Nga Albert Vataj
Ka ikur nga kjo jetë Todi Llupi, por nuk mund të largohet ai që e ktheu të qeshurën në art, buzëqeshjen në kujtesë dhe skenën në një pasqyrë të shpirtit të njerëzve të thjeshtë. Me ndarjen e tij nga jeta, shuhet një zë i veçantë i humorit shqiptar, një aktor që për më shumë se gjysmë shekulli i dha frymë Estradës së Fierit dhe la gjurmë të pashlyeshme në historinë e teatrit të humorit në vendin tonë.
Teatri “Bylis” i Fierit, përmes një njoftimi prekës, bëri të ditur lajmin e hidhur:
“Me dhimbje të thellë morëm lajmin e ndarjes nga jeta të Todi Llupit, një prej figurave më të spikatura të Estradës Profesioniste të Fierit dhe Teatrit ‘Bylis’, artistit që për dekada i dhuroi publikut buzëqeshje, emocion dhe art të vërtetë.”
Në botën e teatrit, ka artistë që interpretojnë role dhe ka artistë që krijojnë kujtesë. Todi Llupi i përkiste kësaj kategorie të rrallë. Ai nuk ishte thjesht një aktor komik; ishte një kronikan i jetës së përditshme, një vëzhgues i hollë i karaktereve njerëzore, një mjeshtër që dinte ta kthente të zakonshmen në art dhe të qeshurën në reflektim. Humori i tij nuk ishte vetëm argëtim. Ai vinte si një mënyrë fisnike për të folur për njeriun, dobësitë e tij, zakonet, kontradiktat dhe ëndrrat, pa e fyer kurrë, por duke e bërë publikun ta shihte veten me dashamirësi.
I lindur në Fier më 1 mars 1948, Todi Llupi ia kushtoi jetën skenës që nga viti 1971, kur u bë pjesë e Estradës Profesioniste të Fierit. Për dekada me radhë interpretoi qindra role në komedi, skeçe, parodi, kuplete, monologë, dialogë e pantomima, duke krijuar personazhe që nuk mbetën vetëm në repertorin e teatrit, por hynë në kujtesën kolektive të publikut shqiptar.
Arti i tij mbështetej mbi një autenticitet të rrallë. Fryma popullore, dialekti i ëmbël myzeqar, ritmi i natyrshëm i interpretimit dhe aftësia për të mishëruar karakterin e njerëzve të zakonshëm e bënë atë një aktor të dashur dhe të pazëvendësueshëm. Ai nuk luante personazhe; ai i jetonte ato. Çdo rol mbante vulën e individualitetit të tij artistik, ndërsa si kupletist dhe parodist ai shkëlqeu edhe falë zërit të tij të ngrohtë të tenorit, duke i dhënë një dimension të veçantë humorit skenik shqiptar.
Ndër interpretimet që mbeten të skalitura në kujtesën e brezave është edhe parodia legjendare “Do martojmë Malon” (1982), një krijim që e ngjiti përfundimisht në panteonin e artistëve më të dashur të humorit shqiptar. Ishte një rol që vazhdon të kujtohet edhe sot, sepse mbartte atë magjinë e rrallë kur arti arrin të sfidojë kohën.
Shoqëria shqiptare e vlerësoi kontributin e tij me nderimet më të larta. Në vitin 1989 iu akordua titulli “Artist i Merituar”, ndërsa më 10 prill 2021 Presidenti i Republikës e dekoroi me titullin “Mjeshtër i Madh”, si një mirënjohje për përkushtimin, talentin dhe ndikimin e tij të jashtëzakonshëm në artin skenik dhe historinë e humorit shqiptar. Ishin tituj të merituar për një artist që nuk kërkoi kurrë lavdi personale, por ia kushtoi jetën publikut dhe skenës.
Sot, Fieri nuk humbi vetëm një aktor. Ai humbi një pjesë të identitetit të tij artistik, një zë që për dekada u bë jehonë e shpirtit myzeqar dhe një fytyrë që publiku e lidhi natyrshëm me të qeshurën e sinqertë. Edhe kultura shqiptare përcjell një prej mjeshtërve të saj më të vyer, një artist që provoi se humori është një nga format më fisnike të urtësisë njerëzore, sepse di të shërojë, të afrojë dhe të japë shpresë.
Drejtoria e Artit, Kulturës dhe Turizmit pranë Bashkisë Fier u ka shprehur ngushëllimet më të ndjera familjarëve, miqve, kolegëve dhe gjithë komunitetit artistik, duke ndarë me ta dhimbjen për humbjen e një personaliteti që i dha dinjitet skenës shqiptare.
Artistët nuk largohen krejtësisht. Ata vazhdojnë të jetojnë në duartrokitjet që dikur i përcollën, në personazhet që krijuan, në kujtimet që zgjojnë dhe në buzëqeshjet që vazhdojnë të lindin sa herë rikthehen në skenë apo në ekran. Edhe Todi Llupi do të mbetet aty ku e vendosi arti i tij: në kujtesën e publikut dhe në historinë e humorit shqiptar, si një mjeshtër që e bëri të qeshurën një akt dashurie për jetën.
I përjetshëm qoftë kujtimi i Mjeshtrit të Madh, Todi Llupi.