Kapja e liderit të Venezuelës, Nicolás Maduro, nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës ka ngjallur kritika të ashpra si nga miqtë, ashtu edhe nga armiqtë e Uashingtonit, gjatë një takimi urgjent të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Shumë shtete anëtare ranë dakord me SHBA-në se Maduro kishte qenë një udhëheqës i paligjshëm dhe represiv, por njëkohësisht dënuan veprimin ushtarak amerikan si një shkelje të së drejtës ndërkombëtare dhe Kartës së OKB-së. Ata kërkuan një tranzicion demokratik që të pasqyronte vullnetin e popullit venezuelian.
Ndër aleatët e SHBA-së, Franca ishte padyshim më e zëshmja. Zëvendësambasadori Jay Dharmadhikari deklaroi se kapja e Maduros nga SHBA-ja shkon “kundër parimit të zgjidhjes paqësore të mosmarrëveshjeve dhe kundër parimit të mos përdorimit të forcës”. Ai theksoi para Këshillit se “shtimi i shkeljeve të Kartës së OKB-së dhe shkeljeve të së drejtës ndërkombëtare nga shtete me përgjegjësi si anëtarë të përhershëm të Këshillit të Sigurimit gërryen vetë themelet e rendit ndërkombëtar, duke kundërshtuar parimet e kartës, përfshirë parimin e respektimit të pavarësisë dhe integritetit territorial të shteteve, minon themelet e OKB-së dhe dobëson paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.”
Zëvendësambasadorja e Danimarkës në OKB, Sandra Jensen Landi, shprehu “shqetësimin e thellë” të vendit të saj për situatën në zhvillim, duke theksuar se “këto zhvillime përbëjnë një precedent të rrezikshëm. E drejta ndërkombëtare dhe Karta e OKB-së… duhet të respektohen.” Këto deklarata – nga Franca dhe Danimarka – përfaqësojnë një ashpërsim të ndjeshëm të kritikave evropiane ndaj kapjes së Maduros, pas një hezitimi fillestar nga shumë anëtarë të BE-së. Në kontrast, diplomatët britanikë dhe grekë në OKB nuk e dënuan operacionin ushtarak amerikan.
Ambasadori i Panamasë, Eloy Alfaro de Alba, shprehu shqetësimin për planet e SHBA-së për të punuar me regjimin ekzistues, pa përfshirë opozitën apo mbajtjen e zgjedhjeve të reja. Ai i tha Këshillit: “Çdo përpjekje për të vendosur një qeveri të përhershme të udhëhequr nga një figurë e aparatit represiv si Delcy Rodriguez do të përbënte vazhdimësi të sistemit dhe jo një tranzicion të vërtetë.” Ambasadorja e Kolumbisë, Leonor Zalabata Torres, theksoi se nuk ka justifikim për përdorimin e njëanshëm të forcës për të kryer një akt agresioni, duke e cilësuar atë si “një shkelje serioze të së drejtës ndërkombëtare dhe Kartës së OKB-së.”
Ambasadori i Rusisë, Vassili Nebenzia, akuzoi SHBA-në për “banditizëm ndërkombëtar” dhe “neokolonializëm e imperializëm”. Ai tha se nuk kishte justifikim për “dominimin e SHBA-së me forcë” dhe akuzoi aleatët amerikanë për hipokrizi dhe standarde të dyfishta për dështimin në kritikimin e veprimeve. I Ngarkuari me Punë i Kinës, Sun Lei, deklaroi se Pekini ishte “thellësisht i tronditur dhe dënonte fuqishëm” ato që ai i quajti “akte të njëanshme, të paligjshme dhe bullizuese të SHBA-së”.
Në një deklaratë të lexuar në emër të tij, Antonio Guterres, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, tha se mbeti “thellësisht i shqetësuar që rregullat e së drejtës ndërkombëtare nuk janë respektuar” gjatë veprimit të SHBA-së, duke theksuar se “fuqia e ligjit duhet të mbizotërojë”. Në kontrast, ambasadori i përkohshëm i Mbretërisë së Bashkuar, James Kariuki, dha një deklaratë shumë të shkurtër, duke thënë thjesht se MB dëshironte të shihte një “tranzicion të sigurt dhe paqësor drejt një qeverie legjitime që pasqyron vullnetin e popullit venezuelian”. Ai shtoi, pa qenë specifik, se MB “riafirmon angazhimin e saj ndaj së drejtës ndërkombëtare dhe parimeve të sanksionuara në Kartën e OKB-së”. Zëvendësambasadori i Greqisë, Ioannis Stamatekos, gjithashtu nuk e dënoi kapjen e Maduros, duke bërë thirrje për “dialog dhe diplomaci” për të zgjidhur krizën.
