nëse konflikti zgjidhet në afat të shkurtër, linjat ajrore të Gjirit do të synonin të rindërtonin biznesin e tyre sipas modelit aktual. Megjithatë, nëse ai do të vazhdonte, mund të çonte në një ristrukturim më të përhershëm. Modeli aktual i biznesit të linjave ajrore të Gjirit, i cili ka transformuar qytetet në rajon në destinacione turistike, mund të mos mbijetojë një konflikt të zgjatur, sugjeroi ai. Kompanitë si Etihad, Qatar dhe Emirates i përdorin këto qytete si pika lidhëse nga Evropa drejt Azisë, duke ofruar mundësinë për të ndaluar dhe shijuar destinacionin përpara se të vazhdojnë udhëtimin.
Nëse ndërprerja do të vazhdonte, ishte e mundshme që qytete të tjera aty pranë si Riadi ose Stambolli, i cili tashmë ka plane për të zgjeruar aeroportin e tij në nëntë pista, mund të përpiqeshin të përfitonin nga situata. Kjo tregon një ndryshim potencial në peizazhin e aviacionit global, me qendra të reja që mund të shfaqen nëse modelet ekzistuese bëhen të paqëndrueshme për shkak të paqëndrueshmërisë gjeopolitike.
Marrë nga BBC Business