Nga Albert Vataj
Lamtumira me Servet Pëllumbin nuk është thjesht një ndarje me një figurë publike, por një moment reflektimi për një mënyrë të të menduarit dhe të të qenit në jetën shqiptare.
Pavarësisht kahjes politike që ai përfaqësoi, roli dhe kontributi i tij qëndrojnë mbi çdo kufizim ideologjik. Ato mbeten një dëshmi dinjiteti intelektual dhe një model që rrëzon çdo përpjekje për ta reduktuar figurën e tij në logjikën e ngushtë të polarizimit. Sepse Pëllumbi nuk ishte një politikan i rastit në akademi, as një akademik i përkohshëm në politikë. Ai ishte një mendje e strukturuar që e jetoi përgjegjësinë publike si vazhdimësi të mendimit.
Ata që e patën profesor, që u ushqyen nga qartësia e ligjërimit të tij dhe nga disiplina e arsyes që ai kërkonte, do ta kujtojnë si një formues të mendimit kritik. Po ashtu, edhe ata që nuk ndanë me të të njëjtat qëndrime politike, por e njohën integritetin dhe koherencën e tij, do të zgjedhin ta përcjellin me një lamtumirë të ndjerë, me përuljen e respektit që fitohet, jo që kërkohet.
Servet Pëllumbi nuk ishte vetëm një emër i njohur, por një nga përfaqësuesit më të kthjellët të mendimit filozofik dhe sociologjik shqiptar, një mendje që kërkonte rend, argument dhe kuptim në një realitet shpesh të trazuar.
Ai i kushtoi jetën dijes, jo si një akumulim të thatë informacioni, por si një proces formimi dhe emancipimi. Si pedagog, studiues dhe autor, ai ndërtoi një qasje metodike ndaj filozofisë dhe sociologjisë, duke i bërë ato të komunikueshme dhe funksionale për studentin dhe për qytetarin. Për të, filozofia nuk ishte luks abstrakt, por instrument për të kuptuar mekanizmat e shoqërisë dhe për të ndikuar në përmirësimin e saj.
Në veprën dhe ligjërimin e tij gjejmë një përpjekje të vazhdueshme për të ndërthurur teorinë me praktikën, një ekuilibër i vështirë, sidomos në kohë tranzicionesh të ashpra. Edhe në debatet më të nxehta, ai ruajti një ton të përmbajtur, një etikë të komunikimit dhe një besim të palëkundur te forca e argumentit mbi zhurmën e retorikës.
Në arenën politike, profili i tij mbeti i veçantë, një politikan i dialogut, i maturisë dhe i tolerancës. Në një klimë të ngarkuar me ndarje, zëri i tij shërbente si një urë, një përpjekje për të mbajtur të hapur hapësirën e arsyes. Kontributi i tij në drejtimin e institucioneve, veçanërisht në krye të Kuvendit të Shqipërisë, reflektoi një konceptim të politikës si shërbim institucional dhe jo si dominim partiak.
Integriteti i tij nuk ishte retorikë, por qëndrueshmëri në parime, respekt për kundërshtarin dhe besim në rregullat e lojës demokratike. Urtësia e tij shfaqej në mënyrën se si përdorte dialogun dhe logjikën për të zgjidhur ngërçet, duke refuzuar tundimin e përshkallëzimit emocional.
Mendimi kritik i Servet Pëllumbi ishte gjithnjë i lidhur me një etikë të shërbimit, objektivitet, distancë analitike dhe përgjegjësi ndaj së vërtetës. Ai nuk i nënshtrohej pasioneve të çastit, por i nënshtrohej kërkesës për qartësi dhe drejtësi në gjykim.
Lamtumira e tij është, në thelb, një humbje për kulturën e debatit dhe për mendimin e thelluar në Shqipëri. Por njëkohësisht, është edhe një thirrje për të rikthyer në qendër të jetës publike atë që ai mishëroi, dinjitetin e mendimit, etikën e komunikimit dhe përgjegjësinë qytetare. Ai lë pas libra, leksione dhe një shembull të rrallë, atë të intelektualit që nuk u përkul para rrethanave, por i dha atyre kuptim.
