Komisioni Evropian publikoi të martën dokumentin “Përgatitja për një Union më të gjerë”, i cili synon të paraqesë propozime të reja mbi “orientimet e politikave dhe veprimet e nevojshme për të përgatitur Unionin për zgjerimet e ardhshme”. Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, theksoi se “e ardhmja e Evropës varet nga zgjedhjet që bëjmë sot”, duke inkurajuar progresin në samitin e liderëve të BE-së këtë muaj dhe në bisedimet e tjera mbi këtë çështje. Ky hap vjen në një moment kyç për strategjinë e zgjerimit të bllokut.
Ekzekutivi i BE-së propozoi një sërë ndryshimesh, duke përfshirë një proces gradual integrimi për vendet aspirante, masa të reja mbrojtëse “për të siguruar që angazhimet e marra gjatë negociatave të anëtarësimit të vazhdojnë të përmbushen pas anëtarësimit”, si dhe ndryshime në rregullat e votimit. Këto propozime kërkojnë të gjejnë një ekuilibër midis thjeshtimit të procesit të anëtarësimit, stimulimit të vendeve kandidate dhe zbutjes së shqetësimeve mes anëtarëve ekzistues lidhur me rreziqet ose kostot e zgjerimit. Qëllimi është krijimi i një procesi më efikas dhe të pranueshëm.
Në çerekun e shekullit pas Luftës së Ftohtë, BE-ja u zgjerua me shpejtësi nga 12 në 28 shtete anëtare, përpara se të binte në 27 pas largimit të Mbretërisë së Bashkuar në vitin 2016. Megjithatë, procesi ka ngecur që atëherë, me vende kandidate të bllokuara në negociata të gjata dhe me pak dëshirë të dukshme mes anëtarëve për të vazhduar zgjerimin. Kjo situatë ka ngadalësuar ndjeshëm ritmin e integrimit evropian.
Vitet e fundit, mes pushtimit rus të Ukrainës dhe shenjave të SHBA-së që kërkon ndikim të shtuar në Evropë, interesi teorik për zgjerimin është rigjallëruar. Por realizimi i kësaj ideje, me rregulla strikte dhe nevojën për mbështetje unanime mes anëtarëve ekzistues, ka mbetur sfidues. Von der Leyen theksoi se Komisioni po përgatiste institucionet, përshtatte politikat dhe rregullonte buxhetet për të pasqyruar realitetet e përbashkëta, me qëllim lehtësimin dhe akomodimin më të mirë të zgjerimit.
“Zgjerimi i Unionit tonë është një imperativ gjeopolitik,” deklaroi ajo. “Sot, ne po hedhim themelet për të siguruar që një Union më i madh të jetë gjithashtu më i fortë: më elastik, më efektiv dhe i ankoruar fort në vlerat dhe rregullat që na përcaktojnë.” Ajo shtoi se ndërsa vendet përparojnë në rrugën e tyre drejt reformave, “BE-ja duhet të jetë gati t’i mirëpresë ato.” Kjo nënvizon angazhimin e Komisionit për të mbështetur vendet kandidate.
Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, tha se vlerësimi i Brukselit “tregon se BE-ja mund të akomodojë një anëtarësim më të gjerë.” Megjithatë, ajo pranoi se “ka fusha ku shohim sfida që duhet t’i adresojmë.” Një prej tyre është sundimi i ligjit dhe bashkëpunimi i sinqertë, ku Komisioni po propozon mundësi më të forta për të parandaluar kthimin pas, duke përfshirë reduktimin e fondeve ose kufizimin e të drejtave të votimit. Këto masa tregojnë seriozitetin e BE-së për të ruajtur standardet demokratike.
Komisioni paraqet një sërë ndryshimesh ose politikash të propozuara, të dizajnuara për të lehtësuar procesin e anëtarësimit. Të gjitha këto propozime do t’i nënshtrohen diskutimeve të mëtejshme mes liderëve dhe qeverive evropiane, me takimin e ardhshëm të rëndësishëm që është samiti i liderëve të BE-së javën e ardhshme. Nëse ato fitojnë mbështetje dhe përparojnë, padyshim pas disa ndryshimeve dhe amendamenteve, ato përfundimisht do të duhet të kalojnë procedura të ndryshme votimi për t’u zbatuar.
Aktualisht, tetë vende kanë statusin zyrtar të kandidatit, duke kërkuar të anëtarësohen në BE dhe duke filluar procesin shpesh të gjatë të reformave. Disa shpresojnë t’i bashkohen bllokut sa më shpejt, sidomos Mali i Zi, pas vitesh negociatash. Kos i tha DW javën e kaluar se Mali i Zi ishte në rrugën e duhur për t’u bërë anëtari i ardhshëm i BE-së deri në vitin 2028. Vende të tjera, si Turqia, kanë qenë kandidate për dekada, por nuk kanë bërë progres të dukshëm.
Ukraina është shtesa më e re në listë, pasi fitoi statusin e plotë të kandidatit në vitin 2024, por është gjithashtu ajo me motivimin më urgjent për të përshpejtuar procesin mes pushtimit rus. Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Gjeorgjia, Moldavia, Maqedonia e Veriut dhe Serbia gjithashtu kërkojnë anëtarësimin. Kosova njihet si kandidat potencial, por jo zyrtar, pasi jo të gjithë anëtarët e BE-së njohin deklaratën e saj të pavarësisë nga Serbia. Kjo situatë komplekse reflekton sfidat politike dhe diplomatike të zgjerimit të BE-së.
Marrë nga Deutsche Welle