Nga Albert Vataj
Më 30 qershor 1966 lindi një nga figurat më të jashtëzakonshme, më të debatueshme dhe më të paharrueshme në historinë e sportit botëror: Mike Tyson. Sot ai mbush 60 vjeç, duke mbetur një emër që vazhdon të zgjojë admirim, polemika dhe kureshtje, edhe shumë vite pasi ka zbritur nga ringjet profesioniste.
Pak sportistë kanë arritur të mishërojnë kaq fuqishëm kontrastin mes lavdisë dhe rënies, mes triumfit absolut dhe tragjedisë personale. Tyson ishte një fenomen i natyrës, një grushtues me shpejtësi të pabesueshme, instinkt vrastar dhe fuqi shkatërruese, që ndryshoi përgjithmonë mënyrën se si perceptohej boksi i peshave të rënda.
Karriera e tij profesioniste nisi në vitin 1985. Që në fillim ai u shndërrua në një makineri nokautesh, duke fituar 19 ndeshjet e para radhazi me nokaut, 12 prej tyre që në raundin e parë. Kundërshtarët nuk kishin kohë të përshtateshin me ritmin e tij; shumica dorëzoheshin përpara se ndeshja të merrte formë.
Në nëntor të vitit 1986, në moshën vetëm 20 vjeç, 4 muaj e 22 ditë, Tyson mposhti Trevor Berbick dhe u bë kampioni më i ri i botës në historinë e peshave të rënda, një rekord që vazhdon të qëndrojë i pathyer edhe sot.
Brenda pak muajsh ai bashkoi edhe titujt WBA dhe IBF, pasi mposhti James Smith dhe Tony Tucker, duke u bërë boksieri i parë në histori që mbante njëkohësisht tre kurorat më prestigjioze të peshave të rënda: WBC, WBA dhe IBF.
Kulmi i dominimit të tij erdhi në vitin 1988, kur përballë Michael Spinks i mjaftuan vetëm 91 sekonda për ta rrëzuar dhe për t’u shpallur kampion i padiskutueshëm i botës. Ishte një nga nokautet më të famshme në historinë e sportit, një demonstrim brutal i fuqisë dhe agresivitetit që e shndërruan Tysonin në “Njeriun më të keq në planet”.
Ai mbrojti me sukses titujt e tij nëntë herë, duke mposhtur emra të mëdhenj si Larry Holmes dhe Frank Bruno. Dukej i pathyeshëm, derisa më 11 shkurt 1990 ndodhi një nga surprizat më të mëdha që ka njohur sporti: James “Buster” Douglas e nokautoi në raundin e dhjetë, duke i rrëmbyer kurorat botërore.
Tyson kërkoi rikthimin në majë duke fituar dy përballje të ashpra me Donovan Ruddock në vitin 1991, por një kthesë dramatike e largoi nga boksi. Në vitin 1992 ai u shpall fajtor për përdhunim dhe u dënua me gjashtë vjet burg, nga të cilat vuajti rreth tre, përpara se të lirohej me kusht.
Pas kthimit në ring në vitin 1995, ai dëshmoi se instinkti i kampionit nuk ishte shuar. Brenda një viti rifitoi titujt WBC dhe WBA duke mposhtur Frank Bruno dhe Bruce Seldon. Me këtë sukses iu bashkua një grupi shumë të vogël legjendash – Floyd Patterson, Muhammad Ali, Tim Witherspoon, George Foreman dhe Evander Holyfield – që kanë rifituar kurorën botërore të peshave të rënda pasi e kishin humbur.
Megjithatë, historia e tij nuk mund të ndahet nga rivaliteti me Evander Holyfield. Humbja e parë ndaj Holyfield në vitin 1996 u pasua nga revanshi famëkeq i vitit 1997, kur Tyson u skualifikua pasi kafshoi dy herë veshin e kundërshtarit. Episodi mbetet një nga momentet më të diskutueshme në historinë e sportit profesionist.
Në vitin 2002 ai pati edhe një mundësi të fundit për t’u rikthyer në fronin botëror, por u mposht me nokaut nga Lennox Lewis. Pas humbjeve ndaj Danny Williams dhe Kevin McBride, Tyson vendosi t’i japë fund karrierës së tij profesionale.
Jeta jashtë ringut ishte po aq dramatike sa ajo brenda tij. Pavarësisht se gjatë karrierës kishte fituar mbi 300 milionë dollarë, në vitin 2003 ai shpalli falimentimin, ndërsa raportet financiare tregonin rreth 23 milionë dollarë borxhe. Historia e tij u kthye në një simbol të mënyrës se si fama dhe pasuria mund të humbasin po aq shpejt sa janë fituar.
Megjithatë, vitet e fundit Tyson ka ndërtuar një imazh tjetër. Ai ka folur hapur për gabimet, varësitë, zemërimin dhe betejat e tij me jetën, duke u bërë për shumë njerëz një shembull se edhe pas rënieve më të mëdha mund të ekzistojë mundësia e ringritjes.
I njohur me nofkat “Iron Mike”, “Kid Dynamite” dhe më vonë “The Baddest Man on the Planet”, Tyson konsiderohet gjerësisht një nga peshat e rënda më të mëdha të të gjitha kohërave. Shpejtësia, eksploziviteti, lëvizja e kokës dhe fuqia shkatërruese e grushtit e bënë një fenomen të papërsëritshëm.
Ai është përfshirë në International Boxing Hall of Fame dhe në World Boxing Hall of Fame, ndërsa vazhdon të renditet mes boksierëve më të mëdhenj në historinë e këtij sporti. Për shumë specialistë, Tyson nuk ishte thjesht një kampion; ai ishte një forcë e natyrës që ndryshoi përgjithmonë historinë e boksit.
Në 60-vjetorin e lindjes, Mike Tyson mbetet një figurë që nuk mund të përkufizohet vetëm nga titujt e fituar apo humbjet e pësuara. Ai është historia e një talenti të jashtëzakonshëm, e një njeriu që njohu lavdinë absolute, rrënimin, pendimin dhe rilindjen. Një legjendë e papërsëritshme, emri i së cilës vazhdon të jehojë sa herë flitet për fuqinë, guximin dhe dramën e sportit.