Nga Albert Vataj
Ka njerëz që jetojnë përtej kohës së tyre, sepse jeta e tyre nuk matet me vitet që kanë kaluar mbi tokë, por me gjurmët që kanë lënë në ndërgjegjen e një kombi. Një ndër këto figura është Dom Simon Jubani, meshtari që sfidoi diktaturën me forcën e besimit, që doli nga ferri i burgjeve komuniste për t’u bërë zëri i lirisë fetare në Shqipëri.
Sot, në 15-vjetorin e kalimit të tij në amshim, kujtesa kombëtare përkulet me nderim para këtij bariu të paepur të Kishës, këtij shqiptari që mbeti besnik ndaj Zotit edhe atëherë kur regjimi kërkonte të shfaroste vetë idenë e Hyjit nga zemrat e njerëzve.
Më 12 korrik 2011, Dom Simon Jubani mbylli sytë në këtë botë, por jo misionin e tij. Ai la pas një testament të gjallë besimi, qëndrese dhe dinjiteti njerëzor, duke mbetur një prej figurave më emblematike të Kishës Katolike Shqiptare dhe një nga protagonistët e mëdhenj të rikthimit të lirisë fetare e të demokracisë në vend.
Për më shumë se një çerek shekulli ai përjetoi ferrin e burgjeve komuniste. Njëzet e gjashtë vjet burg, tortura, izolim, uri, poshtërime e vuajtje çnjerëzore nuk arritën ta përkulnin. Në qelitë e errëta të Burrelit, ku edhe biruca mbante emrin e tij, ai njohu skajin më të errët të mizorisë njerëzore. Mbi katër vjet i kaloi pa shtrat e pa mbulesë, me një copë bukë të thatë dhe një racion uji, por kurrë nuk pranoi të tradhtonte meshtarin që kishte zgjedhur të ishte. Ata mund t’i lidhnin duart, por nuk mund t’i burgosnin ndërgjegjen.
Kalvari i tij nisi në vitin 1963, kur u arrestua dhe u dënua si armik i regjimit vetëm sepse nuk pranoi të hiqte dorë nga Krishti dhe nga e drejta e njeriut për të besuar. Liria iu rikthye më 13 prill 1989, pas ndërhyrjeve ndërkombëtare dhe kërkesës së kancelarit gjerman Franz Josef Strauss për lirimin e të burgosurve politikë shqiptarë.
Por historia do ta ruante emrin e Dom Simon Jubanit për një ngjarje që shënoi kthesën shpirtërore të Shqipërisë.
Më 4 nëntor 1990, e më pas edhe më 11 nëntor, në Varrezat e Rrmajit në Shkodër, ai kremtoi Meshën e Shenjtë, të parën publike pas dekadash ndalimi të egër të fesë nga regjimi ateist komunist. Ishte një meshë që tejkalonte kufijtë e një ceremonie liturgjike. Ajo ishte ringjallja e shpresës, triumfi i ndërgjegjes mbi frikën, rikthimi i Zotit në hapësirën publike të një vendi që kishte shpallur luftë kundër Qiellit.
Në atë altar të ngritur mes varreve, nuk u kremtua vetëm Eukaristia. Aty u kremtua fitorja e shpirtit mbi dhunën, e dritës mbi errësirën, e besimit mbi terrorin. Dom Simon Jubani u bë kështu nismëtari i rihapjes së kishave, tempujve dhe më pas edhe xhamive në Shqipëri, duke hapur një kapitull të ri në historinë e lirisë së ndërgjegjes.
Ai lindi më 8 mars 1927 në Shkodër, në një familje të devotshme katolike që i dhuroi Kishës dhe kombit dy meshtarë të shquar: Dom Lazër Jubanin, martirin dhe intelektualin e helmuar nga policia sekrete komuniste në vitin 1982, dhe Dom Simon Jubanin, simbolin e qëndresës. Më 4 maj 1958 u shugurua meshtar nga Imzot Ernest Çoba dhe nisi shërbesën në Abacinë e Mirditës, pa e ditur se rruga e tij do të kalonte përmes kryqit të burgjeve dhe martirizimit.
Pas Meshës historike të vitit 1990, ai u bë kleriku i parë katolik shqiptar që u prit në audiencë nga Papa Gjon Pali II në Vatikan, një takim që simbolizonte rikthimin e Kishës shqiptare në gjirin e botës katolike pas dekadave të izolimit.
Kontributi i tij nuk mbeti pa u vlerësuar. Në vitin 1991, Universiteti i San Franciskos në Kaliforni i akordoi titullin Doctor Honoris Causa në Shkenca Humane me motivacionin: “Protagonist i një epoke të re në Shqipëri”. Edhe Shteti i Miçiganit e nderoi me një Special Tribute, si dëshmi e respektit për sakrificën dhe veprën e tij.
Pas rënies së komunizmit ai u rikthye sërish në shërbimin meshtarak, fillimisht në malet e Mirditës e më pas, për shumë vite, në heshtjen e rrëfyestores së Katedrales së Shkodrës, aty ku vazhdoi të shëronte plagët shpirtërore të një populli të dalë nga diktatura.
Në orët e para të mëngjesit të 12 korrikut 2011, pas një hemorragjie cerebrale, në moshën 84-vjeçare, Dom Simon Jubani u kthye në shtëpinë e Atit Qiellor. Ai u largua me të njëjtin besim që e kishte mbajtur gjallë në burgjet e komunizmit: se drejtësia e vërtetë dhe shpërblimi i njeriut gjenden vetëm tek Zoti.
Në shkrimet e tij ai la edhe një gjykim të prerë mbi diktaturën komuniste:
“Ateizmi në Shqipni gjoja e kishte gjetë supernjeriun, Enver Hoxhën, dhe ky donte të fitonte me gjak e terror ç’ka Kisha e kishte fitue me lutje, zotësi, mund e djersë. Dhe si të gjithë tiranët që skllavnuen Popullin e Perëndisë, edhe ky mori mallkimin e Popullit të Zotit, u shtyp si miza dhe përfundoi në koshin e plehut të historisë; e megjithkëtë, salvuesit nuk kanë mësue nga historia!”
Pesëmbëdhjetë vjet pas largimit të tij, Dom Simon Jubani mbetet jo vetëm një emër në historinë e Kishës Katolike Shqiptare, por një ndërgjegje e gjallë e kombit. Ai është dëshmia se besimi nuk mund të burgoset, se e vërteta nuk mund të pushkatohet dhe se liria, edhe kur vonon, gjen gjithmonë njerëz të gatshëm të paguajnë çmimin e saj.
Kujtimi i Dom Simon Jubanit është kujtimi i një Shqipërie që nuk u dorëzua. Është kujtimi i atyre që mbajtën të ndezur flakën e shpresës në vitet më të errëta të historisë sonë. Dhe për këtë arsye ai mbetet një figurë që nuk i përket vetëm Kishës, por mbarë kombit shqiptar.
Nëse dëshiron, mund Bëje tekstin më të ngritur stilistikisht, në frymën e një eseje historiko-letrare, Bëje tekstin me ritëm më epik dhe Bëje tekstin me gjuhë më afër stilit të At Zef Pllumit ose Ernest Koliqit.