Nga Albert Vataj
Ka veshje që ndjekin modën dhe ka veshje që e ndryshojnë historinë. Bikini i përket kësaj të fundit. Ai nuk ishte thjesht një kostum banje, por një manifest kulturor, një simbol i një bote që sapo kishte dalë nga lufta dhe kërkonte të rimerrte lirinë e trupit, të mendimit dhe të jetës.
Më 5 korrik 1946, në pishinën legjendare Molitor të Parisit, publiku pa për herë të parë atë që do të bëhej një nga ikonat më të fuqishme të shekullit XX. Pak kush e kuptoi atë ditë se nuk po prezantohej vetëm një model i ri veshjeje, por një revolucion estetik e shoqëror, i cili do të sfidonte moralin, politikën, fenë dhe vetë mënyrën se si shoqëria e shihte trupin e gruas.
Modelja ishte Micheline Bernardini, një kërcimtare ekzotike e Casino de Paris. Asnjë modele profesioniste nuk pranoi ta vishte krijimin e ri, sepse ai konsiderohej tepër provokues për kohën. Bernardini, e mësuar me skenën dhe me paragjykimet, pranoi sfidën. Fotografia e saj, duke buzëqeshur me vetëbesim ndërsa mban në dorë një kuti shkrepësesh, aq e vogël sa thuhej se aty mund të futej i gjithë kostumi, u bë simboli i lindjes së një epoke të re.
Ironikisht, ajo që sot konsiderohet një veshje krejt e zakonshme, atëherë shkaktoi një skandal të përmasave ndërkombëtare.
Krijuesi i bikinit, stilisti francez Louis Réard, nuk e zgjodhi rastësisht emrin. Vetëm katër ditë më parë, më 1 korrik 1946, Shtetet e Bashkuara kishin kryer provën e parë bërthamore pas Luftës së Dytë Botërore në Atolin Bikini, në Oqeanin Paqësor.
Réard ishte i bindur se krijimi i tij do të kishte të njëjtin efekt shpërthyes në kulturë si bomba në politikën botërore. Dhe nuk gaboi.
Ai deklaroi se një bikini nuk mund të quhej i tillë nëse nuk ishte “aq i vogël sa të kalonte nëpër një unazë martese”. Ishte një provokim i qëllimshëm ndaj kufijve të moralit dhe zakoneve të kohës.
Reagimi ishte i menjëhershëm.
Në shumë vende evropiane dhe amerikane bikini u ndalua në plazhe publike. Bashkitë nxorën rregullore që ndalonin përdorimin e tij, ndërsa policia në disa qytete gjobiste gratë që guxonin ta vishnin.
Edhe Vatikani e dënoi publikisht, duke e konsideruar një veshje të papajtueshme me moralin e krishterë. Në shumë vende katolike ai u shpall praktikisht i papranueshëm, ndërsa në disa shtete konservatore mbeti i ndaluar për vite me radhë.
Paradoksalisht, sa më shumë ndalohej, aq më shumë zgjonte kureshtje.
Historia e modës ka dëshmuar vazhdimisht se ndalimi është shpesh reklama më e mirë.
Në vitet 1930 gratë kishin filluar të përdornin kostume banje dycopëshe, por ato mbulonin pothuajse të gjithë barkun. Bikini i Réard-it e ndryshoi rrënjësisht këtë koncept.
Megjithatë, u deshën afro pesëmbëdhjetë vjet që ai të bëhej pjesë e zakonshme e jetës.
Në Evropë pranimi erdhi më shpejt, falë klimës së pasluftës dhe etjes për liri. Në Shtetet e Bashkuara rezistenca ishte më e madhe, por kultura popullore bëri punën e saj.
Kënga “Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polka Dot Bikini” (1960), filmat verorë me Annette Funicello dhe Frankie Avalon, por mbi të gjitha ikonat e kinemasë si Brigitte Bardot, Marilyn Monroe, Raquel Welch dhe sidomos Ursula Andress, e cila doli nga deti me bikini të bardha në filmin Dr. No (1962), e shndërruan atë në simbol të sensualitetit modern.
Nga mesi i viteve ’60 bikini kishte fituar betejën.
Por historia e bikinit nuk është vetëm histori fitoreje.
Në dekadat që pasuan, industria e modës dhe reklamat filluan ta përdornin atë si standard estetik. Shprehje si “Bikini Body” krijuan idenë se vetëm disa trupa ishin “të denjë” për ta veshur.
Një simbol i lirisë u shndërrua, për shumë gra, në burim ankthi, krahasimi dhe pasigurie.
Vetëm në vitet e fundit, falë lëvizjes së Body Positivity, kjo ide ka nisur të zhbëhet. Modele si Ashley Graham dhe shumë aktiviste të tjera kanë ndihmuar në ndryshimin e perceptimit publik, duke theksuar se nuk ekziston një “trup bikini”. Ekziston vetëm një trup që zgjedh të veshë bikini.
Ky ndryshim përfaqëson një kthim tek kuptimi fillestar i kësaj veshjeje: jo si një provim estetik, por si një shprehje e lirisë individuale.
Sot bikini është ndër veshjet më të zakonshme të verës. Ai gjendet në çdo plazh të botës, në çdo katalog mode dhe në çdo resort bregdetar. Pikërisht kjo normalitet e bën të lehtë të harrohet se dikur ishte objekt ndalimesh, dënimesh morale dhe debatesh të ashpra.
Historia e tij dëshmon se moda nuk është kurrë vetëm modë. Ajo është pasqyrë e kohës, e konflikteve, e frikërave dhe e aspiratave të një shoqërie.
Në fund të fundit, bikini nuk ndryshoi vetëm mënyrën se si njerëzit shkonin në plazh. Ai ndryshoi mënyrën se si bota diskutonte mbi lirinë, trupin, feminitetin dhe të drejtën e individit për të vendosur mbi vetveten.
Më shumë se shtatë dekada pas atij 5 korriku të vitit 1946, ai mbetet një nga shembujt më domethënës se si një krijim prej pak centimetrash pëlhurë mund të shkaktojë një revolucion kulturor me jehonë globale.
Përgatiti: Albert Vataj