Servet Pëllumbi u lind më 14 dhjetor 1936 në Korçë, një qytet me traditë të spikatur arsimore e kulturore, që duket se i dha edhe themelet e para të formimit të tij intelektual. Ai do të shndërrohej në një nga figurat më përfaqësuese të mendimit filozofik, sociologjik dhe politik shqiptar, duke luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimet e vendit, sidomos në vitet e ndërlikuara të fillimeve të tranzicionit demokratik.
Karriera e tij politike, e lidhur ngushtë me Partia Socialiste e Shqipërisë dhe me institucionin e Kuvendi i Shqipërisë, ishte e gjatë dhe e qëndrueshme, por ajo që e dallon Pëllumbin nuk është thjesht prania në skenën politike, por mënyra se si ai e konceptoi dhe e ushtroi politikën, si një zgjatim të mendimit dhe të përgjegjësisë qytetare. Ai u dekorua nga presidenti Alfred Moisiu me Urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, një vlerësim që dëshmon për peshën e kontributit të tij në jetën publike shqiptare.
Megjithatë, rrugëtimi i tij i vërtetë matet më shumë me veprën sesa me funksionet. Trashëgimia që ai lë pas është një korpus i pasur librash dhe studimesh, një arkitekturë mendimi ku ndërthuren filozofia, sociologjia dhe analiza politike. Në këtë kolanë veprash, që përbën një nga kontributet më të plota në mendimin bashkëkohor shqiptar, spikat një përpjekje e vazhdueshme për të kuptuar transformimet e shoqërisë shqiptare, për të analizuar sfidat e demokracisë dhe për të kërkuar një etikë të re të politikës.
Në thelbin e kësaj krijimtarie qëndron një mendim vizionar, i ndërtuar mbi integritet intelektual dhe një ndjenjë e thellë luajaliteti ndaj parimeve. Ai nuk shkroi për të komentuar sipërfaqen e ngjarjeve, por për të depërtuar në strukturat e tyre, për të nxjerrë në pah tensionet, kontradiktat dhe mundësitë që mbart çdo shoqëri në tranzicion.
Titujt e tij mbeten sot një thesar i çmuar për dijen dhe mendimin shqiptar, ndër të cilët veçohen: “Dritëhije të tranzicionit” (2000), “Të mendosh ndryshe” (2001), “Sprova në sociologjinë politike” (2002), “Gjurmime sociologjike” (2002), “Edhe politika do moral” (2005), “Pluralizmi politik: përvojë dhe sfidë” (2006), “Bashkëbisedim për politikën” (Libri 1, 2007), “Demokracia dhe zëri i moralit” (2008), “Globalistika: refleksione filozofike për një epokë” (2009), “Filozofia e aktualitetit” (2010), “Fjalor filozofik” (2011), “Bashkëbisedim për politikën” (Libri 2, 2011), “Bashkëbisedim për politikën” (Libri 3, 2012), “Integrimi dhe nacionalizmi” (2013), “Etikokracia: refleksione mbi teorinë dhe praktikën e demokracisë” (2013), “Kultura filozofike dhe misticizmi: (vlera & antivlera)” (2014), “Përmbysja e Komunizmit” (2015), “Pluralizmi i dytë: ese-analiza-intervista” (2015), “Përvoja ime në Partinë Socialiste: ditar politik (1991–1996)” (2016), e të tjera.
Nëpërmjet këtyre veprave, Servet Pëllumbi jo vetëm dokumentoi një epokë, por edhe ofroi një aparat konceptual për ta kuptuar atë, duke i dhënë mendimit shqiptar një dimension reflektues dhe kritik që i tejkalon kufijtë e kohës së tij.
I përjetshëm qoftë kujtimi i tij. Ngushëllime të sinqerta familjes, miqve dhe gjithë atyre që patën privilegjin të ndajnë me të jo vetëm bashkëpunimin, por edhe vizionin dhe urtësinë që ai mishëroi.