Protesta qytetare kundër qeverisë po hyn në një fazë të re politike. Pas më shumë se 50 e ca ditësh mobilizim të pandërprerë, ajo nuk është më vetëm një protestë kundër Kryeministrit Edi Rama. Ajo po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një revoltë ndaj mënyrës se si është ndërtuar dhe funksionuar politika shqiptare gjatë 35 viteve të fundit.
Përplasja e fundit para Kuvendit ishte një tregues i qartë i këtij radikalizimi. Protestuesit tentuan sot të bllokonin hyrjen e deputetëve në Parlament, duke i goditur me vezë dhe shishe uji, ndërsa Policia e Shtetit reagoi me ujë me presion dhe gaz lotsjellës për të garantuar hyrjen e deputetëve dhe zhvillimin e seancës plenare. Kjo ishte një nga përplasjet më serioze mes protestuesve dhe institucioneve që nga fillimi i lëvizjes.
Por ngjarja nxori në pah edhe një paradoks politik.
Brenda sallës së Kuvendit, deputetët e Partisë Demokratike mbronin protestuesit dhe sulmonin qeverinë e Edi Ramës. Jashtë godinës, megjithatë, një pjesë e protestuesve nuk kursenin kritikat as ndaj opozitës tradicionale dhe liderit të saj, Sali Berisha. Pikërisht këtu qëndron veçantia e kësaj proteste.
Për herë të parë pas shumë vitesh, një pjesë e qytetarëve nuk po kërkojnë thjesht rotacion politik. Ata nuk kërkojnë vetëm që Rama të largohet dhe pushtetin ta marrë Berisha apo Partia Demokratike. Mesazhi që po artikulohet gjithnjë e më shpesh është se duhet të ndryshojë vetë modeli politik që ka dominuar vendin për më shumë se tri dekada.
Kjo e vendos Partinë Demokratike në një pozitë jo të zakonshme. Si opozita kryesore, ajo ka interes të mbështesë çdo protestë kundër qeverisë. Por protesta nuk e konsideron domosdoshmërisht PD-në si alternativën që kërkon. Kjo krijon një marrëdhënie komplekse: opozita përfiton nga dobësimi politik i qeverisë, ndërsa protesta përfiton nga mbështetja institucionale dhe mediatike që i jep opozita. Megjithatë, objektivat e tyre nuk janë domosdoshmërisht të njëjta.
Në këtë kuptim, protesta po përpiqet të dalë jashtë skemës tradicionale “Rama kundër Berishës”, duke pretenduar se problemi nuk është vetëm një qeveri apo një opozitë, por vetë mënyra se si është organizuar sistemi politik shqiptar.
Por këtu lind pyetja më e rëndësishme: Çfarë vjen pas protestës?
Asnjë lëvizje nuk mund të mbijetojë vetëm me sloganin “Rama- Berisha në burg!”. Historia politike tregon se protestat që ndryshojnë realisht një vend janë ato që, krahas kundërshtimit, paraqesin edhe një projekt alternativ.
Nëse protesta synon një ndryshim të sistemit, atëherë duhet të artikulojë qartë se cili sistem duhet ta zëvendësojë atë aktual. Debati nuk mund të mbetet vetëm te dorëheqja e Kryeministrit. Ai duhet të kalojë te reforma kushtetuese, sistemi zgjedhor, balanca e pushteteve, decentralizimi, funksionimi i drejtësisë, financimi i partive, pluralizmi mediatik dhe mekanizmat e kontrollit të pushtetit.
Në të kundërt, ekziston rreziku që protesta të konsumojë energjinë e saj pa prodhuar një alternativë politike të besueshme.
Nga ana tjetër, edhe mazhoranca nuk mund ta trajtojë këtë lëvizje vetëm si një problem rendi publik. Edhe nëse numri i protestuesve luhatet për shkak të sezonit veror apo faktorëve të tjerë, fakti që protesta vazhdon prej javësh tregon se ekziston një nivel pakënaqësie që nuk mund të shpërfillet vetëm me argumentin e shumicës parlamentare.
Edhe opozita tradicionale duhet të reflektojë. Mbështetja e protestës është një gjë, por identifikimi i plotë me të është diçka tjetër. Nëse protesta vazhdon të kërkojë largimin e gjithë klasës politike, atëherë edhe opozita do të duhet të bindë qytetarët se përfaqëson një model të ri qeverisjeje dhe jo thjesht një alternativë për të zëvendësuar qeverinë aktuale.
Shqipëria ndodhet përballë një momenti interesant politik. Për herë të parë pas shumë kohësh, në shesh po dëgjohet një kërkesë që shkon përtej rotacionit klasik të pushtetit. Nëse kjo kërkesë do të marrë formën e një projekti politik të organizuar apo do të mbetet vetëm një revoltë qytetare, do të varet nga aftësia e organizatorëve për ta kthyer pakënaqësinë në vizion dhe propozime konkrete.
Në fund të fundit, një demokraci nuk forcohet vetëm duke ndërruar qeveritë. Ajo forcohet kur qytetarët besojnë se rregullat e lojës janë të drejta, institucionet janë të balancuara dhe ndryshimi mund të vijë përmes ideve, votës dhe reformave. Pikërisht këtu qëndron sfida më e madhe e Shqipërisë sot: jo vetëm të ndryshojë qeverinë, por të përmirësojë mënyrën se si qeveriset vendi.