Nga ana e SHBA-së, ambasadori në OKB, Mike Waltz, tha se kapja e Maduros ishte një operacion zbatimi i ligjit kundër një udhëheqësi të paligjshëm përgjegjës si për trafikun e drogës, ashtu edhe për terrorizmin. “Nuk mund ta kthesh Venezuelën në qendrën operacionale për Iranin, për Hezbollahun, për bandat, për agjentët e inteligjencës kubane dhe aktorë të tjerë malinj që kontrollojnë atë vend,” i tha Waltz Këshillit. “Nuk mund të vazhdosh të kesh rezervat më të mëdha të energjisë në botë nën kontrollin e kundërshtarëve të SHBA-së.”
Për shumë vende evropiane, kapja e Maduros ka paraqitur një dilemë të vështirë diplomatike. Disa janë ndarë mes mbrojtjes së parimeve themelore të Kartës së OKB-së, sipas të cilave vendet nuk duhet të shkelin sovranitetin e njëri-tjetrit, ose marrjes së një vendimi pragmatik, të bazuar në realpolitikë, për të mos zemëruar SHBA-në, nga mbështetja dhe siguria e së cilës varen, veçanërisht në kontekstin e Ukrainës. Kjo shpjegon refuzimin e Kryeministrit britanik, Sir Keir Starmer, për të thënë nëse sulmi i SHBA-së ndaj Venezuelës ishte një shkelje e së drejtës ndërkombëtare. Ai tha thjesht se “e drejta ndërkombëtare është korniza, është spiranca ose pika referuese kundër së cilës ne gjykojmë veprimet e të gjitha qeverive të tjera. Dhe është, natyrisht, në dorën e SHBA-së të justifikojë veprimin që ka ndërmarrë.”
Në mënyrë të ngjashme, BE-ja lëshoi deklaratën e saj, duke thënë se “në të gjitha rrethanat, parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe Kartës së OKB-së duhet të respektohen”, pa thënë nëse kjo vlente në këtë rast. BE-ja e konsideronte Maduron të paligjshëm dhe trafikun e tij të drogës një “kërcënim të rëndësishëm sigurie në mbarë botën”, por blloku nuk tha asgjë për deklaratën e ish-Presidentit Trump se SHBA-ja tani do të “drejtojë” vendin. Kritikat franceze dhe daneze i vendosin tani ato përkrah Spanjës, e cila kishte qenë i vetmi vend evropian që kishte shprehur shqetësime, me Kryeministrin Pedro Sanchez që deklaroi se qeveria e tij “nuk do të njihte një ndërhyrje që shkel të drejtën ndërkombëtare dhe e shtyn rajonin drejt një horizonti pasigurie dhe luftënxitjeje”.
Vështirësia për liderët e tjerë evropianë, të frikësuar nga zemërimi i SHBA-së, është se ata rrezikojnë akuza për hipokrizi nga vende të tjera. Për vite me radhë, fuqitë evropiane kanë argumentuar se pushtimi rus i Ukrainës duhet të kundërshtohet pjesërisht sepse shkeli rregullat ndërkombëtare për integritetin territorial. Shumë vende në zhvillim e refuzuan atë argument, duke cituar aventurizmin ushtarak perëndimor nga Vietnami në Irak. Ata tani do t’i shtojnë Venezuelën kësaj liste.
Pyetja është se si Evropa mund të përgjigjet në afat të gjatë ndaj operacionit ushtarak të Amerikës në Venezuelë. A do të shërbejë si një katalizator që kontinenti të marrë përgjegjësi më të madhe për sigurinë e tij përballë kaq shumë paqëndrueshmërie nga ajo që shumë e shohin si një aleat i pabesueshëm? Donald Tusk, Kryeministri i Polonisë, sigurisht që shpreson kështu, duke thënë në mediat sociale: “Askush nuk do ta marrë seriozisht një Evropë të dobët dhe të ndarë: as armiku, as aleati. Kjo është tashmë e qartë. Ne duhet të besojmë më në fund në forcën tonë, duhet të vazhdojmë të armatosemi, duhet të qëndrojmë të bashkuar si kurrë më parë. Një për të gjithë, dhe të gjithë për një. Përndryshe, kemi mbaruar.”
Ky zhvillim thekson tensionin në rritje mes sovranitetit kombëtar dhe të drejtës ndërkombëtare, veçanërisht kur shtetet e fuqishme veprojnë në mënyrë të njëanshme. Ai detyron një rivlerësim të aleancave dhe arkitekturës globale të sigurisë, duke sfiduar Evropën të përcaktojë autonominë e saj strategjike.
Marrë nga BBC News